18.Солтүстік Қазақстандағы жаздық қатты бидай егістігінің күтімі.

Тұқым сапасы егістік стандарт талабына сай болуы керек. 1000 тұқымның мас-

сасы жұмсақ бидай үшін 35-40г, қатты бидай үшін 40г. Өсу күші жұмсақ бидайда

80%-дан кем болмауы керек, ал қатты бидайда -70%. Себу мөлшері аймақтың кли-

матын, топырақ құнарлылығын, себілетін сортты, себу мерзімін және танаптың ластануын ескере отырып бекітіледі. Себу мөлшері кәдімгі қара топырақ аймағын-

да 3,5-4,2 млн. өңгіш тұқым/га, оңтүстік қара топырақ аймағы үшін 2,7-3,5 млн. өн-

гіш тұқым/га. Тұқым сіңіру тереңдігі 5-7см. Барлық аймақтарда жаздық бидайды себу кезінде азот-фосфорлы және азот тыңайтқыштарын локальды еңгізудің тиімді-

гі жоғары. Сілтісіздірілген қара топырақ аймағында жаздық бидайды себудің қол-

айлы мерзімі 18-23 мамыр аралығы, кәдімгі қара топырақ аймағында 20-26 мамыр

және қоңыр-сұр топырақ аймағында 20-28 мамыр аралығы. Себуді кеш мерзімде пі-

сетін сорттардан бастаған жөн. Себу мерзімінің екінші жартысында орташа және орташадан ерте мерзімде пісетін сорттарды қолданады. Кәдімгі қара топырақты тау-қыратты аймағында және қуаншыл далалық аймағында орташа мерзімде пісе-

тін жұмсақ бидай сорттарын 25 мамырға дейін, ал далалы аймақта 31 мамырға дей-

ін сепкен дұрыс. Жаздық қатты бидайды себу 25-27 мамыр аралығында жүргізіледі.

Омский рубин сортын себудің қолайлы мерзімі 22-25 мамыр аралығы.

Арамшөппен күресуде көктеу алдында орташа тырмалармен тырмалау тиімді

шара болып табылады. Жаздық бидайдың түптенуінен -түтіктену кезеңіне дейін ат-

патамырлы арамшөптерді жою үшін: Гранстар 75% ст.с,-10-20 г/га, Дезармон 72%

в.к.,- 1,0-1,5 л/га, Секатор Турбо- 0,7 л/га, Дикамин 72% в.р.-1,0-1,25 л/га, Ларен-10

г/га гербицидтері қолданылады. Қара сұлы және атпатамырлы арамшөптермен лас-

танған егісті екі рет өңдеу жүргізбес үшін келесі гербицидтер қоспасы қолданыла-

ды: Гранстар 75% с.т.с.,- 15 г/га + Тренд 150 г/га + Топик 8% к.э.- 0,4 л/га; Трезор 60% с.к. 1,2 кг/га + Топик 8% к.э. 0,4 л/га; Секатор Турбо- 0,7 л/га + Пума супер 75% э.м.в.,- 1 л/га. Қажет болған жағдайда аурулар мен зиянкестерге қарсы күресу шара-

лары жүргізіледі.

19. Жұмсақ бидай түрлерін анықтаңыз:

а) масағы ақ,қылтықты ақ, дәні қызыл, масағы түкті гостианум

б) масағы қызыл, қылтықты қызыл, дәні қызыл, масағы түксіз ферругинум

20. Жұмсақ бидай түрлерін анықтаңыз:

а) масағы ақ,қылтықсыз, дәні қызыл, масағы түкті Велютинум

б) масағы қызыл,қылтықсыз, дәні қызыл, масағы түксіз Мильтурум

Сұлы.

1. Сұлы түрлерінің ерекшеліктері

Сұлы түрлерінің негізгі негізгі айырмашылық белгілері мыналар:

Дәннің негізінде тағаның барлығы

Сыртқы гүл қауызының ұшындағы ерекшеліктер

Піскенде дәндердің ажырау сипаты

2.Сұлы. Сорттарының морфологиялық және биологиялық сипаттамасы.

Сұлы сорттары:

Синельниковский 14. Сорт жүгері БОҒЗИ–да шығарылған. Мутика түршесі. Дәні ақ, қауызды, қылтықсыз. 1000 тұқымның массасы 30-38г. Орташа мерзімде пісетін сорт, вегетация ұзақтығы 85-90 күн. Құрғақшылыққа төзімділігі жоғары және жоғары өнімді. Тозаңды қаракүйе ауруына, жатып қалуға және шашылып қалуға төзімді. Ең жоғары өнімі 40,5 ц/га құрайды.

Скакун. Сорт Ульянов облысындағы Подмосковье НПО ауылшаруашылық тәжірибе станциясында шығарылған. Мутика түршесі. Орташа мерзімде пісетін сорт, вегетация ұзақтығы78-86 күн. Жатып қалуға төзімді. Дәні ірі, 1000 тұқымның массасы 34-39г. Қауыздылығы төмен 23,5-25,9%. Ақуыз мөлшері 15,7%. Интенсивті сорт типі, жоғары өнім қалыптастыруымен сипатталады. Ең жоғары өнімі–41,3ц/га.

Мирный. Сорт Львовск ауылшаруашылық тәжірибе станциясында шығарылған. Мутика түршесі. Орташа мерзімде пісетін сорт. Вегетация ұзақтығы 104-115 күн. Жатып қалуға төзімділігі орташа. Сабақ тат ауруына шалдығу дәрежесі орташа, ал тозаңды қара күйе ауруына тез шалдығады. Дәні ақ, ірі, 1000 тұқымның массасы 32-38г. Қауыздылығы 21,4%. Ақуыз мөлшері –14-16%. Ең жоғары өнімі– 40ц/га.

Битик. Сорт В.Р. Вильямс атындағы егіншілік ҒЗИ–да шығарылған. Мутика түршесі. Орташа мерзімде пісетін сорт 70-93 күн. Жатып және шашылып қалуға төзімді. Тозаңды қаракүйе ауруына шалдығу дәрежесі төмен. Дәні ақ, 1000 тұқымның массасы 27-34г. Қауыздылығы 23-25%. Жем–азықтық сорт. Қуаң далалы оңтүстік қара топырақты және құрғақ далалы аймақтарда өсіруге ұсынылады. Ең жоғары өнімі– 49,2 ц/га.