Оқыту әдістемесі.Жиын, жүйе, ұғым , қатынас

Жиын — Ортақ белгілері бар нысандар тобы, жиын деп аталады.Жиынұғымы – анықтауғаболмайтыналғашқыұғымдардыңбірі. Жиынұғымыныңорнынакүнделіктіөмірде «жиынтық», «коллекция», «табын», «отар» т.с.с. сөздерді де қолданабереді. Жиындепортаққасиеттері, белгілерібойыншабіртұтасетіпбіріктірілгенобъектілерді (нәрселерді) айтуғаболады. Жиындықұрайтынобъектілердіжиынныңэлементтерідейді. Жиындардылатынның бас әріптерімен, оныңэлементтерінкішіәріптеріменбелгілейді.

Жүйе. Ғылымипәндердеболсын, күнделіктіөмірдеболсын «жүйе» ұғымыжиіқолданылады. Оғанмысалдаржеткілікті. Мысалы, күнжүйесі, педагогикалықжүйе, химиялықэлементтержүйесі, өсімдіктержәнежануарларжүйесі, білімжүйесі, файлдықжүйе, операциялықжүйежәнекөптегент.б. Көптегенжағдайлардажүйеұғымыинтуитивтітүсініктісияқты.Әйтсе де, информатика үшіноліргеліұғымдардыңбіріболғандықтан, түсіндірудіталапетеді. Көптегенөзараіліктескенбөліктерденқұралғанжәнебіртұтаскезкелгенобъектініжүйедеугеболады. Информатикада «жүйе» ұғымыайтарлықтайжиіқолданылады. - Деректержүйесі – компьютердеөңдеугеарналған, өзараіліктескендеректержиынтығы. - Бағдарламалықжүйелер – қызметіанықталғанөзараіліктескенбағдарламалар (ОЖ, бағдарламалаужүйелері, қолданбалыбағдарламаларпакетіжәнет.б.) жиынтығы. - Ақпараттықжүйелер – комп

Ұғым — объективті нағыздық нәрселерін және олардың қасиеттерін көрсететін абстрактілі ойлау формаларының бірі. Ұғым туралы мәселені талдауды "белгі" ұғымын қарастырудан бастайық. Белгілер дегеніміз — заттардың бір-біріне ұқсастықтары немесе айырмашылықтары. Демек, олардың қасиеттері мен арақатынастары да белгілерге жатады деген сөз. Бір затта екінші бір зат иеленген қасиеттердің жоқ болуы да белгіге жатады (мысалы, жолаушының біреуінде жол билеті болса, екіншісінде ол билеттің болмауы)Кез келген заттың толық жатқан өзіне тәң белгілері болады, алайда олардың бәрі сол заттың мәнін айқындау үшін ұстанымды маңызға ие бола алмайды. Заткатән, оныңішкітабиғатын, мәнінайқындайтынбелгілермәндібелгілердәлінеді. Ал затқатәнболуы да, болмауы да мүмкін, оныңмәнінайқындайалмайтынбелгілермәнсізбелгілердепаталады.Ұғым көптеген біртекті заттарды олардың мәнді белгілері негізінде саралаудың нәтижесі ретінде көрініс береді. Солайболғанда, ұғымдегеніміз—заттардыолардыңмәндібелгілеріменбейнелейтінойлауформасы.

Қарым-қатынас дегеніміз - адамдар арасындағы байланыстың орнауы мен дамуы, ортақ іс - әрекет қажеттілігі мен ақпарат алмасу, өзара әрекеттің ортақ стратегияларын қалыптастыру, басқа адамды қабылдау мен түсінуді қамтамасыз ететін күрделі көп жақты процесс”.Сөйлесу Қабылдау Түсіну Бағалау Мойындау Ой алмасу Ақпарат беру

