34. Мұнай газды сығу процестері мен қабаттардың моделін түсіндіріп сипатта.

Қабат моделі - мұнай кенорнын игеру кезіндегі оның флюидтерін есептеуде қолданатын, қабаттың геолого-физикалық құрамының сандық жүйесі. Белгілі шартты деңгейлі қабаттардың моделі детерминиронды, физикалық және мүмкін-статистикалық болып бөлінеді. Детермиронды модельдер-қабаттардың құрамы мен фактикалық құрылысын тұрғызуға тырысатын модельдер. Басқаша айтқанда, детерминделген модель барлық жабдықты тіркеу кезінде қабаттың ерекшелігі қабаттың «суретіне» ұқсауы қажет. Детерминделген модельдердің қабаттарының тәжірибелік қолданылуы жылдам есептейтін есептеу техникасы мен сәйкес математикалық әдістердің дамуы арқасында болды. Ең көп қолданылатын модельдер: Шлюмберже (Schlumberger): Petrel-3D геологиялық модельдеу, Eclipse-3D геологиялық модельдеу. ROXAR (Норвегия): IRAP RMS-Д геологиялық модельдеу, TMP MORE -3D гидродинамикалық модельдеу. TimeZYX (Ресей): 3D геолого-гидродинамикалық модельдеу. DV (ЦГЭ - Ресей) – 3D геологиялық модельдеу. Мүмкін – статистикалық модельдер шынайы қабат секілді мүмкін-статистикалық сипаттамаларға ие, шынайы қабатқа гипотикалық қабат сәйкестігі келеді. Мүлтіксіз жер-кеуекті каналдары бірдей диаметрлі, параллельді осі бар жіңішке цилиндрлі құбыр түрінде болатын, кеуекті ортаның моделі.

Фиктивті жер – (Слихтер моделі) – бұл кеуекті каналдары бірдей өлшемдегі шар тәрізді болып келетін, кеуекті ортаның моделі. Сүзілу-өзара кеуек, жарықшақ немесе каверн түрінде байланысқан, газ және олардың қатты заттар арқылы өткен қоспасынан тұратын, сұйықтардың қозғалысы.

Қабаттағы мұнай мен газды ығыстыру процесінің моделі. Ығыстыру процесінің моделі – заттың, энергияның сақталу заңына және күй теңдеуіне негізделген, қабаттағы флюидтердің сүзілуі және қойнаудан мұнай мен газды алу процестері жайлы сандық жүйесі. Қабаттағы мұнай мен газды ығыстыру процесінің моделі-қабаттық жүйенің ағыстарының гидродинамикасының моделі. Сүзгілеу процестерінің модельдеуі үшін детермирленген тұрғы қолданылады, яғни оқиғалардың себепті-тергеу байланыстары бар болуы.

Материалдық баланс әдісі. 1936 жылы Шильтиус өнімді қабатқа арналған массаның сақталу заңы теңдеуін енгізді. Бұл теңдеудің қорытындысы бойынша қабат біртекті жыныс пен флюидтердің тұрақты құрамы ретінде қарастырылады. Баланс белгіленген уақыт аралығында кіретін және шығатын флюидтердің массасын ескеру арқылы құрастырылады. Мөлшерліліктің нөл заттық теңдік теңдеуі үлгімен кейде атайды, дәл осылай қандай ішінде жүйенің тұқым - флюид бір бағытта емес параметрлердің өзгертулері болмайды. Барлық қабатқа қысымдар біркелкі таратылған, нүктелерге оның бәріне қысымдардың және - өзгертулері шапшаң беріледі.

Поршеньді ығыстыру үлгісі. Модель негізінде қабатты қабат орналастырылыған. Қабаттың алдыңғы жағында мұнайға қанықтылығы бастапқыға тең, ал арт жағында қалдық мұнайға қаныққан жуылған зона қалатын, қозғалатын вертикалды фронт болжалады.

35. Қабат флюидтері (Мұнайдың тұтқырлығы бойынша классификациясы) сипаттап түсіндір

Қабат флюидтері – қабаттың кеуекті қуыстарында орналасқан, аққыштығымен сипатталатын сұйықтықтар мен газдар. Мұнай-(сұйық пайдалы қазба) қабаттық және стандартты жағдайларда (0,1013 МПа және 200 °С) сұйық фазада болатын көмірсутектердің метанды, нафтенді және ароматты топтарынан тұратын табиғи қоспа (Битум және сланецтер).

Мұнайдың тұтқырлығы бойынша классификациясы: 0,5≤μн≤10сПз-аз тұтқырлықты, 10-30сПз-орташа тұтқырлықты, >30сПз-жоғары тұтқырлықты. Қату температурасы-мұнай өзінің аққыштығын жоғалтатын температура. Қабат мұнайының тығыздығы мына формуламен анықталады: ρқ.м..=(ρм+Гф+ ρg) / bм. Мұндағы ρм-газсыздандырылған мұнай тығыздығы (г/м3), Гф-газдылық (м3/т), ρg-газдың тығыздығы (кг/м3), bм-мұнайдың көлемдік коэффициенті (б/р).