2.2.3. Бетон қоспаларын және қоспаларды тасымалдайтын құралдар

Бетон және темір-бетон жұмыстарының өндіріс процестерінің құрамдарын кешенді механикаландыру арқылы тасқынды-жедел әдіспен іске асыру керек. Сонымен жоғарыда айтылғандай, бетондау қарқынын жетекші процестерге бетон қоспасын беру және тарату жатады.

Жетекші бетон төсеуші машина өнімділігі бойынша құралымдар бетондау қарқынмен үйлестірілуі керек және басқа механикаландыру құралдар жинағының параметрлеріне және өнімділігіне сәйкес таңдалады.

Бетон қоспаларын жерге бортты автомобильдерге немесе кран ілмегіне ілінген бункер және бадияларда тасымалданып шығарылады. 10-20 еңісте немесе төмен бетон қоспаларын тасымалдауда қолданылады: 10м дейін қашықтыққа-виброжелоба вибросіңдіргіштермен, 8 м дейін қашықтыққа түсіретін латок және құбырлар, 80 м дейін қашықтыққа вибротұмсықтар (виброхоботы)

Сонымен қатар бетон қоспаларын тасымалдау өзі түсіретін автомашиналармен, автобетон тасымалдағыштармен, автобетон араластырғыштармен ленталы конвейерлермен және бетононасостармен шығарылады.

Вибротұмсықтар тиейтін бункерден 100-1500 мм ұзындықтағы, ішкі диаметрі 250-300 мм шарнирлі біріктірілген құбырдан тұрады. Төменгі құбырдың секторлы жапқышы бар, ол штурвалмен немесе пневмоцилиндрдің көмегімен қолмен жүргізіледі. Вибротұмсықтың шылбыры қабылдайтын бункерден жабатын жерге баратын алдын ала сақтайтын тросқа қосылады.

Лебедканың көмегімен вибротұмсықтың 10-25 м вертикалдан тартылынып алынуы мүмкін. Тұмсығының ұзындығына қарай бірнеше жылдамдықты сөндіру екі конусты кеңейтілетін секцияда жайғастырылады.

Автобетон араластырғыштар бетон заводында мөлшерленген құрылымдармен тиелінеді, олар машина жол жүріп, төсейтін жерге дейін барғанша бетон қоспасына айналады. Олар белгілі құрылыс алаңын бетон заводынан алыстату үшін қолданылады. Автобетон араластрығыштар 1600 және 2400л пайдалы сыйымдылығы бар барабандармен дайындалады, автомобильдердің күшті алатын қорабынан немесе бөлек двигатель арқылы қозғалысқа келтіріледі. Автобетон араластырғыштың басты бөліктері болып табылатындар: араластырғыш барабан, тиейтін воронка, мөлшерлеп жуатын бак, су беретін насос және араластырғыш барабанды лопостар орналастырылған, олар барабанның айналу бағыты өзгерген кезде қойылмалы түсірілетін латокқа бетон қоспасына түсіреді.Бетон қоспасын автобетон араластырғыштармен практикада қай қашықтыққа болсада тасымалдауға болады, бірақ ең үлкен тиімділікке 30-75 км қашықтыққа тасымалдағанда жетеді.

Кесте 1. Құрылыста техниканың жұмыс өнімділігі

Автомашина түрі	Тасу қашықтығы	Жол түрі	Көрсекіштердің орта шамасынан ауытқуы %
			беріктігі	Жылжымалылығы	Ірі толтырғы шамасы
Өзі түсіретін автомобиль	30-35 16-20	Асфальтан ған тас жол қара жол	7.2-13 5.2	1-20 0.2	0.3-1.6 02
Автобетон тасушы	60-65 24-26	Асфальтан ған тас жол қара жол	0.8-2.8 2.7	1.5 0.2	0-16 0.1

Мұның ең қарапайым және тиімді әдісі-автомашинаның тікелей бетон төселетін жерге келуі. Қоспаны қайтадан лақтырып әуре болмау үшін жүк түсірген кезде автомашина ептеп жылжып отырады.

