1. Созылмалы-оң нормальды

2. Қысылу-теріс

3. жанаспалы (оң) - осыған байланысты қираудың әртүрлі сипаттамалары болады.

Қысылу кернеуі өздігінен қирауды болдырмайды, өйткені атомдар арасындағы арақашықтық азайған кезде өзара әрекеттесу күші көбейеді. Қирау созылу және жанаспалы кернеу кезінде 2 түрлі тәсілмен жүреді: 1) үзілу; 2) кесілу;

Үзілумен қирау мортты, кесілумен тұтқырлы деп аталады. Морт және тұтқырлы қирау түсінігі туралы белгілі совет механиктері: Я.Б.Фридман және В.М.Фринкель келесі белгілері бойынша сыныптады:

7. Процестің энергиясыйымдылығы;

8. Күштік әрекеттесу сипаты тұрақты жүктеме;

9. Қираудың ірі құрылымдық беткейінің бағдарлануы;

10. Қирауға әкеліп соқтыратын созымды деформация шамасы;

11. Қирау беткейінің құрылымдық орналасуы - кристаллит ішіндегі, кристаллит аралас;

12. Қираудың даму дәрежесі - бастапқы; дамыған және толық.

Осы белгілерге байланысты қираудың 2 түрін былай айтуға болады:

1) мортты қирау

а) аз энергия сыйымдылығымен сипатталады және сырттан әкелінген қосымша энергиясыз белгілі кернеуге жеткен кездегі өзіндігінен дамуы;

б) серпімділіктің ірі құрылымдық шегінен төмен кернеу, ереже бойынша есептіктен жоғары;

в) қирауға дейінгі суммалық ұзару 1-2% аспайды.

г) мортты жарықтың таралу жылдамдығы берілген материалдың дыбыс таралу жылдамдығына сәйкес;

д) қирау беткейі әсер ететін күшке перпендикуляр;

е) жарық түйір шекарасы бойынша жойылады - интеркристаллитті сынақ;

ж) сынық беткейі жылтыр;

2)Тұтқырлы қирау

а) жоғары электрсыйымдылық сипаттамасы- тұтқырлы жарықтың жоғарлығы сырттан энергия әкелінуін қажет етеді, демек, әсер ететін кернеуді үздіксіз жоғарлату қажет;

б) кернеу есептік кернеумен сәйкес;

в) қирауға дейінгі ұзару белгілі шамаға жетеді, қирау процесі пластикалық деформациямен жүреді;

г) тұтқырлы жарықтың жайылуы елеусіз және деформация жылдамды-ғымен сәйкес;

д)макромасштабтағы сынық беткейі ең үлкен жанаспалы кернеудің әсерлік бағытына 45⁰ бұрышпен иіледі;

е) жарық түйір денесі бойынша жойылған- транскристалитті (түйір ішіндегі) сынық;

ж) сынық беткейі бұлдыр ;

6.1-сурет. Созымды қираудың мүмкіндік түрлері	6.2-сурет.Созылған үлгі мойнынан орталық жарықтың пайда болуы мен тесіктер

Созымды қираудың мүмкіндік түрлері:

а) базалық жазықтық бойынша сырғу басқа жазықтық бойынша бір беткейде сырғанаумен бітетін ГПУ торы бар монокристалдар;

б) 2-бөлікке бөліну «пышақ жүзінде» туындайтын мойыншаның түзілуімен болатын ГЦК торымен монокристалдар (мыс, күміс);

в) деформацияның ірі тіліктерінің түзілуімен, мойынсыз қирайтын Cu,Al қорытпалары;

г) мойыншаның жіңішкеруі бойынша созымдылығы 100%-ға тең нүктеде туындайтын ГЦК торымен жоғары созымды поликристалдар;

д) аз созымды поликристалдар қирау түрі тұтқырлы қирау есебінде алынады. Оның түзілу процесінің бірізділігі келесі түрде көрсетіледі:

1. Созымды деформациядан кейінгі мойыншаның пайда болуы;

2. Ұсақ тесіктердің түзілуі, олардың үлгі ортасында бірігуі және жарықтардың тууы;

3.Үлгі беткейіндегі жарықтардың жойылуы және чашка түбінде түзілуі;

4.Нормальді кернеудің мүмкіндік шегіне жетуі, қираудан нормальді әсерден жанаспалы кернеу әсерінен қирауға ауысуы;

5.Жарықтың бастапқы бағытымен салыстырғанда 45⁰ бұрылуы, конустық түзілуі және беткейге шығуы. Сонымен мойыншаның түзілуі тұтқырлы қираудан бастау соңғы қирауға дейін жететін созымды деформацияның локанизациясымен байланысты.