1.1. Менингококтар
Менингококты инфекция -№іззегіа тепіп^ііісііз тудыратын жүқпалы ауру, олардың көрінісі белгісіз тасымалдаушыдан ауыр түрдегі менингиалды формаға дейін болуы мүмкін. Қоздырғышты алғаш ашып және зертгеген А.Вексельбаум (1887 ж). Морфологиялық қүрл ысының сипатгамасын 1907 жылы Флекснер берді, ал Ослер деген ғалым 1899 жылы науқастың қанынан менингококты бөліп алды.
Таксономиясы.
Тұқымдастыгы :~Ыеіз5егіасеае.
Туыстастыгы: Ыеіззегіа.
Түрі: Ыеіззегіа тепіп§іІісііз.
Морфодогиялық және тинкториалды қасиеттері. Менингоктар - үсақ диплококтар. Бір-біріне ойыс беткейлермен қарап, кофе дәні тәрізді жүптасып орналасқан. Менингококтар грам теріс боялады, қозғалмайды, спорасы жоқ, пилиі бар, жасанды қорекгік ортада түрақсыз микрокапсула түзеді.
Дақылдандыру. Нағыз аэроб. Қоректік ортаға және өсіру температурасына өте талғамды. Қарапайым қоректік орталарда еспейді, сондықтан құрамында қой немесе жылқының дефибринделғен (фибринсіз) қапыпты сарысуы бар ортасында, сонымен қатар ристомицин қосылған селективті ортада өсіреді. С02 юнцентрациясының жоғарылығы менингококтың өсуіне ықпал етеді. Ең қолайлы сарысуы жоқ қоректік орта- Мюллер, Хинтон ортасы (өсу факторы ретінде құрамында толық аминқышқылдар жиынтығы және ет әкстракттары болады). Сарысулы агарда нейссериялардың колониялары домалақ, түссіз, нәзік, консистенциясы майлы, диаметрі 0,5-1,5мм. Шартты-патогенді нейссериялардан айырмашылығы-пигмент тузбейді. Гемофилдер мен грам оң коктардан айырмашылығы-қанды агарда гемолиз бермейді. Шартты- патогенді нейссериялардан менингококтардың айырмашылығы: 37 °С температурада сарысуы жоқ ортада, 20 °С температурада сарысулы агарда және 5% өт қосылған ортада өспейді.
14.1.2.1.2. Гонококтар
Гонорея (соз) - Меіззегіа §опоггһоеае туғызатын жедел немесе созылмалы жыныстық (венерологиялық) жүқпалы ауру, несеп-жыныс жүйесінің шырышты қабығының, көз конъюнктивасының (бленнорея), басқа ағзалардың ірінді қабы-нуымен сипатгалады. Соз қоздырғышын (гонококк) 1879 жылы А.Нейссер ашты
Морфологиясы. Гонококк - бұршақ тәрізді грам теріс диплококк, қозғал-майды, спора түзбе4 пилиі, микрокапсуласы бар. А.нилин парьтен жак,съ\ үдатч, •жаслллы."
т.б.).
Ірінді бөліндіде гонококтар лейкоциттердің ішінде орналасады (аяқталмаған фагоцитоз). Пеницилл әсерінен Ь-пішіндері пайда болуы, химиотерапиялық препараттардың әсерінен қасиеттерін жылд өзгертіп, грам оңға айналуы мүмкін.
Дақылдандыру. Гонококгар аэроб, хемоорганотрофтар; қүрамында сарысу, қан немесе асцитгі с^ бар арнайы қоректік орталарда, 37°С температурада, көмірқышқыл газының молшері жоғары болғ түссіз, колониялар түзіп өседі. Қанды агарда гемолиз бермейді, қүрамында сүт, желатин және ка_ қосылған қоректік ортада өспейді. Тығыз ортада колониялары түссіз шық тамшысына үқсас келеді. Сүй қоректік орта бетінде нәзік қабықша пайда болады, сорпаны лайландырады
Газды гаигрена - жарақаттық, экзогендік анаэробты инфекциялар тобына жататын дерт болып ады. Ағымыныңжылдамдылығы мен өлім-жітімніңжоғары болуымен ерекшеленеді. Аталғанжарақат
і - патогенді клостридиялар жұққан жағдайда пайда болады. Газды гангренаның клиникалық сипаттамасы жұмсақ тіндерде (бұлшық еттерде, тері асты май гарында) үдемелі ісік пайда болып, олардың некроздануымен, сонымен қатар патологиялық ошақта уімен көрініс береді (14.16-кесте).
