Ерітінділер. Ерітінділердің концентрацияларын өрнектеу жолдары.

A). Массалық үлес бірліктерімен: а) ω = m еріген зат /m ерітінді

немесе процентпен өрнектеледі: ә) ω%= (m еріген зат /m ерітінді)*100%

B) Зат мөлшері: Nb= nb|na+nb NA= nA\na+nb

NA+NB=100% ni=mi\Mi ni-зат мөлшері(моль саны) mi-зат массасы

C)Сm=nb\V nb=mb\Mb CM= mb\ Mb*V

D)Ерітінділердің эквивалентінің молярлық концентрациясы немесе нормаль концентрация. Еріген зат эквивалентінің мөлшерінің ерітінді көлеміне қатынысын немесе 1л ерітіндідегі еріген заттың (nb)эквивалентінің мөлшерін көрсетеді

Сn= nэв\V nэв=mв\M Cn= mв\М*V Cn1*V1=Cn2=V2

E) Моляль концентрация немесе моляльдық (Cm) еріген зат мөлшерінің (nb) еріткіш масссасына (mA) қатынасына немесе 1000г еріткіштегі еріген зат мөлшерін (nb) көрсетеді.

Cm=nb\mA nb=mb*1000\ Mb* MA

F) Титр (Т) -1 мл ерітіндідегі еріген заттың массасын көрметеді

T=CN*M\1000

ЗЗЗЗЗЗЗЗЗЗЗ

Зат массасының сақталу заңы, құрам тұрақтылық заңы.

Зат массасының сақталу заңы. М.В.Ломоносов 1748 жылы материя сақталуының жалпы принциптерін былай тұжырымдады. “... Табиғатта болатын күллі өзгерістердің мәнісі мынада: бір денеден қанша кемісе, екіншісіне соншама қосылады; бір жерден бірнеше материя азайса, басқа жерде артады...” Яғни *Реакцияға қатысқан барлық заттардың массаларының қосындысы реакция нәтижесінде түзілген өнімдердің массаларының қосындысына тең*

1801 Жылы Пруст ашқан Құрам тұрақтылық заңының анықтамасы: * Қандай жолмен алынған болса да, таза химиялық қосылыстың сандық және сапалық құрамдары әрдайым тұрақты болады*.

КККККККККККККК

Комплексті қосылыстар. Лигандалар мен комплекс түзушілер.

Қазіргі кезде комп.қосылыстардағы байланыстың табиғатын қарастыратын 3 теориялық әдіс бар: 1) ВБ; 2) кристалдық өріс теориясы; 3)МО әдісі; ВО әдісі б/ша орталық атом мен лиганд донорлы-акцепторлы жолмен байланысады. Әдетте, орталық птом байланыс түзуге бос орбитальдарын, лиганд пайдаланылмаған электрон жұбын жұмсайды. Демек, орталық лиганд рөлін атқару үшін оның құрамындағы атомның комплекс түзушілер әдетте металдардың иондары бола алады, себебі олардың бос валенттік орбитальдары болғандықтан, олар Льюис қышқылдарының рөлін атқарады. Бөлінбеген электрон жұптары бар болғандықтан, лигандтар Льюис негіздерінің қасиеттерін көрсетеді. Орталық атомның бос орбитальдарының саны оның комплексті қосылыстағы к.с.тең болады. Сонымен ВБ әдісі б/ша комплексті қосылыстағы орталық атом мен лиганд арасындағы байланыс-донорлы-акцепторлы жолмен түзілетін коваленттік байланыс. Комплексті ионның кеңістіктегі құрылысы орталық атомның байланыс түзуге жұмсайтын бос орбитальдарының типіне байланысты.Орталық атом байланыс түзуге sp-гибридті 2 орбиталін пайдаланса-сызықтық, sp2-гибридті 3 орбиталін пайдаланса жазық үшбұрышты, sp3-гибридті 4 орбиталін пайдаланса квадаратты тетраэдрлік, dsp2-гибридті 4 орбиталін пайдаланса квадратты комплекстер;dsp3-гибридті 5 орбиталін пайдаланса үшбұрышты бипирамида тәрізді комплекс, d2sp3- гибридті 6 орбиталін пайдаланса октаэдрлік комплекс түзіледі.ВБ әдісі комплексті қосылыстардағы орталық атом мен лиганд арасындағы байланыстың түзілу механизмін және комп-ң кеңістіктегі құрылысын түсіндіре алады. Лигандтың тудыратын өрісі күшті болса Д-деңгейшесі қатты жіктеліп, ∆-ның мәні үлкен болады. Д-деңгейшесін жіктеу қабілетіне қарай лигандтар спектрохимиялық қатар деп аталатын мынадай қатарға орналасады: CO, CN,NO2 >NH3>NCS>H2O>F>OH>Cl>Br>I бұл қатардағы әрбір лиганд өзінен соң орналасқан лигандтарға қарағанда Д-леңгейшесін күштірек жіктейді. Жіктелу энергиясының шамасына орталық атомның табиғаты да әсер етеді. Орталық атомның валенттігі жоғарылаған сайын жіктелу энергиясының шамасы да артады.

