14. Летапіс і летапісны звод.

Летапіс–гісторыка-літаратурны твор з апісаннем падзей па гадах.Усходнеславянская форма–«летапісанне»;польская–«рочнік»;у рымлян і раманскіх народаў–«аналы» (annus–год).Летапіс прайшоў шлях ад лаканічных храналагічных запісаў да разгорнутага,каменціраванага апісання гісторыі.У Зах.Еўропе традыцыйнае летапісанне(хранаграфія) да эпохі Адраджэння-да з’яўлення свецкай гістарыяграфіі.

На Беларусi:1.XII–XIVст.–зараджэнне мясцовага летапiсання(феад.раздробленасцi-летапiсы–гэта гiсторыя пэўнага ўдзельнага княства.Выразна мясцовы характар маюць Смаленскі летпапіс, Полацкi летапiс XII ст. (калi прызнаць рэальным яго iснаванне)i Наўгародскi летапiс XIII ст.2.XV–XVI ст.– росквiт.Накладзен адбiтак барацьбы памiж ВКЛ i Маскоўскай дзяржавай.ПАДПЕРЫЯДЫ:1) з пачатку15ст. i да 1480х.-ВКЛ валодае iнiцыятывай,яго князi праводзяць «агульнарускую» палiтыку–iмкненне вывесцi гiсторыю Русi Лiтоўскай ад Русi Кiеўскай; 2) з канца XV i да к.XVI ст- iнiцыятыву перахоплiвае Маск.дзяржава-.Дынастыя князёў лiтоўскiх (а разам з тым i гiсторыя дзяржавы) вядзецца з захаду,з Рыма.3.XVII–пачатак XIX ст.–заняпад летапiсання.З др.пал.XVI ст.,калi ВКЛ пачынае губляць сваю самастойнасць, трансфармацыя старых жанраў i замену iх новымi.З’яўл.«Хронiка Польская,Лiтоўская,Жамойцкая i ўсёй Русi» Мацея Стрыйкоўскага–першая гiсторыя ВКЛ элементарна-крытычнага характару,а таксама Баркалабаўскi летапiс(спалучэнне летапiсання з мемуарнай лiтаратурай).У XVII ст.былi спробы аднавiць старую летапiсную форму апiсання мiнулага-гарадскiя хронiкi.

З XIV ст. пры захаванні пагадовай сеткі большае значэнне набывае сюжэт гістар.апавядання.Перыядычна адступалі ад запісу па гадах-ператварэнне летапісу ў хроніку (у хроніцы пераважае сюжэт,аднак мяжа паміж імі умоўная).

1я летапісы не захаваліся-маем справу не з летапісамі,а з ЛЕТАПІСНЫМІ ЗВОДАМІ–гісторыка-літаратур.творамі,складзенымі на падставе папярэдніх летапісных запісаў,шмат разоў перапісваліся/спісваліся-адсюль “спісы”+змяшчаюць дадатковыя гістарычныя звесткі.Супастаўленне розных спісаў дазваляе вызначыць ПРАТОГРАФ–першапачатковы арыгінал,з якога яны спісваліся.

Спісы з характэрнымi недакладнасцямі і скажэннямі–ІЗВОДЫ (існуе Наўгародскі першы летапіс малодшага і старэйшага ізводаў).У асобных выпадках пад уплывам змяненняў палітычных ці іншых абставін летапіс свядома перапрацоўваўся.Так узнікалі новыя рэдакцыі летапісных зводаў.Калі у асобны летапісны звод злучаны розныя рэдакцыі,то даследчык будзе мець справу ўжо з іншым летапісным помнікам.

15. Кіеўскае, Полацкае, Смаленскае, Галіцка-Валынскае летапісанне. Гістарычныя ўяўленні перыяду.

