3.Егістік сұлу сорттарының өсіру технологиясы.

Таулы– қыратты кәдімгі қара топырақты аймақта арпаның қолайлы себу мерзімі– 25-29 мамыр аралығы, оңтүстік қара топырақ аймағында– 27 мамыр–1 маусым, қоңыр-сұр топырақ аймағында– 25 мамыр –3 маусым аралығы. Арпаның себу мерзімін анықтауда өсірілетін сорттардың сорттың ерекшеліктерін ескерген дұрыс. Сонымен, Кедр сортының қолайлы себу мерзімі 23-25 мамыр, Медикум 85– 25-30 мамыр аралығы, ал қалған сорттар Донецкий 8, Омский 87, Целинный 5–28 мамырдан – 5 маусым аралығы.

Таулы–қыратты кәдімгі қара топырақты аймақта сұлының қолайлы тұқым себу мерзімі–25-28 мамыр, оңтүстік қара топырақ және қоңыр– сұр топырақ аймағында 28-31 мамыр аралығы. Топырақ жақсы ылғалданған, сонымен қатар азотты тыңайтқыштарды қолданған жағдайда, себу жұмыстары қолайлы мерзімінің басында жүргізіледі.

Себу мөлшері: арпа 3,0–3,5 млн, сұлы 2,7–2,8 млн өнгіш тұқым/га.

Тұқымды сіңіру тереңдігі 6-8 см, себер алдында танап бетін сапалы тегістеу жұмыстары жүргізілсе, онда қолайлы сіңіру тереңдігі 5-6 см болады.

Себу қатарлы әдіспен СЗС–2,1 сеялкасымен, егістік кешендер машиналармен (JOHN DEER, HORSCH агросоюз, MORRIS MAXIM) жүргізіледі.

Күшті ластанған танапта тоғыспалы себу әдісі жүргізілуі тиіс. Себуден кейін танапты нығыздау шарасы жүргізіледі. Аз жылдық арамшөптермен күресу үшін егін көгі шықпастан бұрын және шыққаннан кейін жеңіл және орташа тырмалармен тырмалау керек. Атпа тамырлы арамшөптерге қарсы түптену кезеңінде (сұлыда 3 жапырақ– түптену кезеңінің басы) гербицидтер қолданылады. Вегетация кезеңінде аурулармен зиянкестерге қарсы шаралар қолданылады. Балауызданып пісу кезінде дән ылғалдылығы 25-30% болғанда бөлектеп ору әдіспен егінді орып алады. Бастыру 2-3 күннен кейін жүргізіледі

4. Егістік сұлысының егу нормасын анықтаңыз, егер дәндердің жиілігі 98%, шығымы 95%, 1000 дәнінің массасы– 30г., егу коэффициенті 2,8 млн., 1 га тұқымының шығымдылығы.

5.Егістік сұлы сорттарын анықтау:

а) дәні ақ,қомақты сіпсебас,қылтықты, дәні қабыршақты. Аристата

б) дәні қоңыр, дәні қабыршақты, қомақты сіпсебас,қылтықты. Монтана

6. Егістік сұлының егуге жарамдылық есебін жасағыз, егер келесілер белгілі болса: 95% - тұқым тазалығы, тұқым өнгіштігі - 98%.

7.Мәдени сұлының түршесін анықтаңыз: сыну аймағы тік,дәннің ажыратқанда екінші гүлдің білікшесі (аяғы) бірінші дәнде қалады,сыртқы гүл қабықшасының ұшы екі тісшесімен(1-2мм). Егістік сұлы

8.Егістік сұлудың түрлерін анықта:

а) дәні ақ,қомақты сіпсебас, қылтықты,дәні қабыршақты.Аристата

 б) дәні сары,қомақты сіпсебас, дәні қабыршақты,қылтықты Краузеа

9. Егістік сұлының биологиялық өнімін анықтау, егер келесілер белгілі болса: 1 м2 – 240 дана өсімдік саны, өнімді масақтарының саны 300 дана, 1000 дәнінің массасы – 30,5 г., шоғырындағы дән саны – 56 дана.

10. Сұлы түрлерін анықтау кезінде қарастырылатын негізгі ерекше белгілері (мәдени мен жабайы тұқымдар арасында)

Дән негізінде Таға жоқ мәдени өсімдіктер

Белгілері Бірінші дәннің сыну алаңы	Түрлері
	Егістік сұлы	Византиялық сұлы	Құмдық сұлы
	Тік,дәннің ұзын білігіне перпендикуляр	Шалыс,жиі түрде айтарлықтай ірі	Әлсіз білінген
Бастырғанда дәннің ажырау сипаты	Екінші гүлдің білікшесі бірінші дәнде қалады	Білікке екінші дәнде қалады,немесе бір бөлігі бірінші дәнде қалған бөлігі	Білікше бірінші дәнде қалады
Бірінші гүлдің сіпсебас бұтағының масақшасында орналасуы	Бірінші гүл білікшесіз орналасқан	Бірінші гүл білікшесіз орналасқан	Бірінші гүл білікшемен орналасқан бастырғанда масақ қабықшалармен арасындағы бұтақта қалады
Сыртқы гүл қабықшасының Ұшы	Қылтық тәрізді үшкірі жоқекі тісшесімен	Қылтық тәрізді үшкірі жоқ екі қысқа тісшесімен	Ұзындығы 6мм ге дейін екі қылтық тәрізді айрыққа тарамдалған

Белгілері	Түрлер
	Кәдімгі қара сұлы	Оңтүстік қара сұлысы
Тағаның орналасуы	Таға әрбір дәнде бар.Піскенде масақшалар дәндерге ажырап түседі	Таға бірінші дәнде ғана бар.Піскенде масақшалар бүтіндей түседі
Дән негізінің түктілігі	Әрбір дәннің ұшында жиі талшықтар болады	1-2 дәндердің негізінде жиі талшықтар болады,ал 3 дәнде талшықтар ылғи бола бермейді
Піскенде масақшадағы дәндердің ажырау сипаты	Піскенде масақшадағы барлық діндер жеке-жеке ажырайды	Піскенде әрбір масақшаның дәндері ажырамай бірге түседі

Дән негізінде таға бар жабайы түрлер

11. Егістік сұлы түрін анықтаңыз:

а) дәні ірі, жалпақ, арқасының дөңестігі бар, дәнінің басы жалпақ, ішкі гүлдейтін қабыршағы ашық. мәскеулік

б) дәні ұсақ, жіңішке, арқасы тегіс, дәнінің басы үшкір, ұзынша, ішкі гүлдейтін қабыршағы аздап ашық немесе жабық. Ине тәрізді