Бетон қоспасын машинадан қауға шелекке қотарып алып, оны кранмен (мұнаралы, өздігінен жүретін, релспен жүретін крандармен) қажетті жерге апарып қауға шелектің түбіндегі бекіткіш сектор арқылы конструкцияға жеткізіп беру едәуір көп тараған.

Егер кранды пайдалану тиімсіз болса немесе қауға шелекті бетон төселетін жерге, мәселен, жаппаның астына жеткізудің мүмкіндігі болмаса, онда қоспаны горизонтальды түрде жеткізу үшін ленталы транспортерлер немесе вибрациялық құтылар мен вибрациялық шүмектер пайдаланады. Бұлардың түп жағы көлбеу орналасып, дірілдейтін болғандықтан, қоспа өзінен -өзі жылжып ағады.

Бетон жұмыстарының көлемі аса үлкен болған жағдайда арнаулы бетон төсегіш машиналар пайдаланылады; бұл машиналар қабылдағыш және тиегіш тетіктер мен транспортерден, сондай-ақ қоспаны құбыр арқылы айдайтын бетон насостарынан құралады.

Шағын құрылыстарда бетон қоспасы әлі де қолдан тасылады.

Мұндай жағдайда шарикті подшипникке орнатылған қос доңғалақты арбашаларды пайдаланған жөн. Арбашалардың жүретін жолы берік және тұйық шеңберлі болуы тиіс

Тасымалдаудың қандай түрінде болсын бетон қоспасының ыдырап кетпеуі үшін оның еркін құлау биіктігі 2 м-ден аспауы керек. Бетон қоспасын 2 м және одан да биіктен тербелмелі науалар, шүмектер немесе тік кеңірдектер арқылы түсіреді.

Автобетон араластырғыш көліктеріне келетін болсақ бұл көлік бетон қоспасын тасымалдауға ыңғайлы.

Бетононасостар құбыр арқылы горизонталь бойынша 300 м дейін және 40 м дейін биіктікке жаңа дайындалған бетон қоспаларын тасымалдауға мүмкіндік береді. Үлкен қашықтыққа тасымалдау үшін бетононасостар берілетіннен кейін орналастырылады. Бетононасостар 5,10, 15, 20 және 40м\³ сағ өнімділікпен дайындайды.

Қоспа насостар қоспаларды құбыр және шланга арқылы тасымалдауға сылақ жұмыстарын жүргізетін беттерге салу үшін, сонымен қатар құрылыста қиын жететін жерлерге жеткізу үшін және де ғимаратты және құрылымдарды жөндеуге қолданылады. Бізге қоспанасостар 1,2,4, және 6 м\³ сағ өнімділікке шығарылады. Тасымалдау ұзақтығы горизонталь бойынша 125 м дейін немесе 40 м дейінгі биіктікке дейін. Шектік жұмыс күші 15 кг\см²

Құрылыста кеңінен плунжер түрдегі қоспа насосын қолданады: диафрагмалы, оларда қоспаға күш резеңке диафрагма арқылы беріледі және диафрагмасыз қоспаға кедергісіз посиннің әрекет етуімен. Қоспаның жылжу мінездемесіне қарай қоспа насосын тік ағатын, егер жұмыс камерасына қоспа салмақ күшінің әрекетімен өзі ағып түссе, қарама-қарсы ағатындар, егер қоспа жұмыс камерасына плунжердің қозғалуына ваккумның төменнен жоғарыға әрекет етуінен түссе. Қоспа насосында клапандардың жұмысы кезінде ауалы қалпақ ішіндегі қоспа жоғарылайды және ауалық жастықша түзеді, олар күштің қоспаға түсуін түзейді және соғу көлемін азайтады. Плунжердің кері жүрісінде диафрагммаға күш азайтылады және бункердегі қоспа жіберілетін құбыр арқылы қайтадан жұмыс камерасына түседі.