Добавил:
Upload Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
солигор.край ВОВ.doc
Скачиваний:
0
Добавлен:
01.07.2025
Размер:
1.65 Mб
Скачать

Имя в истории края Павел Стешиц

15 июня 1941 года ученик Старобинской средней школы Павел Стешиц принёс домой табель успеваемости за 9 класс. А в нем - одни пятерки. От души радовались за сына Кирилл Иванович и Агриппина Евсеевна - родители Павла. А директор школы премировала отличника учебы костюмом. Павел поспешил к лучшему своему другу однокласснику Владимиру Шелегу. Ребята строили свои планы на лето. По-детски радовались летнему солнцу и счастью. По дороге запели песню "Если завтра война..." Не думали, что она так нежданно нагрянет.

На Старобинщине организовывается партизанская группа. В июле начал действовать подпольный центр под руководством старшины Старобинского райисполкома В.Т. Меркуля, редактора районной газеты И.Е. Жевнова, уполномоченного комитета заготовок Н.И. Бондаровца.

Партизаны, братья Федор и Иван Бородачи по заданию центра приезжали в свою родную деревню Поварчицы. Знали они и юношей Павла Стешица и Владимира Шелега. Присматривались к ребятам. Знали, что их родители местные колхозники, серьезные, добросовестные, правдивые люди.

Ребята получили задание. Павел и Владимир ходили по лесам, собирали оружие, передавали партизанам.

Павел Стешиц получил задание посетить Слуцк. Но как это сделать? На дорогах стоит вражеская охрана. Особенно подозрительная к мужчинам. Павлу предложили переодеться в женщину. Задание было выполнено.

А за комсомольцами уже было налажено слежение.

Солнечный августовский день 1941 года. Деревню Поварчицы окружили со всех сторон каратели. Немецкий офицер приказал согнать всех жителей. Среди них был Павел Стешиц и Владимир Шелег. Через переводчика было объявлено, что если не выйдут из толпы Павел Стешиц и Владимир Шелег, все жители Поварчиц будут расстреляны. Минута замешательства. Друзья переглянулись и вышли вперед. Немец не верил своим глазам. Совсем еще дети!

Односельчанам под угрозой смерти запретили прощаться с юношами. Их последними словами были: "Прощайте, любимые родители, помните нас, люди!" На лугу за деревней комсомольцев расстреляли. Им шёл восемнадцатый год...

UpRibbonSharp

Олег Вабищевич

До войны в д. Летенец, что в 5 км от г.п.Старобин, жил пионер Олег Вабищевич, которого дети называли "Алик". Ему было всего 13 лет. Он очень хорошо учился в школе, но любимым занятием Олега было чтение книг. И в школе, и дома он много читал о героях гражданской войны. Как и у всех детей у него была заветная мечта. Будучи учеником 4 класса Старобинской СШ, он мечтал дальше пойти учиться в военную школу. Не один раз Олег вместе с деревенскими мальчишками прибегал на летную площадку, когда там приземлялся самолет санитарной авиации. Однажды в Старобин прилетел самолет. Олег за 4 км прибежал из д. Летенец в Старобин на летную площадку. Олег разговаривал с летчиком, он долго рассматривал самолет, расспрашивал про всё у летчика, который пообещал когда-нибудь прокатить на самолёте. На прощание летчик назвал Олега будущим звездным героем. С того времени Олег зачарованным взглядом следил за всяким самолётом, что пролетал в небе. Он мечтал стать летчиком. К сожалению, мечта юного пионера так и не сбылась...

Олег был добрым мальчиком. Старательно учился. Любимым его предметом были математика и литература. Олег любил стихи Якуба Коласа, Янки Купалы. Как лучшего ученика, его приняли в пионеры. Он носил красный галстук.

В партизанский отряд, который находился в урочище Круглый Остров, в сентябре 1941 года пришел светловолосый мальчик. Он настойчиво просил, чтобы его взяли бить немцев. Он говорил, что может пройти незаметно там, где никто не пройдет.