Л

Логика – ақиқат және дұрыс ойлаудың формасы (қалыбы), заңдары мен ережелері туралы ілім. Ойдың ақиқат әрі дұрыс болуын ұйымдастыратын және қадағалайтын біліми пән логика деп аталады. Ойлаудың пішіні (қалыбы) деп шынайы өмірдегі нәрселердің қасиеттері мен қатынастарын бейнелеу әдістерін атайды. Логика пәнінде, негізінен, үш түрлі ойлау қалыбы қарастырылады. Олар: 1) «ұғым»; 2) «пайым» және 3) «ойқорыту» деп аталады. Ойлау формаларының әрқайсысына белгілі бір тұлғалық құрылым тән болып келеді. Бұл құрылымдарды өрнектеп көрсету үшін арнаулы белгілемелер (символикалар) жүйесі қолданылады. Осындай белгілемелер тілінде өрнектелген ойды формалданған (қалыптанған) ой деп атайды . Ойқорытулар ережелерінің жиынына байланысты ғылыми пән ретінде логика бірнеше түрлерге бөлінеді: формалданған логика, математикалық логика, ықтималды логика, диалектикалық логика және т. б. Математикалық логиканың негізін қалаушысы ретінде ұлы неміс математигі Лейбниц 1 есептеледі.

Логика информатиканың математикалық іргесін құрайтын пәндердің қатарына жатады. Информатиканың базалық курсында оқушылар логиканың математикалық элементтерімен мына аспектілерде танысады:

-процедуралы-алгоритмдеуде;

- есептеуіш техниканың логикалық (схемотехникалық) негізін қарастырғанда;

-логикалы бағдарламалауда.

Бірінші аспектіге процедуралық типті бағдарламалау тілдерінде логикалық шамаларды және логикалық өрнектерді қолдану, сонымен қатар электрондық кестелерде мәліметтер қорымен жұмыс жасау жатады. Алгоритмдік тармақталу құрылымын іске асыратын, шартты операторларда, функцияларда логикалық өрнектер қолданылады. Компьютердің логикалық элементтері: вентиль, қосындылауыш (сумматор), триггер, т.с.с. электрондық схемалармен танысу, математикалық логиканың екінші аспектісіне жатады. Оқушылардың назарын аударатын нәрсе: логика тілі (буль алгебрасы) компьютердің ішкі тілінің негізі болып табылады. Бұл екі жағдаймен байланысты, біріншіден – компьютердің ішкі тілі мен логика тілі екілік (0 және 1) алфавиттін қолданады; екіншіден – процессордың барлық бұйрықтары, логикалық – ЖӘНЕ, НЕМЕСЕ, ЕМЕС амалдары арқылы жүзеге асырылады.

П

Педагогикалық-программалық құралдар (ППҚ), олардың топтамасы.

Педагогикалық программалық құралдар компьютерде көрнекі түрде көрсетіледі және онда мына мәселелерге баса назар аударылуы керек:

оқу мақсаты мен оның негізгі идеялары;

оқу мақсатын жүзеге асырудың толымдылығы;

программаның безендірілуі;

қолданушылық интерфейсі;

оқу процесі мен сабақтарға программаның құрылу бағыты;

программаның қолдану әдістемесі;

программаны қолдануға арналған нұсқаулар.

Информатикадан оқу-әдістемелік құралдарын жасақтауда мына мәселелер ескерілуі керек:

курстың немесе оның бөлімдерінің мақсаттары мен міндеттеріне сәйкестілігі;

материалды ұсынудың толымдылығы;

ыңғайлылығы;

көрнекілігі;

технологиялық сипаттамасы;

тираждап шығаруға дайындылығы.

ПЕДАГОГИКАЛЫҚ БАҒДАРЛАМАЛЫҚ ҚАМТЫЛУ (ПБҚ)

ПБҚ-ның негізгі принципі және жіктелуі

Әдістемеде ПБҚ. екі мағанада түсіндіріледі

1) бұл құрылған бағдарлама оқыту үрдісінде әртүрлі пәндерде қолданылады.

2) бұл дидактикалық әрекет, оқыту мақсатында қолданыға тиімді (мысалы, кез-келген ұғымды кірістіру және бекіту, қайталау немесе жалпы білімді тиянақтаут.с.с.)

