50. Тауарлы мұнай көрсеткіштерін сипатта.

Қазіргі кезде Қазақстан кен орындарында тауарлы мұнайды дайындау дәрежесі бойынша 1.1- кестедегідей топтарға бөлу қарастырылған.

1.1- Кесте. Мұнайдың сапалық топтары

Көрсеткіштер	мұнай топтарының нормасы
	1А топ	1 топ	2 топ	3 топ
1. Судың массалық үлесі,%	0,5	0,5	1	1
2. Хлорлы тұздардың концентрациясы, мг/дм3	40	100	300	900
3. Механикалық қоспалардың массалық үлесі , %	0,05
4. Қаныққан будың қысымы, кПа немесе (сынап бағанасы бойынша мм)	66,7 (500)	66,7 (500)	66,7 (500)	66,7 (500)

Мұнай өңдейтін зауыттардың технологиялық процесі мен жабдықтары осы сапаға есептелген. Мұнай өндірісі мекемелерінің жұмысшылары сапалы мұнай өткізуге көңіл қояды, өйткені өткізу бағасы оны дайындау топтарына байланысты.

Мұнай кенорындарын игеру 30 жылға және бірнеше ондаған жылдарға созылатындықтан, уақыт өте ондағы өндіру ұңғыларының саны мен орналасу жағдайы, олардың шығымы, өнімнің сулануы, ұңғыларды пайдалану тәсілі өзгеріп отырады.

Өнімді жинау және дайындау жүйесіне келесі талаптар қойылады:

• өндіру ұңғыларының өнімін саңылаусыз жинау және тасымалдау;

• әр ұңғы бойынша мұнай, газ және суды автоматты өлшеу;

• ұңғы өнімдерін тауарлы өнім нормасына дейін дайындау, оны автоматты бақылау және есептеу;

• өнімді тасымалдау үшін қабат энергиясын тиімді пайдалану;

• технологиялық қондырғылардың беріктігі және толық автоматтандырылуы;

• негізгі тораптардың блокты түрде жасалып дайындалуы;

• күрделі (қаржы) шығындары, пайдалану шығындары және металсыйымдылығы (жұмсалған метал) бойынша жоғарғы экономикалық көрсеткіштерді қамтамасыз ету;

• жер қойнауын және қоршаған ортаны қорғау.

Қазақстан республикасының мұнай кәсіпшіліктерінде және шет елдерде жинау жүйесіндегі мұнайды дайындауда біріккен технологиялық операциялар кеңінен қолданылады. Жинау пунктіне дейін ұңғы өнімін жеткізу үшін ағын энергиясын максималды (мол) қолдану мақсатында (көпшілік кен орындарында сағалық қысымның аздығын ескере отырып), сондай-ақ құбырлар торабын азайту үшін негізінен мұнай, газ және суды бірге жинау қарастырылған.

51.Мұнайбергіштікті арттыру технологиясын оптимальды жоблауы үшін талапптар мен кезеңдер?

Жобалық технологиялық құжаттарда келесі мәсеслелер негізделеді: пайдалану объектілерін бөліп көрсету; кен орынды игеру тәртібі; жынысқа газ, бу, су, беттік әрекеттік заттар және қоюландырғыштармен араластырылған су қоспасымен жынысқа әсер ету арқылы жүргізілетін ығыстыру коэффицициентінің анализі негізінде қабатқа әсер ету жолдары мен агенттерді таңдау; ұңғыма торының тығыздығы мен орналасу жүйесі; қабаттан мұнай, газ және сұйықтықты алудың темпі, деңгейі; қабатқа ығыстырушы агенттерді айдау; игеру жүйесінің тиімділігін жоғарылату шаралары; мұнай мен газды ығыстыру деңгейі мен өндірудің интенсификациясын жоғарылатудың жылулық, физико-химиялық және т.б. әдістері; мұнайлы газды игеру іс-шаралары; ұңғымалар конструкциясы, оларды желімен орналастыру, айдау және меңгеру технологиясы; ұңғымадан сұйықтықты көтеру жолдары; сағалық және ұңғымаішілік құралдарды таңдау; жаңа технология мен технлогиялық шешімдерді тексерудің тәжірибелік-кәсіпшілк жұмыстары. Жобалық технллогиялық құжаттарды авторлық қадағалауды құраудың бастапқы ақпараттарына мыналарды жатқызуға болады: жер қойнауын қолдануға лицензия; көмірсутекті шикізат қоры мен мұнайды ығыстыру коэффициентінің соңғы есептеулерінің материалдары; кен орынды игеруге соңғы жобалық технологиялық құжат; қабаттың мұнайбергіштігін арттыру шараларын жүргізу және қабаттың геологиялық құрылысын анықтаудың ақпараттары. Авторлық қадағалауларда қарастырылып отырған уақыт ішіндегі жобалық технологиялық құжаттардың іске асу жағдайы сарапталынады. Қажет болған жағдайда қабылданған технологиялық шешімдер аясында өнімді қабатты игерудің шарттарын өзгерту шаралары ұсынылады. Олар: алдын ала бекітілген игеру мен шоғыр шекарасын ұлғайту аймағындағы ұңғыма торының жобалық жүйесін тарату (негізгі қордың ұңғымаларын ұлғайту); шоғыр шекарасын қысқарту аумағында алдын ала бекітілген торды жоққа шығару (негізгі қордың ұңғымаларын азайту);кен орынды игеруді басқару әдістерін қолдану.

Мұнай және газ кен орындарын иегру технологиясы деп жер қойнауынан мұнай мен газды алу және қабатқа жұмыс агентін айдау үшін қолданылатын технологиялық құрылғылар мен әдістердің жиынтығын айтады. Қабатты игеру технологиясы игеру жүйесіне жатпайды. Бірдей игеру жүйелері кезінде кен орынды игерудің әр түрлі технологияларын қолдануға болады. Әрине, кен орынды игеруді жобалау кезінде таңдалынған технологияға қандай игеру жүйесі сәйкес келетінін және қай игеру жүйесінде жобалық технологиялық көрсеткіштерге қол жеткізуге болатынын есепке алу керек