.
Типтері |
Патология түрлері |
А |
Адам мен жануарларда газды гангрена. тағамдык токсикоинфекциялар |
В |
Ауылшаруашылығында жас малдардың дизентериясы, кой мен ешкінің энтеротоксемиясы |
С |
Адамның некроздык энтериті, кой, ешкі, шошқа және бұзаулардың геморрагиялық энтеротоксемиялары |
Б |
Адамның, қой, ешкі, ор қояндардың, бүзаулардың жұқпалы энтеротоксемиясы, жылқылардың «шөп аурулары» |
Е |
Бүзаулардың және қозылардың токсемиясы |
Бейбітшілік кезінде газды гангренаның торт түрі байқалады: Жарақатган кейінгі (леталдылық 50%-ға дейін). Операциядан кейінгі (леталдылық 60%-ға дейін). Аборттан кейінгі (леталдылық 70%-ға дейін). Инъекциядан кейінгі (леталдылық 90%-ға дейін).
Газды гангренаны негізінен клостридияладың бес түрі қоздырады: С.регҒгіп§епз, С.поууі, С.зеріісит, ЛізІоІШсит, С.зогсіеіііі. Бұлар көп жағдайларда бір бірімен немесе басқа да микроорганизмдермен эциацияланып кездесуі мүмкін. Клиникалық жағдайлардың басым көпшілігінде негізгі орынды қоздырғыш ретінде .регйгіп§еп8-тің А типі алады (70-80%). Таксономиясы. Тұқымдастыгы: Васіііасеае Туыстастыгы: Сіозігійіит
Түрі: С.регГгіп§еп5, С.поууі, С.зеріісит, С.һізіоіііісит, С.зогсіеіііі
Морфологиясы. Клостридиялар - ірі, грам оң, спора түзетін таяқшалар. Клостридиялардың орфологиялық белгісі (бациллалардан ажырататын): спора диаметрі таяқшаның көлденең молшерінен лкен болады, споралары субтерминальды немесе таяқшаның ортасында орналасады. Газды гангрена клостридиялары зақымдалған тіндерде капсула түзеді.
Патогенділік факторлары. С.регй"іп§епз-тің 5 типінің ішінде ең жиі газды гангрена қоздыраты А типі болып табылады. Патогенезінде негізгі патогендік үрдісті дамытатын б-токсин (С фосфолиіг болып табылады, оны қоздырғыііітар өндіріп шығарады.
Сонымен қатар С.регітіп§епз ОЖЖ-не әсер ететін экзотоксин түзеді (мембранотоксинде цитотоксиндер, некротоксиндер, энтеротоксиндер), дәнекер тінді, сондай-ақ эритроциттерді ыдырата гемолизиндік агрессия ферменттерін (коллагеназа, гиалуронидаза, ДНҚаза) бөледі.
Резистенттілігі. Клостридиялардың вегетативті түрлері оттегіге, қышқылға, күн сәулесі" қышқылдың жоғары температурасына, дезинфекциялық ерітінділерге сезімтал болып келеді. Спорала" жоғары температураға, қышқылдарға, және басқа физикалық, химиялық факторларға түрақты.
Эпидемиологиясы. Адам мен жануарлар ішегінің қалыпты мекендеушісі бола отырып, нәжісп топыраққа түседі, онда спора түрінде үзақ жылдар бойы сақталады. Топырақтарда кейбір клостридиял кобейе де алады.
Кең таралуына байланысты газды гангрена қоздырғыштарын жүқтыру өте жиі кездеседі, әсір" жаппай жарақаттар ал ғанда (соғыс, апаттар кезінде), жараға уақытында хирургиялық өңдеу жүргізбеге жүғу мүмкіндігі жоғары.
Патогенезініц ерекшеліктеріне қабыну реакциясының қарқынды дамуы, ену қақпасыныңорны тіннің өліеттенуі, ағзаның жалпы улану симптомдарының айқын көрініс беруі жатады.
Өсу потенциалының жогары болуының арқасында С.регҒгіп§епз тіндер мен ағзаларға тез аря таралып, гистотоксикалықжәне ферменттік-белсенді заттардың арқасында ісіктік-некротикалықреак береді.