Әйгіленген ПБҚ –ның негізгі себебі

1. Мүмкіндік оқыту үлгілері, немесе ішкі дамуындағы көрініс

2. методикалық әсерлендіру мүмкіндігі

3. оқыту үрдісін жекешелендіру

Мұнымен қоса бірнеше кемшіліктер де қарастырылады:

1. оқытылған бағдарламаның көбі көшірілген оқулықта ұсынылады, манитордағы мәтінді оқу

2. Барлық ПБҚ оқушылардың жеке көзқарастарын қарастырмайды. Көбінде әйгіленген ПБҚ жазба түрде жұмыс істемейді, сонымен қатар жүйелі түрде талап етілмейді

3. кейбір ПБҚ оқушылардың психологиялық ерекшеліктерін ескермейді (ұсақ баспаны, түсті алфавитті)

4. Өзінің жеке ПБҚ –сын құру үшін, инструкциясын құру қажет

- ПБҚ –ның негізгі мақсатын оқу үрдісінде қолдану

- Қандай ЭВМ –да қолдануын көрсету (қандай жүйелік талап қажет)

- Қандай жастағы оқушыларға есептелінген

- Сабақта қандай типті және қандай кезенді қолдануға болады

ПБҚ-ның жіктелуі

1. Демонстрациялық бағдарлама. Теориялық (бағдарлама) материалды оқытуда қолданылады. Олар педагогикада оқытылған объект немесе елестету демонстрациялауға көмектесу, даму динамикасын бақылау және т.б, әдетте бұл параметрлар негізгі математикалық немесе имитациялық модельде қолданылады. Мысалы: «тірі геометрия», немесе «тірі физика».

2. Бақылаушы бағдарлама. Бұл бағдарламаларды кез-келген тәртіпте қолдануға болады, шетелдік немесе қорытынды білімде. Мұнымен жұмыс істегенде оқушылар сұрақтарға біртіндеп жауап береді, немесе клавиатурада жауапты тергенде, немесе пунктағы бір мәзірді таңдау. Жұмыс аяқталған кезде, оқушылардың жауаптары анализденеді және құрылған бағдарлама бойынша бағаланады.

3. Оқытылған бағдарлама. Берілген бағдарламадағы тип, әсіресе әзірленген, егер өтілген материалды кішкене бөліктерге бөліп, бақылауға бағынса...Олармен жұмыс жүргізгенде оқушыларды қандайда бір бақылау кезінде ақпараттандырып отырады. Бақылауды өткізгеннен кейін, шешімге байланысты оқушыға не жаңа ақпараттық деңгейде,не материалды қайта меңгеруге ұсынылады. Соңғы кезде стратегия бойынша оқыту бағдарламалары бүгінгі таңда ПБҚ да барлығына белгілі

4. Профессионалдық бағдарлама. Бұл бағдарлама оқытудың ақпараттық технологиясында оқушылар үшін өз бетімен жұмыс істеу үшін көрсетіледі, бұл олар үшін көрсетіледі, бұл олар үшін профессионалдық тұрғыда кездеседі.Әдетте, бұл мектепте санақ жүйесінде, мәтін және графикалық редактор, электрондық таблица, СУБД түрде кездеседі

5. Компьютерленген оқыту ортада және миктометрлер шамасына байланысты мимен жұмыс істеу қабілеті әртүрлі тақырыпта қолданылады. Мұның түп негізінің қорытындысы оқушыларға оқытылатын объект (орта) шамалы түрде беріледі. Осы ортадағы тәртіпті зерттей алады, әртүрлі параметрде әсер ету, мақсатты көздеу әдістемені ұғыну үшін басқарады. Мысалы робот, сызушы, логомир.

6. Компьютерлік имитатор лабораториялық процесте. Жеке түрде болуы мүмкін, көбінесе ПБҚ оқытуда немесе оқыту ортасының құрамына кіреді. Лабораториялық зерттеуді жүргізуге болады, алдыға ілгеріленген имитатор ПК өлшеуші приборға айландырылады. Мектепте анда-санда қолданылады.

7. Мектептің қолданыстағы эксперттік жүйе. Бұл нашар білімді эксперименттерде және маман еместерде қолданылады.

8. Мультимедиадағы жүйе. Бұл соншалықты ПБҚ сынып емес, оқушыларға дамыған технологиядағы материал болады. Қазіргі кезде визуальды ақпаратты қарастырады. (экрандағы мәтін, суреттер, анимация, бейне) аудиовизуальды ақпарат (сөз,ән).

