2.Солтүстік Қазақстан жағдайында тарыны астық ретінде өндірудің технологиясы.

Солтүстік Қазақстанда жарма алу үшін тары мен қарақұмық өсіріледі. Өңдеу

нәтижесінде алынатын ақталған тары, арпа мен сұлы жармаларынан асып түсетін

жоғары дәмділік сапасымен және қоректік қасиеттерімен ерекшелінеді.

Тары астығын жасалған құрама жем, құстар мен шошқалар үшін пайдалануға

болады. Тарының сабаны мен топанында 0,41 дейін азық.бірлігі бар, сондықтан аз- азықтық қасиеті бойынша шалғындық шөппен бірдей.

Далалық дақылдар арасында тары қуаншылыққа төзімділігі бойынша алғашқы

орындардың қатарында, сондықтан құрғақшылық аймақтарда өсіру үшін таптыр-

майтын дақыл. Солтүстік Қазақстанның кейбір аудандарында, нақты айтқанда Пав-

лодар облысында, тары өнімділігі бойынша астық дақылдылардан 2-3 ц/га артық

өнім береді.

Дақылдарды кезектестіріп орналастыру нұсқасына сай қатаң түрде алғы дақыл- дардан кейін орналыстырады.

Тарының алғы дақылдары:көпжылдық шөптер,пардан кейінгі екінші дақыл топырақты аударылған қыртысы. Тұқымдық егістерді минералды тыңайтқыштармен тыңайтылған парда орналастыру қажет. Дәнді және дәндібұршақ дақылынан кейін тары егісінде күзгі топырақ өңдеу жұмыстары 12-14 см тереңдікте жүргізіледі. Көпжылдық шөптерден кейінгі топырақ қыртысын дайындау жартылай пар түрінде жүргізіледі. Бірінші өңдеу маусым айының 2-ші онкүндігінде 8 см тереңдікте; ал екінші өңдеу 15-ші маусым айында қыша себумен қатар 8-10 см тереңдікте; үшінші өңдеу қыркүйек айында 20-22 см тереңдікте жүргізіледі.

Астық бағытындағы тары сорттары:

Саратовское 6. Сорт Оңтүстік –Шығыс АШҒЗИ-да шығарылған. Сангвинеум түршесі. Сіпсебасы қысылған, антоциансыз. Дәні шар тәрізді, қызыл түсті. Мың тұқымның массасы 6,8-8,9г. Қауыздылығы 16,5%. Орташа мерзімде пісетін сорт, вегетациялық кезең ұзақтылығы 61-82 тәулік. Сорттың қара күйе ауруына төзімділігі жоғары. Жарма шығымдылығы 78%, дән толықтылығы 83%. Ақуыз мөлшері 14%. Сорт жапырылуға берік және шашылуға орташа төзімді. Сорттың ең жоғары өнімділігі 29,1 ц/ га.

Саратовское 3. Сорт Оңтүстік –Шығыс ҒЗИ-да шығарылған. Сангвинеум түршесі. Орташа мерзімде пісетін сорт, 70-80 тәулікте пісіп жетіледі. Дәні шар тәрізді, ірілігі орташа, қызыл түсті. Мың тұқымның массасы 6,8-7,2 г. Қауыздылығы 17-18%, дән толықтылығы 88%, дән шығымы 31,6г, жарма шығымы 76%. Сорттың артықшылығы- тозаңды қара күйе ауруына төзімді. Сонымен қатар жоғары өнімділігімен, өміршендігімен, жаппай біркелкі шашақтануымен және пісуімен ерекшелінеді. Ең жоғары өнімділігі 40,6 ц/ га.

Шортандинское 7. А.И.Бараев атындағы АШҒЗИ-да шығарылған. Сангвинеум түршесі. Сіпсебасы қысылған, борпылдақ, сіпсебасы піскенде Саратовское 3 сортына қарағанда аз иіледі. Жастықшасы әлсіз байқалады. Дән ірілігі орташа,қызыл түсті. Мың тұқымның массасы 5,0-7,3 г. Қауыздылығы 15-19%.Орташа мерзімде пісетін сорт, вегетациялық кезеңі 77-83 тәулік, Саратовское 3 сортына қарағанда орташа 2-3 күнге бұрын піседі.Өсімдік биіктігі 83-112 см стандартқа сай. Жатып қалуға төзімді және шашылып қалуға төзімділігі 4 балл. Құрғақшылыққа төзімді. Сорт ерекшелігі - қара күйе ауруына төзімді.