36. Змены ў грамадскім, палітычным, эканамічным, культурным уладкаванні на тэрыторыі сучаснай Беларусі ў канцы xviіі − 60-х гадах хіх ст.

37. М.М. Бантыш-Каменскі.

Мікалай Мікалаевіч Бантыш-Каменскі (1737 – 1814 гг.) нарадзіўся ў г.Нежыне. Вучыўся ў Кіеўскай і Маскоўскай акадэміях, затым у Маскоўскім універсітэце. У 1765 г. прызначаны памочнікам гістарыёграфа Г.Ф.Мілера. Пад яго кіраўніцтвам займаўся разборам і апісаннем старажытных актаў. Падрыхтаваў шэраг зборнікаў дыпламатычных дакументаў, сярод якіх «Дипломатическое собрание дел между российским и польским дворами, с самого оных начала по 1700 год».

У 1794 г. Кацярына ІІ праз обер-пракурора Сінода графа Мусіна-Пушкіна даручыла Бантыш-Каменскаму падрыхтаваць падрабязныя звесткі пра «уніятаў польскіх». Вынікам праведзенага даследавання стала кніга «Исторические сведения о возникшей в Польше унии…», выдадзеная ў Маскве ў 1805 г. Аўтар сцвярджаў, што ўнія выражала інтарэсы папства, была сродкам дзяржаўнай палітыкі і вынікам кампраміснай пазіцыі праваслаўных іерархаў. Усё гэта выклікала шырокае народнае супраціўленне. Расійскі імператар Аляксандр І узнагародзіў гісторыка дыяментавым пярсцёнкам.

38. С.І. Богуш-Сестранцэвіч.

З ураджэнцаў Беларусі ў канцы ХVIII ст. шырокую вядомасць атрымаў Станіслаў Богуш-Сестранцэвіч.

Станіслаў Іванавіч Богуш-Сестранцэвіч (1731 – 1826 гг.) нарадзіўся ў в. Занкі Свіслацкага раёна ў сям’і пратэстанцкага шляхціца. Вучыўся ва універсітэтах Кёнігсберга, Франкфурта, Амстэрдама, Лондана. Служыў у прускім гусарскім палку, у Літоўскай гвардыі. Быў выхавацелем дзяцей князя Радзівіла, у доме якога прыняў каталіцызм. З 1782 г. архіепіскап Беларускай каталіцкай епархіі. З 1813 г. прэзідэнт Вольнага эканамічнага таварыства, член Расійскай Акадэміі навук і Пецярбургскай медыка-хірургічнай акадэміі.

Кола навуковых інтарэсаў Богуш-Сестранцэвіча было звязана з праблемай паходжання славян, прапагандай ідэяў Асветніцтва і гуманізму. Асаблівую ўвагу надаваў вывучэнню Беларусі. Яго галоўнай працай з’яўляецца кніга «Аб Заходняй Расіі», выдадзеная ў Магілёўскай друкарні ў 1793 г. У ёй аўтар даследаваў пытанні гісторыі ўсходнеславянскіх народаў, абгрунтаваў гістарычнае адзінства беларусаў, украінцаў і рускіх. Ёсць звесткі, што Богуш-Сестранцэвіч напісаў «Граматыку літоўскую», але рукапіс не быў апублікаваны.

Станіслаў Богуш-Сестранцэвіч. Вясной 1783 г. Богуш-Сестранцэвіч падарожнічаў у свіце Грыгорыя Пацёмкіна ў Крым. З уражанняў ад паездкі нарадзілася вершаваная трагедыя "Гіцыя ў Таўрыдзе" і двухтомная навуковая праца "Гісторыя Таўрыды". У 1793 г. ён выдаў у Магілёве, у заснаванай ім друкарні, сваю гісторыка-краязнаўчую працу "Аб Заходняй Расіі", у якой разглядаў праблему паходжання беларусаў, украінцаў і рускіх. Богуш-Сестранцэвіч быў шырока адукаваным чалавекам, апекаваўся навукай і сам працаваў у галіне гісторыі, філалогіі, медыцыны і інш. Займаўся даследаваннем многіх гуманітарных праблем. Аўтар навуковых прац "Аб Заходняй Расіі" (Магілёў, 1793 г.), "Гісторыя Таўрыды" (Брауншвейг, 1800; рускі пераклад СПб., 1806), чатырохтомнай "Гісторыі сарматаў і славян" (СПб., 1812), "Даследаванне аб паходжанні рускага народа" (СПб., 1818), "Літоўская граматыка" (мелася на ўвазе граматыка беларускай мовы; не выдадзена) і інш. Мітрапаліт-творца пакінуў таксама дзённік. У 1793 годзе выдаў у Магілёве сваю гісторыка-краязнаўчую працу “Аб Заходняй Расіі”, у якой разгледзеў праблему паходжання беларусаў, украінцаў і рускіх. Аўтар “Гісторыі Таўрыды”, “Гісторыі сарматаў і славян”, “Граматыкі літоўскай” (мелася на ўвазе граматыка беларускай мовы; не выдадзена) і іншыя навуковыя працы Напісаў, паставіў і выдаў у Магілёве вершаваную трагедыю “Гіцыя ў Таўрыдзе”(1783). Пісаў вершы, казанні і іншыя дыдактычныя творы. Захапляўся помнікамі старажытнасці, збіраў манускрыпты. правінцыі езуітаў як самастойны прадмет. Гэта ажыццявіў правінцыял Кароль Бартольд.

