59.Кеш пісетін арамшөптер. Жасыл итқонақ (Setaria virides).

Олар топырақ әбден қызған кезде өнеді өнім жинағаңан кейін пісіп жетіледі. Кеш пісетін қылдардың егістерінде мәдени өсімдіктермен бірге вегетация кезеңін аяқтайды және тұқымдары егін жинаған кезде өнімге түседі. Оларға тауық тары, шалқақ гүлтөжі, көк итқонақ жатады.

Жасыл итқонақ Қоңырбастылар тұқымдас өкілі. Сабағы тік өседі, тутіктері болмайды, биіктігі 50 см-ге қуатгы шашақ тамыры 1,5 м тереңдікке бойлш өсеп'' Жапырақтары қысқа, линейлы, бұдырмақты, жасыл түсті. iv шоғыры масақ тәрізді шоқпарбас, сырты ұзын жасыл түтіктерің басылған. Жемісі - ұзындығы 1,7 мм, ені 1 мм жұмыртқа тәізі; сопақша дәнек. Бір өсімдік 5 мыңға жуық тұқым байлайды, олап температура 15-20°С болған кезде 5 см терендіктен жаппай өскіц бере алады. Тұқымдары топырақта өміршеңдігін 30 жылға дейін сақтайды. Барлық жерде өседі, жаздық кеш, өсіресе отамалы дақылдарды, кейде жаздық ерте дақылдардың егістерін ластайды, Тары тәрізді дақылдардың егістігін ластауға маманданған арамшөп. Қаңбақ 19 сурет. Алаботалар тұқымдасына жатады. Сабағы қатты, күшті бұтақтанады, бойын бойлай қызыл тілімдері болады. Сабағының биіктігі 100 см-ге дейін жетеді. Вегетацияның соңында ол шар тәрізді пішінге ауысады. Жапырақтары шырынды, ұзыннан оралған, сопақша линейлы, үшкір. Тамыр жүйесі - кіңдік, топыраққа 1,5 м-ге дейін бойлайды. Гүлдері ақ, үстіңгі жапырақтардың қолтықтарында масақты шоғырларға жинақталған. Жемісі улы пішінді болып бүктелген, гүл серігінің ішінде бір тұқымды жаңғақ болады, реңі жасыл сарыдан қоңыр-сұрға дейін өзгереді. Тұқымдардың диаметрі 1,75-2,5 мм. Бір өсімдік өнгіштігін 6 жыл бойы сақтайтын, 200 мыңға жуық тұқым байлайды. Тұқымдары 8 см тереңдіктен өніп шыға алады.

60.Жаздық ерте арамшөптер. Қара сүлы. (Аvena fatua)

Көктемде ерте кектейді және пісетін жаздық дақылдардың екімін дейін солармен бір мезгілде пісіп жетіледі. Күзде пайда болған түсіп қалады. Осы биологиялық топтың ішінде ең зияндысы : Қара сүлы. (Аvena fatua) Қара сұлы - тамыры тереңге кететін арамшөп. Жаздық дақыл егістігінде қалың өседі, егістіктің топырағын кептіреді. Астықтыңсапасын төмендетеді. Қара сұлы сұлыға өте ұқсас. Егер егілген ақ сұлыны жөндеп күтпесе, ол қара сұлыға - арамшөпке айналып кетеді. Ақ сұлы сабағының шашағындағы ақ сұлы дәндерінің ішінен қара сұлы дәнін де табуға болады. Қара сұлы мен ақ сұлының бір-бірінен негізгі айырмашылығы - жемістерінің (дәндерінің) құрылысында. Ақ сұлы дәнінің қабыршақтары жұмсақ, дәндері ірі, қоректік заттар көп; орып және басып алғанша дәндері сабағының басынан өз бетінше түспейді және төгілмейді. Қара сұлы дәнінің - қабыршағы тығыз және қара-қошқыл болады, пісісімен дәндері сабағынан төгіліп түседі. Қабыршақтарының бірінде, бетегенікі сияқты, ширатылған қылтығы болады. Ылғал тигенде қылтық жазылып кетеді, кепкен кезде қайтадан ширатылады. Қылтығы біресе - ширатылып, біресе - жазылып кетудің арқасында қара сұлының жемісі жорғалап жүріп, жер бетіне тарала бастайды. Егер столдың үстіне бір шымшым қара сұлы төгіп, үстіне азырақ су себетін болса, олар жан-жаққа қарай, ширатыла баяу қозғалып, бет-бетімен кетеді.