9. Ойын бағдарламасы. Оқу барысында оптимальды стратегияны ойын түрде қолдану. Негізгі мақсат: логикалық ойлау және абстракты ойлау да қолданылады

10. Бос уақыт бағдарламасы. Сынып ішіндегі және мектеп ішіндегі үйірмелерде оқушыларға қолдану. Негізгі мақсат: көңіл аудару т.б

ППҚ –ға қойылатын негізгі талаптар. Оқыту мақсатындағы программалық құралдардың сапасын бағалау

Педагогикалық программалық құралдар (мультимедияық – электрондық оқулықтар, электрондық тестілеу программасы) компьютерде көрнекі түрде көрсетіледі және онда мына мәселелерге баса назар аударылуы керек:

· Оқу мақсаты мен оның негізгі идеясы;

· Оқу мақсатын жүзеге асырудың толымдылығы;

· Программалық безендірілуі;

· Қолданушылық интерфейсі;

· Оқу процесі мен сабақтарға программаның құрылу бағыты;

· Программаның қолдану әдістемесі;

· Программаның қолдануға арналған нұсқаулары;

Қоғамның қазіргі даму кезеңі жедел ақпараттандырылу процесімен сипатталады. Ақпараттық компьютерлік технологиялардың білім беру жүйесіне енуі жаңа тарихи - әлеуметтік жағдайлардың талабы болып отыр. Компьютерлік технологиялардың дамуы мектеп түлегінің функционалдық сауаттылығына тағы бір көрсеткіш, компьютерлік сауаттылық көрсеткішін, енгізіп отыр. Яғни бүгінгі таңда мектеп түлегінің білім сапасын, компьютерлік сауаттылығын жоғарлату үшін тек қана информатика сабағында ғана емес, барлық пән сабақтарында, соның ішінде қазақ тілі сабағында ақпараттық технологияларды тиімді қолдану міндет болып отыр. Бірақ бұл технологияларды біз қалай қолдануымыз керек?

Егер біз бұл технологияларды бұрыңғы білім беру жүйесіне бұлжытпай кірістірсек, компьютер сабақта тек қана техникалық құрал ретінде қолданылып қала береді. Компьютерді - білім беретін бағдарламалық педагогикалық құрал ретінде қарастыру қажет. Яғни компьютерді тек қана техникалық жағынан қамтамасыз ететін құрал ретінде ғана қолданып қоймай, оқушымен сұхбаттасатын таза білім “сақтаушысы” ретінде қарастырған жөн.

Сонда ғана мультимедиа жүйесі:

· қазіргі қоғамды ақпараттандыру жағдайдағы жеке тұлғаны дамытуға арналған міндеттерге сәйкес білім мазмұнын, оқыту әдістері мен ұйымдастыру түрлерін іріктеу әдіснамасын жетілдіруге;

· тілді белсенді оқытудың әртүрлі үдемелі әдіс-тәсілдерін жүзеге асыруды қамтамасыз етуге;

· оқушының интеллектуалдық потенциалын дамытуға, өз бетімен білім алу білікіліктерін қалыптастыруға, ақпараттық оқу, зерттеу әрекетін ұйымдастыруға;

· оқушының оқуға деген қызығушылығын қазіргі кездің кешенді ұсынатын және көру, есту негізінде қабылданатын ақпаратты құбылтып өзгертетін құралдарды қолдану арқылы арттыруға мүмкіндік береді.

Сабақта келесі бағдарламаларды қолдануға болады:

1. Тренажер – бағдарламалар;

2. Бақылаушы - бағдарламалар;

3. Тәлімгерлік бағдарламалар;

4. Көрнекіліктер бағдарламалары;

5. Ақпараттық-анықтамалық бағдарламалар

Тренажер – бағдарламалар оқушының білімін, білік-дағдысын бекітуге, пысықтауға арналған.

Бақылаушы - бағдарламалар бақылауға қажетті тұрақтылықты, көпнұсқалықты, бағаның мұғалімнің субъективтік көзқарасынан және тағы да басқа факторлардан тәуелсіздігін қамтамасыз етіп, білім беру үрдісінің сапасын жоғарлатып, оқытушының еңбек өнімділігін, нәтижелілігін жоғарлатады.

Тәлімгерлік бағдарламалар - оқушылардың жауабын өндейтін бағдарламалар.

Көрнекілік - бағдарламалары арқылы компьютерді көрнекілік құралы ретінде қолдана отырып оқушыларды жаңа тақырыпқа керекті материалдармен таныстыруға болады.