МММММММММММММ

Металдар коррозиясы

Металдардың өзін қоршаған орта әсерінен бұзылуын (тотығуын) коррозия деп атайды. Металдардың немесе металл конструкцияларының оларға әсер ететін ортасы ауа, электролит, жер асты немесе электроток болуы мүмкін. Ортаға байланысты коррозияның бірнеше түрін ажыратуға болады:

1. химиялық немесе газ әсері;

2. электрохимиялық;

3. жер асты;

4. адасып жүрген тоқ (жер астында) арқылы коррозия.

Химиялық немесе газ әсерінен коррозия ауада жүреді. Ауа құрамы мынадай:

N₂ (78,08%), O₂ (20,95%), CO₂ (0,03%), H₂O, H₂ (5∙10^-5%), H₂S, SO₂, SO₃, NO, N₂O₃, NO₂, Cl₂, NH₃ және т.б.

ген тоқ арқылы болады да, жер асты коммуникациялары тез істен шығады.

Коррозиядан қорғау әдістері

1. Ауаның әсерінен сақтау: май, лак жағу, пленкалармен қаптау;

2. Металдық қаптау: анодтық және катодтық.

Zn

Fe

_{о оо}

_оо

а)

Е_Zn^o= -0,76B

E_Fe^o= -0,44B

Егер екі қабат та ашылып қалса, Fe-де қаптап тұрған Zn анод болады. Zn активтілеу болғандықтан бұзылады, ал темірде электролиттің тотықсыздануы жүреді, негізінен сутегі катиондарының:

Zn⁰-2e=Zn⁺² Бұл қаптау қауіпсіз, себебі темірді қорғауға

2H⁺+2e=H₂⁰ арналған металл бүлінеді.

Sn

Fe

_

_

б)

Е_Sn⁰= -0,13B

E_Fe⁰= -0,44B

Қалайының потенциалы темірдің потенциалынан оң таңбаға жақындау болғандықтан ол темірді жақсы қорғайды. Ал егер екі қабат та ашылып қалса (авария нәтижесінде және т.б.), онда активтілеу металл - темір бұзылады. Бұл қауіпті катодтық қаптау, себебі негізгі металл бұзылады.

Fe⁰-2e=Fe⁺² барлық темір бұзылып біткенше Sn⁰

2H⁺+2e=H₂⁰ бүтін күйінде қала береді.

СССССССССССССС

Сутектік көрсеткіш. Тұздардың гидролизі. Концен-трация түрлері.

Ерітіндінің қышқылдығын немесе сілтілігін жоғарыда қолданғандай теріс мәнді көрсеткіші бар сандармен жазу, жұмыс кезінде қиындық туғызады, сондықтан оған басқа ыңғайлырақ әдісті қолданады: сутек иондарының нақты концентрациясының орнына, оның теріс таңбамен алынған ондық логарифмін көрсетеді. Ол сутектік көреткіш деп аталып, pH арқылы белгіленеді: pH= -lg [H+]

Мыс: егер [H+]= моль\л болса онда pH=3, егер [H+]= моль\л болса онда pH= 10 т.с.с. Таза ауада [H+]=[ ]= моль\л тең болғандықтан, pH=pOH=7 тең болады. Сондықтан оларды бейтарап деп атайды. Қышқыл ерітінділерде pH<7 , ал сілтілік ерітінділерде pH>7.

Тұздардың көпщілігі суда ерігенде, оның иондары судың сутек не гидроксид ионымен қосылысуын тұздардың гидролизі дейді. Тұздың өзін қышқыл мен негізден, яғни катион мен анионнан тұрады деп қарасақ онда негізінде төрт түрлі тұз болуы мүмкін екен:

1.Әлсіз қышқыл мен күшті негіздің тұзы. Мыс: NaCN, NaCH3, COO, Na2CO3, Na2SiO3 сияқты тұздар.

2. Күшті қышқыл мен әлсіз негізден тұратын тұз. Мыс: NH4Cl, CuCl2, (NH4)2SO4.