39. Я.В. Турчыновіч. «Обозрение истории Белоруссии с древнейших времен».  “Обозрение истории Белоруссии с древнейших времён». Асобую цікавасць выклікае кніга ураджэнца Магілёўскай губерні, прадстаўніка пецярбургскай юрыдычнай школы Восіпа Вікенцьевіча Турчыновіча (1824 - ?) «Обозрение истории Белоруссии с древнейших времен», якая была выдадзена ў 1857 г. у Пецярбургу.

Турчыновіч першым у беларускай гістарыяграфіі паспрабаваў разглядзець гісторыю Беларусі як самастойны прадмет даследавання. Ён паставіў перад сабой мэту ахарактарызаваць Беларусь і даказаць, што яна мае ўласную гісторыю. У рэчышчы дваранскай гістарыяграфіі аўтар разглядзеў толькі ваенна-палітычныя і рэлігійныя падзеі з мінулага Беларусі і Літвы – апісаў дзеянні князёў і каралёў. Твор кампілятыўны. Аўтар звёў у адным творы звесткі з прац М.Догеля, А.Нарушэвіча, Т.Чацкага, І.Лялевеля, В.Тацішчава і інш. Тым не менш, кніга Турчыновіча стала важным этапам у развіцці айчыннай гістарыяграфіі. Яна трактавала гісторыю беларусі не як частку Расіі, ВКЛ ці Рэчы Паспалітай, а як гісторыю краіны і народа, маючых гістарычную спецыфіку і асаблівасці.

40. М.Г. Устралаў. «Россия и Польша: мысли русского офицера», «Русская история».  Расійскі гісторык, археограф, педагог, прафесар рускай гісторыі Санкт-Пецярбургскага універсітэта. Ад'юнкт (1837), ардынарны акадэмік (1844) Пецярбургскай акадэміі навук. Дэкан гісторыка-філалагічнага факультэта Пецярбургскага універсітэта (1839-1855). Аўтар гімназічных падручнікаў гісторыі.

У 1828 годзе ён удзельнічаў у конкурсе на месца настаўніка гісторыі ў Трэцяй Санкт-Пецярбургскай гімназіі; здольнага юнака заўважыў таварыш міністра народнай асветы блуд і прапанаваў яму разабраць паперы, якія захоўваліся ў кабінеце Аляксандра I. Праца ў кабінеце дазволіла яму азнаёміцца ​​з дакументамі, якія затым будуць выкарыстоўвацца ім пры напісанні «Рускай гісторыі».

У 1830-я гады навуковец збліжаецца з міністрам народнай асветы С. С. Уваравым, з якім яны сумесна распрацоўваюць вядомую кансерватыўную ідыялагему «афіцыйнай народнасці»: «праваслаўе - самадзяржаўе - народнасць».

У 1837-1841 гадах Устрялов апублікаваў курс сваіх лекцый «Руская гісторыя» (пяць тамоў) у якасці навучальнага дапаможніка для студэнтаў., Па якіх ажыццяўлялася навучанне аж да 60-х гадоў. Яны былі першымі прафесійнымі працамі, якія прадстаўлялі расійскаму грамадству цэласнае і паслядоўнае выклад гістарычнага мінулага краіны з найстаражытных часоў да сярэдзіны XIX стагоддзя.