19. Мемуары, лісты, дзённікі як крыніцы па гісторыі вкл і сумежных дзяржаў.

сяр.17 ст.-летапiсанне губляе агульнадзяржаўны характар.Павялiчваецца ўвага да мясцовых падзей, пераважна тых, сучаснiкам якiх з’яўляўся летапiсец. Летапiсы набываюць характар мемуарнай лiтаратуры-БАРКАЛАБАЎСКАЯ ХРОНІКА- падзеі др.палXVI – пачатку XVII ст., пераважна на Магiлёўшчыне; напiсаны ў канцы 1580 – 1608 г.магчыма, баркалабаўскiм святаром Фёдарам Фiлiпавiчам (духоўнiкам князёў Саламярэцкiх), а апошнi запiс 1633 г. (узяцце Смаленска каралём Уладзiславам) зроблены пазней. Звесткi пра паўсядзённае жыццё простых людзей+ пра дзеяннi рускiх войскаў пад Магiлёвам у апошнi перыяд Лiвонскай вайны, аб прыходзе казакоў на Беларусь (у прыватнасцi, С. Налiвайкi), пра Лжэдзмiтрыя II+пра Брэск.царк.унію.Гэта помнiк гiсторыка-мемуарнай лiтаратуры.

Спробы адрадзiць летапiсанне ў 1й пал.XVII ст. прывялi да ўзнiкнення асобнага яго вiду на Беларусi – ГАРАДСКІХ ХРОНІК. Найбольш вядомы Магілёўскія:1.«Магiл.хронiка» Т. Сурты i Трубнiцкiх - з 1526 г. да пачатку XIX ст. 2.«Запiскi iгумена Арэста» – ахоплiвае падзеi за 500 гадоў да 1847 г.Ёсць хроніка Віцебска,ананімная Слуцкая.

Мемуарная лiт-ра- творы, у цэнтры якiх знаходзiцца асоба аўтара,найбольш распаўсюдж.-дзённікі і ўспаміны.Этапы на Беларусі:1)др.пал 16ст.- летапісцы аддаюць перавагу сюжэту апавядання, мясцовым падзеям, гісторыі жыцця асобных сем’яў ці дзеячаў. З’яўляюцца творы, якія знаходзяцца на мяжы паміж летапісам і мемуарамі. Напачатку аўтар застаецца як бы староннім назіральнікам тых ці іншых падзей, апавядае аб сабе ў трэцяй асобе або ўвогуле не акрэслівае сваё існаванне («Дзённікі паходаў Стэфана Баторыя»- ў выглядзе пісьмаў- лаканічных запісаў ходу баявых дзеянняў). 2)

XVIII ст.;калі у XVII ст. дыярыушы пераважна бясстрасна фіксавалі падзеі, то цяпер з’яўляецца суб’ектыўнае «я» аўтара. 3)пач.19ст-да 1920х-паварот да народнага, сялянскага жыцця+узрастае палітызаванасць.4)савецкі-тыповасць вобразаў.5)канец 80х.

Мемуарную літаратуру 16-17ст. вельмі складана аддзяліць ад публіцыстыкі, эпісталярных твораў, а часам нават ад летапісу.

Акрэсліваючы «пераходны» характар Баркалабаўскага летапісу, «Дзённікаў паходаў Стэфана Баторыя»,большасць гісторыкаў лічыць самым раннім мемуарным помнікам«ГІСТАРЫЧНЫЯ ЗАПІСКІ» Фёдара Еўлашоўскага-на беларускай мове ў 1603 – 1604 г.(ураджэнец Брэстчыны (1546 – 1619)

Крыніца аб польска-літоўскай інтэрвенцыі ў Маск.дзяржаву- «ДЫЯРЫУШ» Самуіла Маскевіча(дзённік)-кароткія пачатковыя запісы (з 1594 па

1604 г.),потым разгорнутае апавяданне.

«ДЫЯРЫУШ» Багуслава Маскевіча(сын)-падзеі нац.-вызваленчай вайны пад кіраўніцтвам Багдана Хмяльніцкага- ўдзельнікам карных экспедыцый у войску Вішнявецкага на Украіне+Януша Радзівіла на Беларусі.-кароткія аўтабіяграфічныя запісы за 1643-49г.

Вялікую гісторыка-пазнавальную цікавасць уяўляе «ДЫЯРЫУШ» бел. шляхціца Адама Каменскага-Длужыка- трапіў у канцы 1687 г. у маскоўскі палон у Якуцк,Запаляр’е і Прымор’е ў якасці зборшчыка ясаку (падатку)-1 з усіх вядомых помнікаў пра Сібір,на польскім.

Сяр.17ст-змены у развіцці мемуарнай літ-ры:на 1план выходзіць апісанне ўласнага жыцця,а не грамадска-палітычных падзей. «ХРОНІЦА» Яна Цадроўскага-сямейная хроніка,нагадвае аўтабіяграфію(вобразна апісаны пагром езуітамі пратэстанцкай абшчыны ў Вільні+падарожжы).

+Помнікам эпісталярнай літаратуры лічацца Пісьмы Ф.Кміты-Чарнабыльскага. Да нашага часу дайшло 30 лістоў, якія дасылаў з Оршы ў Вільню членам паны-рады ВКЛ. Першы ліст датуецца 1573 г., а апошні – 1574 г. Гэта службовыя данясенні пра ваенна-палітычную сітуацыю на ўсходніх межах краіны. Яны раскрываюць становішча ў Маскоўскай дзяржаве, планы Івана ІV, руска-татарскія адносіны.У некаторых лістах аўтар характарызуе ўнутрыпалітычнае жыццё РП, закранае вострыя сацыяльныя праблемы. Асобна вылучаюцца лісты да трокскага кашталяна Я.Валовіча, у якіх выразна паўстае асоба аўтара, яго індывідуальны стыль, адлюстраваныя жыццё і побыт служылай шляхты. Лісты напісаны на старабеларускай мове з выкарыстаннем прыказак і прымавак, народных сродкаў гумару і сатыры.