12. Правідэнцыялісцкі вобраз гістарычнай навукі.

Боскія рашэння, дабрадзействы і кары, рысы, якія ўласцівы провиденциалистской канцэпцыі сярэднявечных гісторыкаў. Ад антычнага прагматызму (дзеянняў прычыны і наступстваў падзей) да сярэднявечнай провиденциализму.

Гісторыя дзялілася на святую і свецкае. Біблейская свяшчэнная гісторыя і жыцці святых выкладаліся ў ўзвышаным, а мірскія падзеі ў будзённым стылі. Гісторыя развіваецца па Боскаму наканаванне, усё залежыць ад Бога, людзі не могуць змяніць гісторыі. Змест гістарычнага працэсу і гістарычны прагрэс бачыўся багасловам у - ў паступовым прасоўванні чалавецтва да царстве вечнага жыцця. Пелагій 4 у н.э. сцвярджаў, што Бог даў чалавеку свабодную волю. Бог паклаў перад чалавекам дабро і зло, а добраахвотны выбар прадаставіў самому чалавеку. За свабодную волю чалавека - быў асуджаны як ерэтык. Воля існуе разам з ласкай пасланай ад Бога. Барацьба Бога і д'ябла тыповая для свядомасці людзей сярэднявечча. Гістарыяграфія начыненая містыкай. Тым самым провиденциалистская канцэпцыя - крок назад. Бліжэй да міфалагічным паданням аб вырашальнай ролі звышнатуральных сіл. Развіццё гістарыяграфіі складанае і супярэчлівае.

13. Першыя пісьмовыя гістарычныя творы ўсходніх славян. “Аповесць мінулых часоў” як гістарыяграфічная крыніца.

1-я звесткі размешчаны ў Кіеўскім летапісным зводзе «Аповесць мінулых гадоў», які меў 3 рэдакцыі. Асновай твора з’яўляецца старажытны летапісны звод, у якім падзеі даводзяцца да 1037г. Яго стваральнікі былі блізкімі людзьмі да князя Яраслава Мудрага, выражалі інтарэсы Кіева, займалі патрыятычную пазіцыю. 1-ю рэдакцыю звода зрабіў буйны царкоўны і палітычны дзеяч Русі Нікан, які працягнуў падзеі да 1073 г., унёс літаратурны запіс аб прызванні варагаў. З 1061 г. ім даюцца дакладныя звесткі. Нікан упершыню паведаміў аб Менску пад 1067 г. і апісаў бітву на Нямізе (магчыма, па расказах яе ўдзельнікаў). 2-я рэдакцыя атрымала назву Пачатковага звода, бо падзеі былі даведзены да 1093 г. і дапоўнены наўгародскімі звесткамі. Яго аўтар ва ўмовах аслаблення Кіеўскай Русі імкнецца даць станоўчую ацэнку першым кіеўскім князям, высока ацаніць іх ваенныя заслугі. 3-ю рэдакцыю зрабіў каля 1113 г. Нестар у Кіева-Пячэрскім манастыры. Упершыню паспрабаваў звязаць гісторыю ўсходніх славян з гісторыяй усяго чалавецтва, стварыў своеасаблівую гістарычную канцэпцыю. «Аповесць мінулых гадоў» пабудавана на метадалагічных прыёмах антычнай гістарыяграфіі. Яны прадугледжвалі тры правілы: 1. веданне гістарычных сачыненняў папярэднікаў, 2. шырокі агляд геаграфіі даследавання, 3. сувязь падзеяў мінулага і сучаснага. Нестар асноўную ўвагу надаваў апісанню палітычных і ваенных падзеяў. Уплыў антычнай традыцыі вельмі выразна адчуваецца тады, калі летапісец укладвае ў вусны сваіх персанажаў антычныя афарызмы, напрыклад, «маці гарадоў рускіх». З другога боку, відавочныя прынцыпы і падыходы, характэрныя для сярэднявечнай метадалогіі –правідэнцыялізму. У многіх выпадках летапісец тлумачыць падзеі і дзеянні людзей са спасылкай на Слова Божае. Метадалагічная структура летапіснага звода складаецца з тлумачальнай (галоўнай) і правідэнцыяльнай (дапаможнай) гісторыі. Тлумачальная гісторыя будуецца на прынцыпах заканамернасці, ісціны і праўды. У зводзе адсутнічаюць элементы крытыкі, папярэдні аналіз матэрыялаў, запазычаных з іншых крыніцаў. Летапісец найперш выконваў камунікатыўную функцыю, каб перадаць гістарычна цэласныя веды, якія назапасіла грамадства. Летапісны звод пабудаваны на прызнанні заканамернасці сацыяльнага развіцця і па лагічнай схеме: ад апісання падзеі да тлумачэння прычынаў яе ўзнікнення, ад тлумачэння прычынаў – да абагульных высноваў. Пасля смерці Святаполка і паўстання ў Кіеве ў 1113 г. палітычная арыентацыя «Аповесці мінулых гадоў» не магла задаволіць новага князя Уладзіміра Манамаха. Летапіс забралі з Кіева-Пячэрскага манастыра і перадалі ў Выдубіцкі манастыр, які меў статус прыдворнай абіцелі Манамаха. Ігумен манастыра Сільвестр ў 1116 г. перапрацаваў «Аповесць мінулых гадоў»: ён паказвае кіеўскага князя памяркоўным, ухваляе яго за тое, што «не загінула зямля Руская» (Лаўрэнцьеўскі летапісны звод). У «Апов. Мін. Г.» вялікая ўвага надаецца Полацку і Полацкай зямлі, раздача гарадоў Рурыкам, удзел палачан у паходзе Алега на Царград, забойства Рагвалода, напад Брачыслава на Ноўгарад, бітва на Нямізе і інш. 1-ы лет. звод аказаў значны ўплыў на развіццё ўсход- неславянскага летапісання. У наступны час ён уключаўся амаль ва ўсе мясцовыя летапісы ў якасці своеасаблівых уводзінаў, бо галоўная ідэя твора – абарона Русі – была зразумелай і блізкай летапісцам. У найбольш поўнай рэдакцыі «Апов. М. га.» дай-шла да нас у Іпацьеўскім і Лаўрэнцьеўскім спісах. Іпацьеўскі спіс (канец ХІІІ ст.) складаецца з «Аповесці мінулых гадоў», Кіеўскага і Галіцка-Валынскага летапісаў, а Лаўрэнцьеўскі спіс (XIV ст.) – з «Аповесці мінулых гадоў» самы дасканалы тэкст.