23.Топырақтың жыртылатын қабаттың құрылысын анықтау

Жер жырту –топырақты өңдеудің әдісі.Жер жырту кезінде жер қыртысын аудару, қопсыту ,араластыру, т.б жұмыстар орындалады.Жерді соқамен жыртады.Жер жырту тереңдігі 20 см дейін болса,таяз жер жырту,20-22 см болса,қалыпты жер жырту,23 см артық болса –терең жер жырту болып табылады.Жер ерте көктемде,жазда және сүдігер ретінде күзде жыртылады.Жыртылатын қабатты тереңдету үшін топырақ тереңдеткіштер қолданылады.Олар қарықтың түбін 5см жәнеодан да терең Егер топырақтың қоректік заттарын көбейту керек болса,жер жырту кезінде тыңайтқыштар шашады. Топырақтың жыртылған қабатының құрылымы. Топырақтың жыртылатын қабатының құрылымы ең маңызды бөлігі екені белгілі. Ал оның негізгі көрсеткіші капиллярлы және капиллярсыз топырақтағы кеуек қуыстылықтардың арақтынасы болып табылады. Топырақтың жыртылған қабатының құрымы - өңделетін жердің негізгі сапалық қасиетінің өлшемі. Топырақтағы ылғал мен ауа рехимінің қолайлы болуы үшін топырақтың кеуекті қуысты топтарының өзара қатынасы болуы шарт: топырақтағы капиллярлы кеуек қуыстарда ылғалды минискілі күші арқылы ұстайтын болса, ал капиллярсыз кеуекті қуытықта ылғалды гравитациялақ күштынң әсерімен төмен қарай жылжытады.

24.Қыл түтікті қанығу әдісімен топырақтын жыртылатын қабатының құрылысын анықтау

Жыртылатын,әсіресе,тұқым сіңірілетін қабаттардың борпылдақтығы жоғары болғанда, олардың тығыздығын катоктарды пайдалану арқылы реттейді.Тәжірибе мен практика көрсеткендей, сортаң емес қара және қара қоңыр топырақтарда тұқым мен топырақтағы ылғалдың байланысын жақсарту үшін тұқымды сепкенге дейін және сепкеннен кейін катоктар пайдаланған тиімді.Балшықтанатын сортаңды қара және қара-қоңыр топырақтарда тұқым тығыздалған төсеніш және тұқым сепкіштің шүмегіне тірек дайындау үшін тұқымды себу алдында топырақты катокпен тығыздау тиімді болады.

25.Топырақтын жыртылатың қабатының құрылысын үстінен сумен қанықтыру әдісі арқылы анықтау.

Топырақтың жыртылатын қабатының құрылымы ең маңызды бөлігі екені белгілі. Ал оның негізгі көрсеткіші капиллярлы және капиллярсыз топырақтағы кеуек қуыстылықтардың арақтынасы болып табылады. Топырақтың жыртылған қабатының құрымы - өңделетін жердің негізгі сапалық қасиетінің өлшемі. Топырақтағы ылғал мен ауа рехимінің қолайлы болуы үшін топырақтың кеуекті қуысты топтарының өзара қатынасы болуы шарт: топырақтағы капиллярлы кеуек қуыстарда ылғалды минискілі күші арқылы ұстайтын болса, ал капиллярсыз кеуекті қуытықта ылғалды гравитациялақ күштынң әсерімен төмен қарай жылжытады.

Капиллярлық қуыстар топырақ түйіршіктердің (агрегатының) ішінде капиллярсыз қуыстықтар топырақ түйіршіктерінің аралықтарында орналасқан. Топырақтары кеуек қуыстардың жалпы саны мен капиллярлы және кипиллярсыз кеуектілінің арақатасы өңделген топырақ құрылымының көрсеткіші болып саналады.Капиллярсыз топырақ кеуектілігінің саны топырақтың ылғал өткізгіштігін, газ алмасуын (аэрациясын) және диффузиялы конвенция арқылы ылғалдың жойылуын анықтаса, капиллярлы топырақ кеуектілігің саны оның ылғал сыйымдылығым көрсетеді. Жерді өңдеудегі басты мақсаттың бірі – топырақтың жыртылатың қабатының құрылымын реттеп жөнге келтіру. Ылғалы жеткілікті, мол және артық аймақтарда, топырақты аэрациямен қамтамасыз ету оның су мен ауа режиміне ең қолайлы жағдай туғызады.

26.Топырақтағы қуыстар түрлері олардың маңызы

1864 жылы Шумахер қуыстылықты жалпы, капиллярлы және капиллярсызға бөлуді ұсынды. Су ұстау қабілеті жоқ топырақ агрегаттарының арасындағы үлкен қуыстар капиллярлы қуыстар деп, топырақтың жалпы көлеміне пайызбен көрсетілген салыстырмасының көлемін- капиллярсыз қуыстылық деп атайды. Капиллярсыз қуыстар көбінесе ауамен толтырылған болады. Бұл саңылау арасында су ауырлық күшінің әсерінен жылжиды және көпке дейін ұсталынбайды. Қуыстарда капилляры деп аталатын, ішінде мениск күштерімен ұсталынатын, көбінесе су орналасады. Сонымен бірге топырақ қуыстылығының жалпы, капиллярлы және капиллярсыздарға бөлінуі топырақтағы су мен ауаның шын салыстырмасын сипаттамайды, өйткені капиллярлы қуыстарға тамыр қылдары өте алмайтын, 0,01 мм-ден ұсақ қуыстарда және микроорганизмдердің қолы жетпейтін көлемі 0,003-0,001 мм және одан ұсақ қуыстар жатады. Сонымен қатар молекулалық күшпен ұсталынатын және өсімдіктер ала алмайтын байланысты сумен (гигроскопиялық және пленкалы) толтырылған қуыстар жатады. Бұл белсенді емес қуыстар болып саналады. Ішінде менискілі және гравитациялық күші арқылы бос судың жылжып отыруы мүмкін қуыстар және ішінде ауа микроорганизмдер және өсімдік тамырлары бар қуыстар, белсенді қуыстар болып саналады. Әдетте, бұл қуыстардың диаметрі 3 микроннан ірі болады.

27.Капиллярлы және капиллярсыз қуыстылық ,олардың өсімдіке тиетін маңызы

Капиллярлық қуыстар топырақ түйіршіктердің (агрегатының) ішінде капиллярсыз қуыстықтар топырақ түйіршіктерінің аралықтарында орналасқан. Топырақтары кеуек қуыстардың жалпы саны мен капиллярлы және кипиллярсыз кеуектілінің арақатасы өңделген топырақ құрылымының көрсеткіші болып саналадыКапиллярсыз топырақ кеуектілігінің саны топырақтың ылғал өткізгіштігін, газ алмасуын (аэрациясын) және диффузиялы конвенция арқылы ылғалдың жойылуын анықтаса, капиллярлы топырақ кеуектілігің саны оның ылғал сыйымдылығым көрсетеді. Жерді өңдеудегі басты мақсаттың бірі – топырақтың жыртылатың қабатының құрылымын реттеп жөнге келтіру. Ылғалы жеткілікті, мол және артық аймақтарда, топырақты аэрациямен қамтамасыз ету оның су мен ауа режиміне ең қолайлы жағдай туғызады.