5.Мектепке дейінгі тәрбиедегі мәнерлеп оқудың ерекшелігі.

Мәнерлеп оқудың негізгі мазмұны, ерекшелігі мектепке дейінгі ұйымдарда тәрбиелеу мен оқыту әдістемелік құралының «Қатынас» білім беру саласында анықталады. «Қатынас» білім беру саласының мақсаты – үйретілетін тілдердің ауызша және ауызша емес құралдармен қоршаған ортадағы адамдармен қарым-қатынас жасауға қабілетті мектеп жасына дейінгі көптілді тұлғаны тәрбиелеу болып табылады.Соның ішінде ойын әдістемесі балаларды да, педагогтерді де қызықтырады. Ол қарапайымдылығымен тиімді. Оқытушы тілді үйрету және жетілдіру бойынша сабақты ойын түрінде жүргізеді. Әдістеменің құндылығы – ол бір жастан бастап бейімді, әдістеменің көмегімен ауызекі тілді, дұрыс айтылуды, орфографияны, грамматиканы және т.б. дамытады.

Әңгімелесушілердің назарын өздеріне аударудағы мектепке дейінгі ересек жастағы балалардың талпынысы өзінің тілін мәнерлі, бейнелі етудегі әрекеттерінен байқалады. Бұл жаста балалар тілдің дауыс ырғағының құралдарымен қолданумен ғана емес, сонымен қатар, тілге тән эпитет, теңеу, метафора секілді мәнерлілік құралдарын меңгеруге қабілетті болады. Балалардың тілінде елеулі дербес ерекшеліктер білінеді.

Мектепке дейінгі ересек жастағы балалардың тілін дамытудағы басты бағыттар:

- байланыстырып сөйлеу және мазмұндылығы (диалог және монолог);

- тілдің шығармашылығы мен мәнерлілігін дамыту;

- сөйлеу әрекеттеріндегі жеке қабілеттерін дамыту.

6.Мәнерлеп оқу мен әңгімелеп берудің әдіс-тәсілдері

Мәнерлеп  сөйлеудің  келесі  тәсілдерінің  бірі-кідіріс (пауза).  Сөйлеген  сөз  немесе  оқылатын мәтіндегі сөйлемдер толассыз, шұбатылып айтыла бермейді. Олардың  арасында белгілі бір үзіліс болады. Сонда сөйлемдегі сөз тіркестері немесе сөз түйдектері  немесе  сөйлемдер  арасындағы толасты  кідіріс  деп  атайды.

            Кідіріс 3 түрге бөлінеді:

1.  Бір сөйлем ішіндегі сөз тіркестерін бөліп тұратын кідірісті қысқа кідіріс деп атайды.

2.  Белгілі бір ойдың аяқталғанын білдіретін кідіріс орташа кідіріс немесе логикалық  кідіріс  деп  аталады.

3. Тыңдаушының назарын аудару үшін жасалатын кідіріс ұзақ кідіріс немесе  психологиялық  кідіріс деп аталады. 

      Мәнерлеп сөйлеуде жиі қолданылатын тәсілдердің бірі-сөйлеу қарқыны (темп).   Сөйлеу  қарқыны  дегеніміз- шығарма  мазмұнына  байланысты  шығарманың  айтайын  деген ойын тыңдаушыға жеткізу үшін және әр кейіпкердің өзіне тән ерекшеліктерін  байқату үшін дауысты түрліше  құбылта білу. Көбінесе балабақшада оқылатын  шығармалар орташа  қарқынмен  оқылады. Мәнерлеп сөйлеуде дауыс күші де басты роль  атқарады.

       Дауыс  күші  дегеніміз - дауыстың ашықтығы, айқындығы және дауысты игере білу  яғни ақырын сөйлеуден қатты сөйлеуге, қатты сөйлеуден ақырын сөйлеуге немесе орташа  қарқынмен сөйлей  білуге ауыса  білу. Дауыс күші көркем  сөз оқушыға  кейіпкердің іс-әректін, мінез-құлқын толық сипаттап беруге көмектеседі. Көркем  шығарманы  мәнеріне  келтіріп оқып беруде немесе баяндауда қолданылатын тәсілдерінің бірі - сөйлеу әуені  немесе мелодикасы. Дауыс ырғағының не көтеріліп бәсеңдеуін, не бәсеңдеп барып  көтерілуін сөйлеу әуені дейді.  Сөйлеу әуенін дұрыс сақтау үшін сөйлемдегі тыныс белгілерге  ерекше  көңіл  бөлу  керек.

         Мәнерлеп сөйлеуде ерекше көңіл бөлінетін тәсілдердің бірі – сөйлеу нақышы (тембр).  Дауыстың эмоциялық  бояуын  сөйлеу нақышы дейді. Сөйлеу  нақышы  айтылу  мақсатына  қарай  қапалы,  үрейлі, қуанышты, көңілді, өкінішті, таңдану, жайдары т.б.  тұрғыда  болуы  мүмкін.  Оқылатын  көркем  шығарманың  мазмұнына  қарай  тәрбиеші  дауыс нақышын айқындап балаларға жеткізе білу  қажет. Кейде оқылатын немесе   баяндалатын шығармадағы кейіпкерлердің ерекшелігі тәрбиешінің бет-әлпетінің  құбылысына байланысты  да  түсіндіріледі.  Осындай бет-әлпеттің  құбылысы мимика  деп  аталады.