Ақпараттық-анықтамалық бағдарламалар керекті ақпаратты алуға арналған. Оқушы компьютер арқылы кез келген ақпарат қорынан ақпарат жинай алады.

Педагогикалық компьютерлік бағдарламалық құралдарды (ПКБҚ) құрастырып қолданамын деген мұғалім келесі талаптарды ескеру керек:

1. ПКБҚ базистік курстың бағдарламасын қамту керек;

2. ПКБҚ жүйелі түрде де, эпизодтық түрде де қолданылу керек;

3. ПКБҚ оқыту, бақылау, ізденіс функцияларын орындау керек;

4. ПКБҚ мазмұнының көлемі ресми оқулықтардың көлемінен асып түсу керек;

5. ПКБҚ дидактикалық мазмұнын компьютерсіз оқытуда да қолдану үшін, бағдарлама басып шығаратын өніммен қамтамасыз етілуі керек.

С

Сабақ құрылымы.Сабаққа қойылатын талаптар.

Сабақтың құрылымы-сабақты үйлестірудің әр түрлі нұсқаларында оның негізгі сипаттамаларының сақталуы мен тұтастығын қамтитын сабақ элементтерінің жиынтығы.Бұл элементтерге мынлар жатады:сабақтың басталуын ұйымдастыру,сабақтың мақсаты мен міндеттерін қою,түсіндіру,бекіту,қайталау,үйге тапсырма беру,сабақтың қорытындысын шығару.Сабақтың типі құрылымдық бөліктерінің бар болуымен және олардың дәйектілігімен белгіленеді.

Сабаққа қойылатын талаптар:

1.Әрбір сабақта білім беру,даму және тәрбиелеу мақсаттарының бірлігі сақталуы керек.Әрбір сабақ оқыту процесінің басты заңдылықтарын жүзеге асыруға ықпал етуі қажет.Сабақта белгілі бір білімді баяндай отырып,оқушылардың пайымдауын дамыту,олардың ойлау қабілетінің дамуына ықпал ету және оларды қоршаған дүниеге лайықты қатынасын қалыптастыру,оларға осы қатынастар негізінде мінез-құлық дағдысын сіңіру қажет.Тұлғалық қасиет қалыптасуы үшін алған білімнің оқушылардың мінез-құлқын айқындауына,оларда қажетті тұлғалық қасиеттің қалыптастыруына ұмтылу керек (жұмыс орнындағы мәдениеттілік,тапсырманы орындау сапасын жауапкершілікпен қарау,оларды орындаудағы қиындықтарды жеңу)

2.Әрбір сабақ дидактиканың барлық принциптеріне және бәрінен бұрын оқыту мен өмірдің ғылымилығы мен байланысына жауап беруі керек.Кез-келген оқу пәні бойынша кез-келген сабақ-ол процестің бір бөлігі,сондықтан да оқып үйретуді ғылыми танымда нақтылықтың критерийі рөлін атқаратын өмірмен,практикамен байланыстыра білуге,ал оқу процесінде –оқуға ынталықты,оған оң көзқарасты,айналадығы ортаның құбылыстарын түсіндіру үшін теориялық білімдерін практикада қолдана білу дағдысын қалыптастыруға тиіс.

3.Әрбір сабақ,ең алдымен,сабақтың тақырыбымен жиі ауыстырылатын айқын дидактикалық мақсатпен сипатталуы керек.Әрбір тақырып бойынша бірнеше сабақ өткізілуі мүмкін және олардың әрқайсысының өзінің нақты дидактикалық мақсаты болуы тиіс:оқушыларды ойлау операцияларымен қаруландыру (классификациялау,көшіру,жалпылау,т.б),білімін практикада қолдануға дағдыландыру,оқуды тақырып бойынша жекелеген фактілермен таныстыру,теориялық қорытындыларды өз бетінше тұжырымдау дағдысын қалыптастыру және т.б. Мұғалім белгіленген мақсатқа байланысты сабаққа дайындалу процесінде оқушыларға беретін оқу материалының мазмұнын,сабақтың құрылымын,оқыту әдістерін,құралдарын,т.б. анықтау керек.