Пол. летапіс - летапіс, існав. якога дапускаецца гісторыкамі, але які не захаваўся. Складз.ў Полацку ў 12 ст. На думку Салаўёва,урыўкі з гэтага лет. ёсць у Кіеўскім лет. На карысць існавання такога лет. сведчыць апавяданне ў Кіеўскім лет. (пад 1159) пра вяртанне на полацкі сталец, раней выгнанага палачанамі кн. Рагвалода-Васіля Барысавіча. Апавяд. складзенае з яркімі дэталямі. Пра існаванне летапіс. ў Полацку паведамляў Тацішчаў (пачатак XVIII ст.), ў сваёй працы «Гіст. Расій.» узгадваў пра спіс, які належаў пецярбургскаму архітэктару Яропкіну, і 10 разоў спасылаўся на змест спісу, які загінуў падчас пажараў у Маскве ў 1812 г. Гісторык выпісаў толькі некат. фрагменты, у летапісны артыкул 1217 г., пра астатняе Тацішчаў заўважыў: шмат пра пол., віцебск. і інш. князёў пісана, толькі не паспеў усё выпісаць.Магчыма, што ў Пол. зямлі было створана, а потым трапіла ў Кіеў і «Паданне аб Усяславічах», зафіксав. ў Лаўрэнц. спісе пад 1128 годам. Кіеўскі летапіс - быў складзены ў Выдубіцкім манастыры на падставе мясц. лет. і асобных пагадовых запісаў. У адрозненне ад «Апов. Мін. Гад.», Кіеўскі лет. прысвечаны пераважна мясцовым падзеям (гісторыі Кіева) з 1118 да 1199 і мае больш свецкі характар. Летапісец асуджае княжацкія ўсобіцы, апісвае барацьбу ўсх. славян з полаўцамі. Пад дат. 1159 у творы змешчана апавяд. аб падзеях у Пол. зямлі, у прыватнасці, аб дзейнасці вечаў Пол. і Друцка, узаемааднос. веча і князёў. Аўтар акцентуе ўвагу на Тураве, Пінску, Бярэсці. На думку Салаўёва, Пашуты, Аляксеева, у Кіеўскім лет. ёсць урыўкі з Пол. лет.. «Сл. о полку́ И́гореве» - У аснове сюжэту - няўдалы паход рускіх князёў на полаўцаў, зроблены ноўгарад-северскі князь Ігарам Святаславічам ў 1185 годзе. «Слова» было напісана ў канцы XII стагоддзя. Смаленскi летапіс - вядомы па ўрыўках, якія часткова захаваліся ў рус. і бел. лет. скляпеннях XV-XVI стст. Адлюстроўвае пераважна гіст. Смаленскай зямлі і, збольшага, ВКЛ (паход князя Альгерда і Святаслава Смаленскага на Маскву ў 1370, бітва смаленскіх і літоўскіх князёў пад Мсціславам ў 1386, вяртанне ў Смаленскага князя Юрыя Святаславіча ў 1401 і яго смерць). Падзеі ў лет. адлюстраваны з мясцовых пазіцый, відаць імкненне да незалежнасці Смаленскага княства і непрыязнасць да ВКЛ. Галіцка-Валынскі лет. - летапіс XIII ст., прысвеч. гіст. Галіцыі і Валыні. Захавалася ў Іпац. лет. зводзе. Ахоплівае падзеі 1201-1291 гадоў. Ліч. галоўн. крыніцай па гіст. Гал.-Вал.княства. Дзеліцца на 2 часткі: 1)Галіцкая летапіс (1201-1261), складзеная ў Галіцыі, у аснову пакладзена лет.часоў князя Данііла Раман. Галіц. 2) Валынскі лет. (1262-1291), складзеная на Валыні, дзе больш адлюстроўваюцца падзеі на валынскіх землях у княжанне Васілька Раманавіча і яго сына Уладзіміра. Невядомыя аўтары Гал.-Вал. лет. былі ідэйнымі выразнікамі інтарэсаў сац. сіл, на якія абапіралася княж. ўлада ў барацьбе супраць буйнога баярства. Асноўны тэкст летапісу пранізвае ідэя адзінства Русі, абарона яе ад знешніх ворагаў. Значнае месца ў Г-В лет. займае гіст. культ. Г-В княства. Ад папярэдніх стараж. лет. Г-В лет. адрознів. амаль поўн. адсутн. царк. тэматыкі.