Через некоторое время на дороге между Старобином и д. Долгое можно было часто видеть мальчишку, который нес бидончик с молоком. Это был Олег Вабищевич. Он стал партизанским связным. Немцам и полицаям и в голову не могло прийти, что этот мальчишка таит в себе для них страшную угрозу. Зоркий юный глаз замечал все, где стояли немецкие машины, где располагались немецкие войска, где стоял немецкий патруль. Эти сведения передавались в партизанский отряд.

Однажды Олег сообщил партизанам, что из Старобина в Долгое движется вражеский мотоотряд. Сюда на грузовиках ехали немцы. Возле д.Мазуршина их встретил свинцовый огонь. Отряд врага был разбит. Партизанские засады на этом участке стали для фашистов серьезной помехой. О деятельности пионера-разведчика стало известно гестаповцам. Немецкие каратели тайно стали следить за домом Олега Вабищевича. Следили днем и ночью. Знали, что вернётся юный разведчик к отцу, к матери. Олег был схвачен неожиданно.

Партизаны не знали об этом и не могли спасти его. У Олега требовали, чтобы он показал карателям, где находятся партизаны. Бесстрашный пионер-разведчик молчал. Со звериной жестокостью каратели тут же, на крыльце родного дома, убили отца Олега - Леонида Григорьевича Вабищевича. Вместе с матерью Олега повезли в Старобин. Стойко держался на допросе маленький партизан, несмотря на жестокие пытки. Он не сказал ни слова и тогда, когда в его присутствии казнили мать. Убедившись в беспомощности своих попыток, фашисты 20 сентября 1941 года расстреляли пионера-героя и его мать. Олегу Вабищевичу было 13 лет. А сестра Роза в минуты расстрела убежала из-под ареста. А позже ушла в партизанский отряд.

В д. Летенец и теперь стоит дом, сени которого, простреляны вражескими пулями. В этом доме жил мальчик, который мечтал стать летчиком, а образ его юиый и светлый, навсегда останется в сердцах наших. Его звали Олег Вабищевич. Партизаны называли его Орленком.

UpRibbonSharp

22 чэрвеня 1941 года Ніна Сыцько здавала экзамен. Апошні перад летнімі канікуламі. А на вуліцы збіраліся слуцакі. 3 "талеркі" гучаў трывожны голас Левітана. Вайна! Нешта неўяўляльна-жу-даснае, непрадказальна-злавеснае вітала ў разгубленым натоўпе, што, задраўшы галовы ўверх, слухаў знакамітага дыктара.

Куды цяпер? У Касынічы, да выратавальнай матулінай ласкі, да мудрага слова таты. Вырашылі дабірацца да сваякоў у Бабруйск. Але і тут вайна. Пад кіраўніцтвам старасты Івана Корзуна пачалася дзяльба калгаснай маёмасці. Вялікая сям'я Сыцько (шэсць чалавек ды яшчэ цётка з дач­кой, што жылі ў іх да 1943-га) атрымала 8 гектараў земелькі, два кані ды карміцельку-карову. Балаты, дзе здабывалі сена для рагулі, знаходзіліся ажно за Плянтай, ва ўрочышчы Хварыны.

І сёння памятае Ніна Іванаўна той дзень, калі стала партызанскай сувязной. Стагавалі атаву. 3 лесу выйшлі незнаёмыя. Утрох. Доўга гутарылі з бацькам. Чула ўрыўкі фраз: "У Старобіне... паліцаі... сачыць за Слуцкам... лістоўкі..." Пазней даведалася, што тры незнаёмцы -партызаны Меркуль, Бандаравец і Мурашка. У далейшым яны сталі вядомымі арганізатарамі і кіраўнікамі партызанскага руху. А яна - сувязной народных мсціўцаў.

