9.Тұқым сапасы мен өнімділігіне агротехникалық фактордың әсері

 жақсы дамыған өсімдіктер үшін дәннің толуы және пісуі кезінде, оларға қолайлы жағдайлар болған да ғана, жоғары сапалы материалдар алуға қолымыз жетеді.

Сондықтан, тұқым шаруашылығының барлық сатысында, өсіріліп жатқан тұқымдардың өнімдік және егістік сапаларын, сорттық қасиеттерін сақтау үшін жақсы агроәлпетті жасауға басты назар аударуымыз қажет.

Міне, осы сұраныстарға байланысты бастапқы тұқым шаруашылықтық питомниктерінде агротехникаға қойылатын талаптар жоғары. Бір сорттың бастапқы питомниктері (П-I және П-II) үшін дайындалған учаскені, егісті себер алдында, тұқымды себу тереңдігіне сәйкес жырғалау керек. Жырғалаудан кейін, топырақты ВШ-5,6 тегістегішімен немесе шығыршықты таптауышпен тегістеу және тығыздау қажет.

Осылай, дайындалған учаскелерде, тікбұрыштарды құрастырып, оларды қабаттарға бөліп және аралық жүруге керекті жолақтарды орналастырамыз.

Бірінші жылғы ұрпақтық сынау питомнигінде барлық учаскені таңбалауды, қатарлар мен мөлдектердің қатарлары дәлме-дәл келуі,  яғни бір-біріне қарама-қарсы орналасуы үшін, бірақ  жүргізеді. Бұл дегеніміз, қатараралық өңдеулерді механикаландыруға көмектеседі, сондай-ақ әсемдік ерекшеліктерді береді.

10 Балауыз сапасы мен құрамына әсер ететін факторлар

Балауызданып пісу фазасында дәинің құрамындағы заттар алдымен жабысқақ күйге өтеді де, соңынан балауыз секілді жұмсақ болады. Бұл кезде дәнді тырнакпен кесу оқай; көлемі жөнінен ол сүттеніп пісу фазасындағы дәннен едәуір кіші болады; біртіндеп жасыл реңнен айырылады. Сабак,. жапырақ және масақ сарғая бастайды: жапырақтар морт сынғыш болады да, бірақ сабақ өзінің иілгіштік қасиетін сақтайды. Ассимиляция процесі тоқталады. Бүл фазада заттар бір топтан екінші топқа қарқынды түрде өте бастайды, дәннің масақпен физиологиялық. байланысы жойылады, бірақ гүл және масақ қауызы дәнді ылғалмен және синтез өнімдерімен қамтамасыз. ету қызметін атқара береді.

Тәжірибеде астықтың пісу кезенің анықтайтын кең тараған тәсіл оның сыртқы қасиеттері. Балауыздынып пісу кезеңінде өсімдіктер негізінен сары, жасыл түс тек қана масақ астындағы жоғары түйін аралығында және өте әлсіз түрде – масақшы қабықшасында сақталады. Дәндегі жасыл түс толық жоғалады. Дән сары, немесе сортына тән түске енеді, көлемі біршама үлкен балауыз тәрізді, тырнақпен жеңіл кесіледі, қысылғанда қоймалжын заты бөлінбейді.

Дәнді дақылдарды 1-2 кезеңді тәсілдермен жинауға болады. Бөлектеп жинау тәсілдерінде астықты әуелі қатардағы жаткалармен шауып дестеге салады, сонынан дән мен сабақтардың кебуіне қарай комбайнмен жинап бастырады. Астықты балауызданып пісудің ортасында шапқан жөн, өйткені бұл кезде дән масақта мықты бекиді және аз шашылады. Мұның өзі тікелей орып бастырғанда үлкен астық шығынын болдырмауға мүмкіндік береді. Астық шабуға шабатын ЖВН-10, ЖВН-6, және ЖВН-6-12 жаткаларды, ал дестелерді жинап бастыруға комбайнға орнатылған жинағыштар қолданады. Қолайлы пісу биіктігі 15-22 см деп есептеледі, ол сабақ биіктігінің жиілігі мен тазалығына байланысты. Дән ылғалдылығын 18-17% дейін кептіреді, сонан кейін жинап бастырады. Тым кеуіп кеткен дән бастырғанда көп жарақаттанады.