Газды гангренаның дамуына қажетті жағдайлар: жарақаттың сипаты (анаэробты жағдай, өліеттен тін); макроорганизм жағдайы (шок, қан кету); аэробты микроорганизмдермен ассоциациалануы (кокт флора ж/е т.б.). Қоздырғышының орналасатын жері: инфекцияның ену қақпасы және жан-жағында тіндер. Газды гангрена кезінде тез арада ісік пен тін некрозының даму себептеріне қоздырғыштарын ферменттері мен токсиндарінің жоғары белсенділігі жатады.
Емдеу жүмыстарын дер кезінде жүргізбеген жағдайда қоздырғыш шет жақтан орталыққа қарай арада тарала бастайды, қанға өтіп анаэробты сепсис дамытады. Қоздырғыш жарақатқа түсу нәтижесінд әсіресе жарақатта некрозды тіннің болуы мен организмнің резистенттілігі төмендегенде газды гангре дамиды.
Клиникалық көріністері. Жасырын кезеңі қысқа- 1-3 күн, клиникалық көрінісі әрқилыжәне ісі жарақатта газдың түзілуіне, іріңнің пайда болуына, интоксикацияға байланысты. Басқа микрофлор өкілдерінің (стафилококтар, протей, ішек таяқшасы, бактероидтар) патологиялық процеске қатысу аурудың ағымын қиындатады.
С.регігіп§епз шақыратын астан уланудың патогенезі: жедел диареялық синдром: А типіне жатать: әнтеротоксин энтероциттердің плазматикалық мембранасын зақымдайды; некроздаушы энтерит: С типі жататын энтеротоксин аш ішектің шырышты қабығын зақымдайды
3.1.2. Сіреспе клостридиясы (СІовігШіиш іе(апі)
Сіреспе (Іеіапиз) - СІозігШіит Іеіапі туғызатын ауыр жарақатты инфекция, сондай-ақ, жүйке жүйесінің мдануымен, тоникалық және клоникалық тырысу-қүрысу үстамаларымен сипатталады. Сіреспе здырғышын 1884 ж. Э.Николайер мен С.Китазато ашқан.
Таксономиясы.
Тұқымдастыгы: Васіііасеае
Туыстастыгы: Сіозігісііит
Түрі: Сіозігісііит Іеіапі
Морфологиясы. Ірі спора түзетін грам оң таяқшалар, перитрихтары бар, қатаң облигатты анаэроі сапрофит. Сіреспе клостридияларында спораның орналасуы: терминальды, спорасы бар таяқша дабц таяқшасына үқсас болады. Жануарлар және адам ішегінен топыраққа түсіп вегетативті немесе спора күйЦ түседі. ' і
Дақылдандыру. Клостридиялар бос оттегіге өте сезімтал, етті-пептонды агарда және желагищ баяу өседі. Тығыз қоректік орталарда мөлдір немесе сәл сүрлау үзынша беткейлік колониялар қүрайді Жартылай сүйық қоректж орталарда К-пішінді жасымықша дәндеріне үқсас колониялар түзеді немес «түбіт гүйіні» тәрізді өседі. Споралардың түзілуі 2-3 тәуліктен кейін басталады. 4-6 тәуліктен кейін сүйьі қоректік ортада вегетативті жасушалары ыдырап, тек қана споралары қалады.
Ботулизм клостридиясы (СІ08Ігійіипі Ьо(иііпиш)
Ботулизм - ағзаның улануымен, тікелей ОЖЖ зақымдалуымен сипатталатын жұқпалы Науқастану тағам кұрамында Сіозігіёіиш ЬоШІіпит-ның улы токсині бар болғанда пайда бол С. ЬоШІіпит - ды алғаш рет 1896 ж. Э. Ван - Эрменгем мәйіттің ағзасындағы пайдаланылған шұжь тапқан (лат. ЬоШІиз - колбаса, шұжық), желінген тағам өлімге әкелген.
Таксономиясы.
Түқымдастыгы: Васіііасеае
Туыстастыгы: Сіозігісііит
Түрі: СІ.ЪоІиІіпит.
Морфологиясы. Грам оң таяқшалар, спора түзеді, перитрихтары бар. Субтерминальды спо- бар таяқшаның тұрі тенис ракеткасына ұқсайды. Ботулизм таяқшасының физиологиялық ерекшелі