122.Топырақты минималды өңдеу принциптері.

Топырақты минимадды өндеу қуаттық шығындарды төмендетуді қамтамасыз етеді. Минимализацияның қажеттілігі біріншіден, топырақты өндеуге кететін үлкен қуаттық және еңбекті шығындармен, екіншіден топырақ құнарлығын сақтау мен арттырудың қажеттілігімен түсіндіріледі (ауыл шаруашылығында техниканың тығыздату әсерін кетіру, жел эрозиясын болдырмау, қарқынды механикалық өңдеулерде органикалық заттардың ыдырау екпінін төмендету, топырақтан қоректік заттар мен ылғалдың жоғалуын азайту).

Оның негізі танаптың үстінен машина-тракторлы агрегаттардың өту санын ең төмен мүмкіншілікке дейін азайтумен түсіндіріледі. Топырақты минималды өндеуге мына жолмен жетеді:

- Өңдеу санын азайту. Жоғары тиімді гербицидтерді қолданса сүдігермен отамалы дақылдарды өңдеп, арамшөптермен күрескенде механикалық өндеу санын азайтуға болады.

- Терең өндеулерді кең алқымды агрегаттармен жердің беткі қабатын және таяз өндеумен ауыстыру.

- Бір агрегатта бірнеше технологиялық операцияны қиыстыру және оларды трактордың бір өткенінде орындалуы (қиыстырылған агрегаттар).

- Өңдеу алаңын азайту (тілу, дақылдарды кен қатарлы және суыртпақтап егу әдісі жағдайында алқапты өндеу).

- Механикалы өндеулерді өткізбеу (өнделмеген топыраққа себу-нөлді өндеу).

- Жазықтілгіші құралдарды қолдану.

Топырақты минималды өндеудің әдістері мен дәрежесі қатаң аймақты болып жергілікті топырақты-климатты жағдайға байланысты жасалынады. Топырақты минималды өңдеуді колдану барлық аймақтар үшін маңызды және бірдей тиімділік жағдайларына байланысты болады, олар жоғары деңгейдегі агротехника, анық технологиялық тәртіп пен техникалық жабдықтандыруға әсер етеді.

Қазақстанның далалы аймақтарында ең көп тараған өндеу тәсілдері: тодырақты жазықтілгішпен өңдеу, қиыстырған себу агрегаттарды қолдану және өңдеу саны мен өнделетін алқаптарды гербицид пен тілгіштер қолдану арқылы азайту.

123.Топырақты күзде және көктемде өндеу

Топырақты күзде өңдеу үшін әдіс пен құралдарды таңдауда үшін мына жағдайды ескеру қажет: аймақтың табиғи ерекшелігі, топырақ типі, оның механикалық құрамы мен тығыздалу дәрежесі, ылғалдану жағдайы, жер бедері, танаптағы басым арамшөптер мен ластану дәрежесі, алғы дақылдар мен себілетін дақылдардың ерекшеліктері.

Формуладағы әр әріптің маңызын және есептегенде қолданатын бағалау көрсеткіш (кг,мм, дана және т.б.)

.А=( Сст/С)*100;

А —суға төзімділік критериі, %

С —құрғақ елегенде алынған, көлемі 0,25 тен 1 мм-ге дейінгі топырақтағы фракцияның мөлшері, %Сст — суға елегеннен кейінгі, көлемі 0,25 тен 1 мм-ге дейінгі суға төзімді агрегаттар мөлшері, %

В-суға төзімділік

Р₁...Р₁₀ -- әр минутте бұзылған агрегаттардың саны, дана

К₁..К₁₀. — әр минут үшін түзету коэффициентері

А - анализге алынған агрегаттардың жалпы саны, дана

а — 10 минутте бұзылмаған агрегаттар саны, дана

К= В/А*100,

К-түйіртпектілік %, В- 1мм ден агрегаттар салмағы грамм, А-талдауға алынған шөкім салмағы грамм

Н=100 А/Р;

;

N- 1 кг мүлде құрғақ топырақтағы тұқымның саны дана. W- тұқымды шаю алдындағы топырақ ылғалдылығы %, m-үлгідегі арамшөптер тұқымының саны a-тұқымды шаю алдындағы топырақ үлгісінің салмағы , 100

М=Н х d х 10000 х N , M-1грамдағы тұқымның саны дана, Н- анықтайтын тереңдігі см, d-көлемдік салмағы г/см , N-1кг топырақтағы тұқымның саны дана 10000 1га дағы текше метрлер саны

,

А-арамшөптердің саны дана, а-бақылау аудан ішіндегі арамшөптердің саны, п-бақылайтын аудандардың саны, s-бақылайтын ауданның көлемі.

К= В/А*100,

,.

W-топырақтың ылғалдылығы , mₒ-тұрақты салмақ

М-құрғақ топырақтың салмағы, Рₒ-ылғалды топырақтың салмағы W-топырақтың ылғалдылығы

,. V-топырақ үлгісінің көлемі, Д-цилиндр диаметрі см, Н-цилиндр биіктігі см, П- тұрақты сан 3,14

D –топырақ үлгісінің көлемдік салмағы, V-топырақ үлгісінің көлемі М-құрғақ топырақтың салмағы

,

– жалпы қуыстылық, d-топырақтың көлемдік массасы, у-топырақтың үлестік салмағы.

,

Р-топырақ тығыздығы, Vт ф –топырақтың қатты фазасының көлемі %, Vп-қуыстар көлемі. %

(см³), Н – биіктік, Д-диаметр, п- V-көлем

.Р_с=НШС/10000, Р_с - 1 секунд ішінде жұмсалатын жұмыс ерітіндісі, л/с;

с - ұшақтың (тік ұшақтың) ұшу жылдамдығы, м/с.

.

Ш₀= 1000 Г/НД

Q=V/Sm,

,

N=Н*S,Н=100А/Р,

,,

S-бұрышының кесетін алаңы П -3,14 Д-бұрғының диаметрі

,