Мядсястра Надзея Кравец перадавала ёй сёе-тое з медыкаментаў, перавязачныя матэрыялы. А Ніна - праз бабулю Ганну Дубовік, што жыла ў глухой лясной вёсачцы Абідземля - партызанам. Соль, лістоўкі, нават слуцкая газета, траплялі ў зямлянкі дзякуючы Касыніцкаму дзяўчу. Пазней, у 1943-м, калі партызанская брыгада імя Сталіна, камандзірам якой з'яўляўся Ціхаміраў, перабазіравалася ў Чырвоную Слабаду, наведвалася пехам і туды. Навін ад яе народныя мсціўцы чакалі з нецярпеннем. Былі яны важнымі і своечасовымі.

Добра памятае Ніна Іванаўна свае сустрэчы са знакамітымі партызанамі Старобіншчыны - Уладзімірам Шошыным, Іванам Чарняком, з кіраўніком партызанскага руху Васілём Іванавічам Казловым, што прыязджаў у атрад імя Варашылава...

Спачуваў і дапамагаў парты­занам стараста Іван Корзун. А калі яго, так сказаць, "знялі з па-сады", новаспечаны стараста вырашыў чатырох "старшынят" адправіць у Германію. Вяскоўцы пайшлі на хітрасць: у хляве выкапалі глыбокую яму, дзе хавалася дзятва, калі ў сяло наязджалі паліцэйскія. Аднойчы сядзець у схове давялося настолькі доўга, што яны ледзь не затхнуліся, і вы-лезлі са склепа мокрыя, як андатры. Пазней хаваліся на сядзібе былога калгаснага брыгадзіра Бараноускага.

Было і такое, што ў старшыньскую хату ўваліліся паліцаі на чале з сумна-знакамітым Логвіным. Пра жорсткасць нямецкага паслугача на Старобіншчыне хадзілі легенды. Ён, казалі, і снедаць не садзіўся, пакуль чалавека не заб'е. У Нінінага бацькі на той момант пачалося абвастрэнне хваробы, і ён літаральна "вісеў" на расцяжках з рушнікоў.

  • Ну, што старш-ш-шыня? - паляскваючы карабінам, праз зубы працадзіў адзін з паліцаяў.

  • Хлопчыкі, паночкі, не губіце! - упа­ла на калені матуля.

UpRibbonSharp

Да справядлівай кары над ірадам мела яна дачыненне. Ёй перадалі са Старобіна, што паліцаі мерацца ехаць на Заўшыцы. Звестка гэтая паступіла камандзіру брыгады Ціхаміраву праз сувязнога Івана Качаноўскага. Насустрач здраднікам выступіў конны атрад Звягінцава, у склад якога, дарэчы, ўваходзілі толькі халасцякі. Бойка з паліцаямі завязалася паміж вёскамі Заўшыцы і Замагілле. Усе здраднікі былі ўзяты ў палон, а з цяжка параненым начальнікам Старобінскага паліцэйскага гарнізона жорстка расправілася людская нянавісць.

У 1944-м, калі ў партызан узніклі цяжкасці з правіянтам, на ўпрэжаным у воз валу двое сутак юная сувязная штурмавала балоцістыя прасёлкі - везла брыгадзе імя Неўскага бульбу і зерне.

Але больш за іншае, на ўсё жыццё, запомнілася вызваленне: партызанскія віншаванні, музыка, танцы. Пасля вайны Ніна Сыцько закончыла вучылішча і паступіла ў Беларускі дзяржаўны універсітэт. У 1946-м перавялася ў інстытут замежных моў, які толькі што адкрыўся.

Пасля вучобы працавала завучам школы ў Пінску, актыўна ўдзельнічала ў грамадскім жыцці. 3 1960 года працавала завучам першай, з 1962-га - дырэкта­рам другой, з 1966-га - намеснікам дырэктара трэцяй школ. А з 1982-га па 1990 год раскрэдытоўвала дакументацыю па рудаўпраўлен-нях на нашым прадпрыемстве. Была і такая пасада. I зноў-такі грамадскай яе нагрузкай была партыйная арганізацыя цэха. Вось такія штрыхі да партрэта партызанскай сувязной, педагога з трыццацігадовым стажам, Ніны Іванаўны Сыцько.

Фёдар Гурыновіч