9.Топырақтың қасиетгерін, режимдерін және құнарлылығын құрудағы құрылымның маңызы

Топырақ құнарлылығы дегеніміз-топырақтың өсімдіктерді бір мезгілде үздіксіз сумен және қоректену элементтермен қамтамасыз етуі.Топырақ –әрі өлі, әрі тірі дене.Оның құрамында көптеген тірі микроорганизмдер бар.Олар құнарлықты қалыптастыруда үлкен рөл атқарады.Күн сәулесі топырақтың жылулық режимін анықтайды,бұл да топыраққа құнарлылық туғызатын элементтердің бірі,өйткені ол ылғалдың булануына барлық физикалық-химиялық процестерге молекулярлық деңгейде әсер етеді.Топырақтағы фотохимиялық реакциялардың пайда болуы олардың белссенділігіне әсер ететін күн сәулесінебайланысты.Топырақ құнарлылығының мынандай категориялары болады:1.Табиғи құнарлылық;2.Жасанды табиғи құнарлылық табиғи күйіндегі ешқандай адам әрекетін қажет етпейтін құнарлылық.Сонымен топырақ құнары дегеніміз оның өзінде өсетін өсімдіктерді бүкіл өсу даму кезеңдерінде барлық қажетті қоректік заттрамен,ылғал,күн сәулесі және ауамен қамтамасыз етуі.Топырақтардың қасиеттерін төменгі топтарға ажыратуға болады:1.Топырақтардың физикалық қасиеттеріне оның суға төзгіш құрылымы,ауа өткізгіш кеуектілігі,ылғалды жақсы сіңіріп, оны ұстап тұру,оңай өңдеуге болатын жақсы физикалық-механикалық қасиеттері жатады.2.Топырақтардың химиялық және физика-химиялық қасеттеріне;топырақта қара шіріндінің молдығы,өсімдіктерге сіңімді азот,фосфор,калий және микроэлементтердің неғұрлым жеткілікті болуы,топырақ ортасы реакциясының ыңғайлылығы,топырақ сіңіру кешенінің кальций катионына қанық болуы,топырақтың ауамен қамтамасыз етіліп,оның тотығу-тотықсыздану мүмкіндігінің мол болуы,суға еритін тұздардың неғұрлым аз болуы немесе болмауы жатады.3.Топырақтың биологиялық қасеттеріне:микробиологиялық белсенділіктің жоғарылығы негізінен бактериялардың басым, сонымен қатар ауадан азот жинаушы микроорганизмдердің,биологиялық белсенді ферменттерді шығаратын микроорганизмдердің,топырақ құрылымына және оны қопсытуға әсер ететін төменгі сатылы жәндіктердің болуы.4.Бүкіл өсімдіктердің өсіп-өнуі мезгілінде гидрометрикалық режимнің болуы,яғни өсімдіктерді қажетті ылғал мен жылумен қамтамасыз ету.Осы көрсеткіштердің қосындысы топырақтың құнарлылығын анықтайды.Сонымен топырақ құнарын тиімді пайдалану,оны арттыру жолдары жалпы ауылшаруашылық ғылымдар жетістіктеріне агрономия,агрохимия сонымен қатар топырақтану ғылымының салаларына(топырақ мелиорациясы,топырақ эрозиясы және одан қорғау,топырақты қайта құнарландыру )тиесілі.

10.Құрылымның пайда болуына қандай факторлар әсер етеді

Құрылым құрушы факторларға мыналар жатады: топырақтың кезекпен ылғалдануы мен құрғауы, мұздауы мен еруі, өсімдіктердің тамыр жүйесінін мүшелерге бөлу әрекеті, қазушы және қоюшы жануарлар, жауын құрттары, физикалық пісу кезеңіндегі топырақты өңдеудің әсері.

11.Құрылымның жоғалуына не себеп болады

Топырақ құрылымы табиғи факторлар арқылы-да сондай-ақ, өндірістік әсер (антропогенді фактор) нәтижесінде де бұзылуы мүмкін.

Құрылымды агрегаттардың бұзылу факторларының барлығьн мынадай топтарға бөлуге болады:

- Механикалық - топырақты өндейтін құралдардың, машиналардың жүріс белігінің әсері, су және жел эрозиясы, мал аяғымен басьш тастау және т.б.

- Физикалық-химиялық - топырақ сіңіру кешенінен бір валентті катиондармен (сутек, натрий) кальцийдің екі валентті катиондарын ығыстыруы.

- Биологиялық - цементтелген зат болып табылатын топырақтын органикалық заттары сонын ішінде қарашіріктің микроорганизмдермен ыдырауы.