3.Әлсіз қышқыл мен әлсіх негізден тұратын тұз. Мыс: CH3COONH4, Al(CH3COO)3,(NH4)2S, Al2S3, Cr2S3.

4. Күшті қышқыл мен күшті негізден тұратын тұз. Мұндай тұздар көп мысалға ас тұзын NaCl алалық, мұның иондары Na+ мен Cl-, судан түзілетін H+ және OH- иондарымен қосылыспайды.

Концентрация, химияда – қоспа, ерітінді, қорытпа құрамындағы заттардың салыстырмалы мөлшері. Концентрация ұғымы ерітінділердегі еріген зат молекулаларының салыстырмалы мөлшерлерін сипаттау үшін қолданылады. Концентрацияның бірнеше түрі бар: массалық үлес Концентрациясы – еріген зат массасының ерітіндінің жалпы массасына қатынасы; оны процентпен сипаттауға болады. Сондықтан оны проценттік Концентрация деп те атайды; көлемдік үлес Концентрациясы – еріген зат көлемінің ерітіндінің жалпы көлеміне қатынасы; бұл да процентпен сипатталады; молярлық Концентрация – еріген зат мөлшерінің ерітіндінің көлеміне қатынасы (моль/м3); эквиваленттің молярлық Концентрациясы – ерітіндідегі зат эквивалентінің зат мөлшерінің ерітіндінің көлеміне қатынасы (моль/л); молярдік Концентрация – ерітіндідегі еріген зат мөлшерінің ерітіндінің массасына қатынасы (моль/кг); титр – еріген зат массасының ерітіндінің көлеміне қатынасы (г/л); молярлық үлес Концентрациясы – еріген зат мөлшерінің ерітіндідегі барлық заттардың мөлшерлерінің қосындысына қатынасы.

ТТТТТТТТТТТТ

Термодинамиканың I заңы, анықтамасы, математикалық теңдеуі. Қарапайым процестер үшін термодинамика-ның I заңының қолданылуы (изо-хоралық, изобаралық, изотермиялық және адиабата-лық процестер). Гесс заңы, оның салдары (түзілу және жану жылу эффектілері).

Кез келген процесс жүйенің сіңірген жылуы жүйенің ішкі энергиясының өзгеруіне және белгілі жұмыс жасауға жұмсалады. Бұл теңдеудің математикалық түрі мынадай: Q=𝛥U+A

Изохоралық процесс V=const, 𝛥V=0 A=P𝛥V=0 𝛥U=

Тұрақты көлемде жүйенің энергиясының өзгеруін процестің жылулық эффектісін өлшеу арқылы яғни жүйеден бөлінген немесе сіңірілген жылудың мөлшерін анықтау арқылы орындалады.

Изобаралық процесс. Көпшілік химиялық процестер тұрақты қысымда өтеді (P=const ), яғни ашық ыдыста және өте жиі Р=1 атм кезінде. Бұл жағдайда жүйенің ішкі энергиясының өзгерісі жылудың есебінен де болу мүмкін:

𝛥U=Q+A= P𝛥V

Изотермиялық процесс кезінде жүйенің ішкі энергиясының өзгерісі нольге тең және жүйеге берілген жылу мөлшері жүйенің сыртқы денелермен жұмыс атқаруына жұмсалады.

𝛥U=0 Q=A nemese dQ=dA

Адиабаталық процесс. Сыртқы ортамен жылу алмаспай жүретін процесс адиабаталық процесс деп аталады.

Q=0 𝛥U=-A nemese dA=-dU

Гесс заңы.Реакцияның жылу эффектісі тек қана алғашқы заттар мен реация өнімдерінің табиғатына және бастапқы заттар мен реакция өнімдерінің соңғы және алғашқы күйлеріне тәуелді , ал реация жүретін жлдарына тәуелдә емес (яғни, аралық реакцияларға тәуелдлі емес)

Бірінші салдар. Кейбір химиялық қосылыстың айрылуының жылу эффектісі оның түзілу жылу эффектісіне тең, тек таңбасы қарама-қарсы.

Екінші салдар. Егер әр түрлі бастапқы күйлерден бірдей соңғы күйге келетін екі реакция жүретін болса, онда олардың жылу эффектілерінің айырмасы бастапқы күйлердің бір-біріне ауысқандағы жылу эффектісіне тең.

Үшінші салдар. Бірдей бастапқы күй-жағдайда әр түрлі соңғы күйлерге келетін екі реакция жүретін болса, онда олардың жылу эффектілерінің айырмасы соңғы күй-жағдайлардың бір-біріне ауысқандағы жылу эффектісіне тең.