67.Кәсіпшілік орналастыру кезіндегі қабат қысымын ұстап тұру жүйесін талдап сипатта

Мұнайды өндіру, сұйықты өндіру. Мұнай шоғырына әсер ету техникасы мен технологиясы. Мұнай шоғырына әсер ету әдістерінің қолданылу ауқымы өте кең. Мұнайдың 85 % -ға жуығы әсер ету әдістеріне ұшыраған қабаттардан алынады. Сол әдістердің ішінде негізгілердің біреуі – ҚҚҰ (қабат қысымын ұстау ) үшін қабатқа су айдау болып табылады. Қабатқа әсер ету әдістерінің келесідегідей түрлері бар: А. ҚҚҰ (қабат қысымын ұста.у ) үшін қабатқа су айдау, оған жатады: 1. Нұсқа сыртына су айдау. 2. Нұсқа маңына су айдау. 3. Нұсқаішілік су айдау. Нұсқаішілік су айдауды өз ішінде мынадай түрлерге бөлуге болады: а) шоғырды айдау ұңғыларының сызықты және шеңберлі қатарларымен бөлу; б) су айдаудың блокты жүйесі; в) ошақты су айдау; г) таңдамалы су айдау; д) ауданды су айдау. Б. Газ айдау арқылы қысымды ұстау: 1. Ауа айдау. 2. Құрғақ ауа айдау. 3. Байытылған газ айдау. 4. Параметрлер критикалық параметрлерге жақын болған кездегі айдау. В. Қабатқа жылулық әсер ету: 1. Қабатқа ыстық су айдау. 2. Қабатқа ысытылған бу айдау. 3. Қабатта жылжымалы жану аймағын құру. Қабаттың түп аймағын жылулық өңдеу. Қабатқа әсер етудің аз қолданыстағы, бірақ жоғарыда аталып өткен әдістермен байланысты тағы да басқа түрлері бар. Ол әдістерге қабатқа әртүрлі затттарды, мысалы қабаттан құрғақ газбен және сумен айдалынып шығатын еріткіштерді айдау; қабаттан сумен айдалып шығатын карбондалған су айдау; көмірқышқыл газы; қабат мұнайы мен ығыстырушы агенттермен араласатын мицеллярлы ерітінділерді; арнайы газогенератор құрылғыларындағы айдау қысымымен мұнайды жағу арқылы пайда болатын газогенератор газды айдау. Бұл әдістердің көбісінің негізгі мақсаты қабат қысымын ұстау емес, мұнайбергіштік коэффициентін қабат қысымын ұстап тұру арқылы жоғарылату болып табылады. Зерттеулер көрсеткендей, айдау кезінде еріткіштер көлемі жинау мен айдау сызықтарының арасындағы қабаттың көлемінің 5-15% құрау керек. Газ айдау үшін жоғары қысымды қуатты компрессорлы құрылғылар керек, ал бұл құрылғылар су айдауға қарағанда бірлік мұнай өндіру үшін көп энергия шығынына ұшыратады. Перспективалы әдіс- қабатқа карбондалған су мен СО₂ айдау әдісін іске асыру үшін көмірқышқыл газының өте көп мөлшері керек, ал бұл көмірқышқыл газын қажетті көлемде алу да үлкен техникалық қиыншылықтарға әкеліп соғады және бұл үшін арнайы капиталдық салымдар қажет.

68.Статистикалық және динамикалық қысымын сипатта және есептеу жолдарын көрсет

Жоғары қысым – денеге түсірілген 0,1гигапаскальдан (ГПа) артық қысым(шартты түрде алынған). Денеге ұзақ уақыт әсер ететін жоғары қысым статикалық жоғары қысым, қысқа уақыт әсер ететін жоғары қысым динамикалық(не лездік) жоғары қысым, ал тыныштықта тұрған газ бен сұйықтық ішіндегі жоғары қысым гидростатикалық жоғары қысым деп аталады. Табиғатта кездесетін статикалық жоғары қысым, ең алдымен, гравитациялық тартылыстың әсерінен пайда болады. Мысалы, жоғары қысым Жер центрінде 3,5102 ГПа-ға, Күн центрінде 2107 ГПа-ға, ал пульсар бетінде 1020 ГПа-ға дейін жетеді. Техникада және ғылыми тәжірибелерде 1 – 3102 ГПа-ға дейінгі жоғары қысымдар пайдаланылады. Жоғары қысым заттардың тығыздылығын арттырып, оларда өтетін процестерді үдетеді не тежейді. Жоғары қысым кезіндегі изоэнтропиялық процесте дененің ішкі энергиясы, ал изотермалық процесте оның еркін энергиясы артады. Жоғары қысым әсерінен дененің атом және молекула аралықтарының кішіреюі нәтижесінде молекулалар және атомдардың электрондық қабықшалары деформацияланады. Сөйтіп, заттардыңфизикалық, химиялық қасиеттері өзгереді (Мысалы, қатты диэлектриктер мен шала өткізгіштердің өткізгіштігі асқын өткізгіштік күйге өтіп, олардың механикалық қасиеттері мүлдем өзгеруі мүмкін). Ғылымда заттардың қасиеттерінің осындай өзгерістерін зерттеу үшін (әсіресе, молекулалық деңгейде) жоғары қысым пайдаланылады. 1011 ГПа шамасындағы жоғары қысымда зат атомдары толық иондалып, атом ядроларының бір-біріне жақындайтындығы соншалықты, ядролық реакциялар жүре бастайды. Бұл құбылыс жұлдыздар қойнауында тұрақты түрде жүреді. 20 ғ-дың 2-жартысында статикалық Ж. қаласының көмегімен маңызды ғылыми нәтижелер алынды: алмас және бор нитридінің алмас тәрізді түрі (p4 ГПа және t1100C) синтезделді; диэлектриктердің өткізгіш және асқын өткізгіш күйге ауысуы тіркелді, т.б. жоғары қысым металдарды механикалық жолмен өңдеуде және полимерлерді синтездеуде қолданылады. Статикалық жоғары қысым жылулық немесе механикалық әдістермен алынады. Механикалық әдістердесорғылар, компрессорлар кеңінен пайдаланылады. Динамикалық жоғары қысымды ұшқынды разрядтың, ядролық және химиялық қопарылыстардың,импульстік магнит өрісінің, т.б. көмегімен алуға болады. Динамикалық жоғары қысым пьезо- және электрмагниттік датчиктер, т.б. арқылы өлшенеді. Газдар мен сұйықтықтардағы жоғары қысым манометрмен, ал қатты денелердегі жоғары қысым цилиндр-поршендік аппаратпен өлшенеді. Қазақстанда жоғары қысым бойынша іргелі зерттеулер жүргізілген жоқ.