28. Роля вучоных імператарскай Акадэміі навук ў распрацоўцы гістарычнай праблематыкі.

Герард-Фрыдрых Мілер (1705 –1783 гг.) – гістарыёграф і акадэмік. Нарадзіўся ў Вестфаліі ў сям’і рэктара гімназіі, вучыўся ў Рынтэльскім і Лейпцыгскім універсітэтах. У 1725 г. быў запрошаны імператарам Пятром І для працы ў Пецярбургскай Акадэміі навук. З 1731 г. прафесар. Аўтар нарманскай тэорыі паходжання Русі. Распрацаваў праграму вывучэння і выдання крыніцаў па гісторыі Расіі.

З 1732 г. Мілер стаў выпускаць часопіс «Собрание русской истории». У шасці нумарах за гэты год у перакладзе на нямецкую мову ён апублікаваў частку Радзівілаўскага летапіса (падзеі з 860 па 1175 гг.). Поўны тэкст быў выдадзены ў апошняй трэці ХVIII ст.

У канцы ХVIII ст. былі апублікаваны і іншыя летапісы, у якіх асноўная ўвага надавалася падзеям палітычнай, ваеннай гісторыі і гісторыка-геаграфічнаму матэрыялу. Напрыклад, у Васкрасенскім летапісу даецца спіс гарадоў, якія падзяляліся на польскія, кіеўскія, валынскія і літоўскія. У кожнай групе былі названы і беларускія гарады. Таксама ўвагу летапісца прыцягнуў факт з’яўлення бесаў на вуліцах Полацка, узгаданы пад 1092 г.

Расійскі чытач упершыню атрымаў якасную інфармацыю пра беларускія землі. Мілер дастаткова падрабязна вызначыў абставіны і час з’яўлення назваў «Вялікая», «Малая», «Белая» і «Чырвоная» Расія. Ён лічыў, што назвы «Малая» і «Белая» Расія ўзніклі адначасова для адрознення ўласна рускіх земляў ад тэрыторыяў, якія адыйшлі падчас падзелаў ад Рэчы Паспалітай у склад Расійскай імперыі. Аўтар прааналізаваў гіпотэзы паходжання назвы «Белая Русь».

Прапанаваная Мілерам канцэпцыя гісторыі беларускіх земляў носіць стрыманы характар. Але ў ёй праяўляецца тэндэнцыя да абгрунтавання права Расіі на ўключаныя тэрыторыі былой Рэчы Паспалітай. Каштоўнасць выдання – у апісанні каля 30 беларускіх гарадоў: Полацка, Себежа, Віцебска, Магілёва, Быхава, Шклова, Рагачова і інш.

Паколькі дзеячы польскага грамадскага руху імкнуліся даказаць польскі характар далучаных земляў, а расійскія ўрадавыя колы – рускі характар, то Кацярына ІІ падчас падзелаў Рэчы Паспалітай выказала жаданне, каб паміж Беларуссю і Расіяй «исчезла грань инородия», каб гэтыя «древнерусские» землі сталі «русскими не только по названию, но и душой, и сердцем».

Відавочна, што праблема русіфікацыі моцна хвалявала расійскую імператрыцу Кацярыну ІІ. Аб гэтым сведчыць адна з першых рускіх кніг пра Беларусь – афіцыйны шляхаўказальнік, які быў выдадзены да прыбыцця ў 1780 г. Кацярыны ІІ у Беларусь. Гістарычны лёс краю ў ім трактуецца своеасабліва: некалі гэта краіна належала рускім князям, але потым Расія была разрабавана на часткі. Пачынаючы з Івана ІІІ, цары пачалі збіраць краіну, і ў 1772 г. усё страчанае вярнулася ў дзяржаву Кацярыны ІІ.

Баер пачынальнік норманской тэорыі.

АН 1725 г. Петром I в Петербурге

29. “Нарманісты”.

Норманской тэорыя (норманизм) - направление у гістарыяграфіі, якое развівае канцэпцыю таго, што племя русь адбываецца з Скандынавіі перыяду экспансіі вікінгаў, якіх у Заходняй Еўропе называлі норманамі. . Аўтар нарманскай тэорыі- Герард-Фрыдрых Мілер. Прыхільнікі норманизма адносяць нарманаў (варагаў скандынаўскага паходжання) да заснавальнікаў першых дзяржаў ўсходніх славян: Наўгародскай, а затым Кіеўскай Русі. Фактычна гэта следаванне гістарыяграфічнай канцэпцыі Аповесці мінулых гадоў (пачатак XII стагоддзя), дапоўненае ідэнтыфікацыяй летапісных варагаў як скандынаваў-нарманаў. Вакол этнічнай прыналежнасці варагаў разгарэліся асноўныя спрэчкі, часам ўзмоцненыя палітычнай ідэалягізацыі. Норманскую версію прыняў Н. М. Карамзін. У сваю чаргу, С. М. Салаўёў, прызнаючы паходжанне першых князёў і дружыны норманской, у цэлым ацэньваў іх уплыў як нязначнае. Двума найбольш бачнымі прадстаўнікамі антинорманистского напрамкі былі С. А. Гедэона і Д. І. Ілавайскага. Першы лічыў русаў балтыйскімі славянамі - абадрытаў, другі, наадварот, падкрэсліваў іх паўднёвае паходжанне.Савецкая гістарыяграфія, пасля некаторага перапынку ў першыя гады пасля рэвалюцыі, вярнулася да нарманскай праблеме на дзяржаўным узроўні. Асноўным аргументам быў прызнаны тэзіс аднаго з заснавальнікаў марксізму Фрыдрыха Энгельса аб тым, што дзяржава не можа быць навязана звонку, дапоўнены афіцыйна прапагандуецца ў той час псеўданавуковай автохтонистской тэорыяй лінгвіста М. Мара, адмаўляў міграцыі і тлумачыць эвалюцыю мовы і этнагенез з класавай пункту гледжання . Ідэалагічнай устаноўкай для савецкіх гісторыкаў стала доказ тэзы аб славянскай этнічнай прыналежнасці племя «русь».Гісторык і археолаг Б. А. Рыбакоў многія гады прадстаўляў савецкі антинорманизм. З 1940-х гадоў ён атаясамліваў русаў і славян, калі размяшчалі першае старажытнаславянскае дзяржава, папярэдніка Кіеўскай Русі, у лесастэп Сярэдняга Падняпроўя.У 1960-я гады «норманисты» вярнулі пазіцыі, прызнаючы існавання славянскага протогосударства на чале з руссю да прыходу Рурыка.