19. Асаблівасці сацыяльна-эканамічнага развіцця беларускіх зямель пасля ўключэння ў склад Расійскай імперыі.

У выніку трох падзелаў (1772, 1793, 1795 гг.) Рэч Паспалітая спыніла сваё існаванне. Да Расіі адышла тэрыторыя Беларусі з насельніцтвам каля 3,3 млн чалавек. 3 канца XVIII ст. пачынаецца новы этап беларускай гісторыі, цесна звязаны з гісторыяй Расійскай дзяржавы. Насельніцтва беларускіх зямель на працягу месяца пасля выхаду ўказу аб іх уключэнні ў склад Расіі прыводзілася да прысягі. Большая частка магнатаў і шляхты прынесла прысягу новай уладзе. На Беларусь былі распаўсюджаны агульныя прынцыпы расійскага кіравання. Расія па форме дзяржаўнага ладу была абсалютнай манархіяй. Беларусь дагэтуль развівалася ва ўмовах дзяржавы, для якой былі характэрны палітычная анархія і вялікая самастойнасць месцаў. У эканамічным і палітычным развіцці Рэчы Паспалітай і Расійскай імперыі ў канцы XVIII ст. меліся пэўныя адрозненні. Былі адрозненні і ў формах дваранскага землеўладання, і ў прававым статусе дваранства Расіі і Рэчы Паспалітай. Расія не ведала землеўладання такой сацыяльнай групы, як дробная шляхта. Рсійскі ўрад рашуча ліквідаваў бескантрольную самастойнасць феадалаў. Шляхта згубіла правы на ўтрыманне свайго войска і ўласных крэпасцей. У адносінах да каталіцкага касцёла расійскім урадам таксама раводзілася даволі асцярожная палітыка. Кацярына ІІ улічвала, што практычна ўсе беларускія магнаты і шляхта з’яўляліся католікамі. Таму за католікамі захоўвалася права на свабоднае выкананне абрадаў. На беларускае насельніцтва была распаўсюджана і расійская падатковая сістэма. Асноўным заканадаўчым кодэксам заставаўся Статут Вялікага княства Літоўскага 1588 г. Незадаволенасць прымусіла ўрад неўзабаве стаць на шлях узмацнення сваіх пазіцый у беларускіх землях. Першым крокам у гэтым напрамку з’явілася ўвядзенне ў Беларусі землеўладання рускага дваранства за кошт дзяржаўнага фонду. Наступным крокам, які павінен быў умацаваць пазіцыі расійскага ўрада ў Беларусі, было паступове абмежаванне правоў мясцовага дваранства.

20. Галоўныя напрамкi палiтыкi царызму ў Паўночна-Заходнім краi ў першай палове xiх ст.

Отечественная война 1812 г. разорила Беларусь, а победа не облегчила положение основной массы населения. Более того поме­щичий гнет резко усилился. Помещики стремились компенсировать за крестьянский счет свои убытки. Расширяя фольварочное хозяйство, они обеззе­меливали крестьян, сокращали их наделы, увеличивали барщину. В 1818 г. был издан сенатский указ о положении в западном крае. Он предпи­сывал исполнение крестьянских повинностей строго в соответствии с зафик­сированными в инвентарях нормами. Однако этот указ был проигнорирован помещиками. Кре­стьяне сопротивлялись как могли: уклонялись от повинностей, совершали потравы, побеги, жалобы властям, вооруженные бунты, разгро­мы усадеб и убийства помещиков. Из 70 крестьянских волнений 35 произошли в западных губерниях. На подавление бунтов посылались воинские команды, практиковались массовые порки, ссылки на каторгу. Стремясь упорядочить управление кра­ем, Николай I учредил "Особый комитет по делам западных губерний". Цар­ское правительство провело ряд административных мер по ограничению польского влияния в этих губерниях. Однако шляхта стремилась к восстановлению Речи Посполитой в гра­ницах 1772 г. и добивалась присоединения к Царству Польскому литовско-белорусских и правобережных украинских губерний. Польский магнат князь Адам Чарторижский проводил полонизаторскую политику. Он стремился идеологически подготовить возрождение Речи Посполитой. В итоге, в царствование Александра I полонизация края не только не сократилась, но и резко возросла. Усилилась католическая пропаганда. Осенью 1830г. вспыхнуло польское ноябрьское восстание, движимое националистическими целями. По итогам этих событий Конституция Царства Польского 1815г. была отменена. Ликвидированы польский сейм, армия, национальные деньги, от­менена большая часть автономных прав. В Царстве Польском вводилась общероссийская административная система. После подавления восстания царское правительство изменило свою по­литику по отношению к западному региону. Началась реорганизация учеб­ного дела. В 1837г. началась реформа управления государственными крестьянами: было упорядочено управление государствен­ными имениями, расширено крестьянское самоуправление и землепользование, прекращена практика сдачи имений в аренду, ликвидированы барщинные по­винности, все крестьяне переведены на регламентированный оброк. 19 октября 1831г. был объявлен так называемый "разбор шляхты". Важным событием белорусской истории стал Полоцкий церковный со­бор. 12 февраля 1839г. он утвердил воссоединение литовско-белорусских униатов с православной церковью.