69. Қабат флюидтері (Газдың физикалық құрамы) талдап сипатта

Қабат флюидтері – қабаттың кеуекті қуыстарында орналасқан, аққыштығымен сипатталатын сұйықтықтар мен газдар. Мұнай- (сұйық пайдалы қазба) қабаттық және стандартты жағдайларда (0,1013 МПа және 200 °С) сұйық фазада болатын көмірсутектердің метанды, нафтенді және ароматты топтарынан тұратын табиғи қоспа

Газдың физикалық құрамы. Молекулалық масса-атомдар массасы М әрпімен белгіленеді. Мысалы: Мметан=16,043, Мэтан=28,054, Мпентан (жеңіл мұнай)=72,151 (1.5 кесте). Нақты газдар үшін әдетте М=16-35.Стандартты жағдайдағы газдың тығыздығы–газдың молекулалық массасының оның мольдік көлеміне қатынасы: ρст=М/Vm=М/24.05 (кг/м3); қалыпты жағдайда: ρқалып=М/22.41 (кг/м3).Табиғи газдардың тығыздығы диапазонында өзгереді: 0,5-2,0 кг/м3. Мысал үшін бірнеше газдардың тығыздығын келтірейік: ρауа (00С)=1,293 кг/м3, ρауа(200С)=1,205 кг/м3, ρСН4=0,733 кг/м3, ρС2Н6=1,252 кг/м3. Ауа бойынша газдың салыстырмалы тығыздығы: ρg.сал=ρg/ρауа. Бұл параметр не үшін қажет? Газдың ұшуын немесе газөткізгіштің апатты жағдайда жерде жиналуын білу үшін. Салыстырмалы тығыздық бойынша газдың классификациясы: еркін газ (мысал: сеноман – жату тереңдігі от 1000 до 1700 метров)-0.5-0.55, бұл құрғақ газ; газ газды телпектің немесе газконденсатты шоғырдың–0.6-0.7, бұл конденсат пен құрғақ газдың қосындысы; еріген газ–0.7-1.3, бұл құрғақ газдың, төмендетілген газ бен газды бензиннің қосындысы; газгидратты–900-1100 кг/м3; бұл қатты күйдегі газ бен судың қосындысы.

70. Қабат флюидтері (Мұнайдың тыгыздығы) Анықтамасын көрсетіп сипатта.

Мұнайдың тығыздығы бірлік көлемдегі массасымен анықталады (кг/м3 немесе г/см 3) /6/. Тығыздығы бойынша мұнай классификациясы: 780-850 кг/м 3-жеңіл мұнай, 851-899 кг/м 3-орташа тығыздықты мұнай, 900-1000 кг/м 3-ауыр мұнай, 1000кг/м 3-тен көп болса-битумдар. Тұтқырлық немесе ішкі үйкеліс-сұйықтың (газдың) өз бойымен оның бөліктерінің қозғалысына кедергі күші. Тұтқырлық кинематикалық және динамикалық болып бөлінеді. Динамикалық тұтқырлық (μ) деп - 1м 2 аудандағы сұйық қабатының 1м/с жылдамдықпен 1м-ге орын ауыстырғандағы 1Н кедергі күшін айтамыз. Ӛлшем бірлігі: сПз=10-3 Па·с. υ=μ/ρ-кинематикалық тұтқырлық. (1сСт (сантистокс)=1мм 2/с). Тұтқырлыққа кері шама (1/μ) аққыштық деп аталады

71.Ұңғыларды Бұрандалы Сораппен пайдалану.

Шельфте ұңғыларды осы қондырғылармен пайдалану үлкен қызығушылықты тудырады.

Терең бұрандалы сорап (сурет 43)   қадамы бар қарапайым спираль (бұранда) түрінде болатын ротордан (сурет 43а) және   қадамы бар, ротор қадамынан екі есе үлкен болатын екіеселік спираль түрінде статордан (сурет 43б) тұрады.

Сурет 43 в-да сорптың жиналған түрінің бөлігі көрсетілген. Бұрандалы сораптың негізгі параметрлері: ротор диаметр D, статордың қадам ұзындығы   және эксентриситет   . Ротор және статор арасындағы қуыстар бөлінген. Ротордың айналу кезінде осы қуыстар радиус және ось бойымен “ығысады”. Қуыстардың “ығысуы” сұйықты төменнен жоғары қарай итереді, сондықтан кей жағдайда осы сорапты ығыстыратын қуысы бар сорап деп атайды.

Негізінен бұрандалы ротор үйкелуге қарсы хромдалған және басқа да жапқыштармен жабылған беріктігі өте жақсы болаттардан жасалады. Статор пластикалық материалдан дайындалып, тұлғада орналасады. Статордың материалы үшін өте қатаң талаптар қойылады. Осы сораптың жетегі тереңдік (батырмалы электрқозғалтқыш) немесе беттік болвп келеді.

Батырмалы электрқозғалтқышты қолданғанда агрегат ұңғыға сорапты-компрессорлы құбырларда түсіріліп, ал оған қорек арнайы кабел арқылы жіберіледі (ОТЭС сияқты).

Сурет 43- Терең бұрандалы сорап: а- ротор; б- статор; в- сораптың жиналған түрі; 1- сораптың тұлғасы; 2- статор және ротор арасындағы қуыс.

Жер үстіндегі жетекті қолданған кезде сорап роторына қозғалыс штанга тізбегі арқылы беріледі. Жетек қозғалтқышы ретінде электрқозғалтқышнемесе басқа қозғалтқыштар қолданады.

Жылдамдықты реттеу ретінде токты жиілікті түрлендіргіш қолданады.

Жоғарғы жылдамдықты қозғалтқыштарды көбьінесе өнімділігі жақсы және динамикалық деңгейлері өте үлкен емес ұңғыларда, ал жағдайларда жылдамдығы өзгеретін қозғалтқыштарды қолданады.

Бұрандалы сораптар қондырғылары келесі параметрлерде жұмыс істейді: беруі 20 дан 240 м³/тәу дейін, арын 2000м-ге дейін жіне келесі күрделі жағдайларда ұңғыларды пайдалануға тағайындалған:

- мұнай тұтқырлығы- 20Па*с дейін,

- механикалық қоспалардың көп болуы (1% дейін);

- еркін газдың көп болуы;

- вертикалдан ұңғының көп ауытқуы (70% дейін).

Бұрандалы сорап қондырғысы төменгі күрделі қаржыны жұмсаумен, азгабаритті, шулау деңгейі төмен және жоғарғы ПӘК-пен сипатталады. Бұл қондырғылар теңіз платформаларда мұнай өндірудің жақсы құралдары болып табылады.