4.Сабақтың барлық кезеңдерінде оқушылардың танымдық қызметін жандандыру мақсатында оқытудың әр алуан әдістері мен тәсілдерін пайдалану.Оқушыларға кез-келген бірыңғай ұзақ ықпал ету (мысалы:ұзақ ауызша түсіндіру) олардың ынтасының ыдырауына,енжарлыққа алып келуі мүмкін.Олар сабақта алаңдайды,мұғалімнің ақпаратын қабылдамайды.Сондықтан да әрбір сабақта оның әрбір кезеңдерінде оқушылар қызметінің түрлерін орынды өзгертуге ұмтылу керек.Ол үшін әлсін-әлсін әртүрлі сезім органдарына әсер ететін,тиімдірек танымдық қызметке жағдай туғызатын,оқытудың әр алуан әдістері мен тәсілдерін пайдалану қажет.Сабаққа дайындалғанда,қашан,сабақтың қай бөлімінде қандай әдіс,тәсіл немесе құрал пайдаланылатынын жеткілікті ойластыру қажет.Дегенмен,сабақта қызмет түрлерін ауыстыруда оқушылардың жас ерекшеліктері,сыныптың ерекшеліктері ескерілуі тиіс.

5.Сабаққа қойылатын талаптардың бірі-оның эмоционалдығы.Ол оқушыларды сабақтағы маңызды қызметті-жаңа білімді игеруге итермелейді.Ол сырттай ғана байқалуы мүмкін(мұғалімнің қатты дауысы,қол сілтеуі,т.б.) және эмоционалдық мұғалімнің сабақтағы оқыту процесіне,оқылатын тақырыпқа қатысты байқалуы мүмкін.

6.Әрбір сабақта оқушылардың білімін үздіксіз есепке алу жүргізілуі керек.Оқыту процесі кез-келген сабақта тұрақты кері байланыс болған жағдайда тиімді болады.Сабақтың әрбір кезеңінде мұғалім,оқушының оқу материалын игеру деңгейін біліп отыруы керек,өйткені ол осы деңгейдің үнемі өсіп отыруына жағдай туғызуы керек.Сондықтан да оқушылардың білімін бақылаудың әр алуан түрлерін пайдалану керек.

7. Әрбір сабақта жүйелі қайталаудың элементтері қатысуы тиіс.Қайталау ешқашанда жаттанлы қайта айтуға алып келуі тиіс емес.Әрбір сабақтағы жаңадан оқылатын материал бұрын өтілгеннің тұрғысынан қарастырылуы керек.Мұғалім жаңа материалды баяндағанда мүмкіндігінше оны алдыңғы өткенмен байланыстыруы,оған сүйенуі керек.

8.Сабақтың барлық уақытын үлкен табыстылықпен пайдалану.Сабаққа дайындалғанда оқушылардың 45 минут бойы жұмысын ұйымдастыруды ойластыру керек.Сынып ешқашанда бүкіл сынып үшін жеткілікті мөлшерде тапсырмалар,сұрақтар жинақтаған мұғалімнің назарынан тыс қалмауы тиіс.Сабақта оларды дайындауға уақыт шығындамау үшін көрнекі құралдар,аспаптар,техникалық құралдар алдын-ала тексерілуі керек.

9.Сабаққа қойылатын талаптардың бірі оның құрылымдық икемділігі болып табылады.Мысалы,мұғалім сабақтың айқын құрылымын,оның нақты мақсатын ойластырды,бірақ кейде сабақ белгіленген жоспапр бойынша өтпейді.Бұл жағдайда мұғалім сабақ барысында қажетті түзетулер енгізе,оның құрылымын ауыстыра,қосымша тәсілдерді па йдалана білуі керек,бірақ мақсатқа жетуі керек.Сабақ –спектакль емес,оған көп дайындалғанмен де,ол ешқашан репетицияланбайды.

10.Оқушылардың бүкіл сабақ бойы оқу-еңбек тәртібін қамтамасыз ету.Алдыңғы айтылған талаптарды орындау сабақтағы тәртіпті белгілі бір деңгейде қамтамасыз етеді.Әйтсе де,мұғалім тәртіпті ұстау үшін әрбір оқушының жеке басын силай отырып,белгілі бір талап қоя білуі керек.Сынып ұжымы тәртіп бұзушылыққа төзбейтіндей болуға қол жеткізуі керек,өйткені сабақтағы тәртіп-олардың ынтасының орнықты болуына негіз салады.