Тезағардағы судың қалыпты тереңдігін (h0) анықтау.

в, м	h, м	ω, м2	, м	R, м	С, м0,5/с		Q, м3/с
const

Сурет 10.2. Тезағардағы судың қалыпты тереңдігін анықтау графигі.

Суұрма құдықтың негізгі өлшемдерін анықтау.

Суұрма құдыққа кірер кездегі құлау қабырғасының биіктігін (P) алдын ала қабылдаймыз.Суұрма құдықтың түбіндегі сығылған қима мен қабыспа (h′c) тереңдіктерін алғашқы жуықтаулармен формуламен анықтаймыз:

(10.16)

мұнда =0.95-жылдамдық коэффициенті;V₂-тезағар аяғындағы судың жылдамдығы,яғни суұрма құдыққа кірер жердегі,м/c;V₂= =1.1-тірі қима бойынша жылдамдықтың біркелкі таралмау коэффициенті.

(h΄c)-ні біле отыра және қатынасы бойынша графиктен [16,140 бет]ε″с₂- ны анықтаймыз және екінші қабыспа тереңдікпен тең болады: һ''c₂ = h_кр * ε''с₂ ,м.

Қорытынды

Гидротехникалық ғимараттарды пайдалану кезінде оған әсер ететіндер:

ауа атмосферасы; сулы орта; толқындар; қабыршақ мұз; ауа температурасы; атмосфералық жауындар; жел және борандар; кун радиацияы; сейсмикалық күштер және басқалар. Бұдан басқа ғимараттар мен оның негіздерінің арасында өзара әсерлер болады.

Гидротехникалық ғимараттардың беріктілігі дегеніміз – ғимараттардың немесе бөлек элементтерінің қалыпты пайдалану жағдайында қызмет ету мерзімі ішінде өз міндетін тоқтаусыз орындау қабілеті. Гидротехникалық ғимараттардың беріктілігі тоқтаусыздығымен, өміршеңдігімен және жөндеуге жарамдылығымен анықталады.

Су торабының пайдалану қызметі бақылау, зерттеулерді, ғимараттың жұмысы жайлы қорытындыларды талдау негізінде жыл сайын ғимарат жұмысын жақсарту, жөндеу, қалпына келтіру жұмыстарын жүргізу, егер қажет болса қайта құру іс-шаралар жоспарын жасайды.

Су қоймасындағы қажетті судың сапасын ұстап тұру үшін ең тиімді шаралар- жыл бойына ең кемінде 10 рет жаңарып тұратын беріктік жасау; құмды және шөпті жағажайлардан сүзілуді болдырмау; судың таяздануынан қорғау. Тереңдігі 2 м-ге дейінгі таяз су көгеру және су өсімдіктерінің қарқынды пайда болу аймағына айналады. Оларды қазу жолымен жояды.

Су қоймасы тола бастағаннан жақын аумақтардағы жер асты сулары жоғары көтеріледі. Соның нәтижесінде аумақтың батпақтануы, қосымша көздердің пайда болуы, топырақ жамылғысының ,өсімдіктердің, жер асты сулары құрамының өзгеруі мүмкін.

Шаю кезінде алдымен шайғыштардың тесіктерін ашады. Сосын су қабылдағышқа жақын орналасқан бөгеттің тесігін ашады. Шаю уақыты өзендегі өтімділікке қарамастан 0,5-1,0 сағатты құрайды. Су аз кезде тосқындарды шаю үшін табанында жиналған шөгінділерді тазалаған дұрыс.

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:

1. А.Шомантев. А.Жүнісов, А.Шегенбаев. – Гидротехникалық құрылымдар бойынша практикум, Астана-2013.

2. Лапшенков В.Си др. Курсовые и дипломные проектирование по гтдротехническим сооружениям. – М.: ВО «Агропромиздат», 1989, - 448с.

3. Волков М.М.и др. Гидротехнические сооружения. - М.: Колос,1968.

4. Данильченко Е.Ф., Попченко Б.В. Методическое пособие по курсовому проекту «Речной водозаборный гидроузел» для студентов по специальности – 1511. – Ташкент, 1976

5. ҚНжЕ ІІ-50-74. Гидротехнические сооружения речные. Основные положения проектирования. - М.: Стройиздат, 1975

6. Розанов Н.П., Бочкарев Я.В., Лапшенков В.С и др. Гидротехнические сооружения. – М.: Агропромиздат, 1985. – 432с.

7. Журавлев Г.И. Гидротехническое сооружения . - М.: Колос,1979

8. Кисилев П.Г. Справочник по гидравлическим расчетам. - М.: Энергия, 1972

9. Данелия Н.Ф. Водозаборные сооружения на реках с обильными донными наносами, - М.: Колос, 1964. – 336с

10. Чугаев Р.Р. Гидротехнические сооружения. Глухие плотины. - М.: Высшая школа, 1975. – 328 с

11. Грешин М.М., Смесский С.М., Антипов. А.И. и др. Гидротехнические сооружения. Высшая школа, 1979 – 336с

12. Замарин Е.А., Фандеев В.В Гидротехнические сооружения. - М.: Колос, 1965. Гидротехническое сооружения комплексных гидроузлов /Под.ред. П.С.Непорожнего.-М.: Энергия, 1973.

13. Васильева И.А., Журавлев Г.И, Корюкин С.Н., и др. Гидротехнические сооружения. (Под редакцией Н.П. Розанова. - М.: Стройиздат, 1978.

14. Справочник проектировщика. Гидротехнические сооружения. /Под редакцией В.П.Недриги.-М.: Стройиздат, 1983.

15. Справочник. Мелиорация и водное хозяйство, т.4. Сооружения. /Под редакцией П.А.Полад-заде. - М.: Агропромиздат, 1987.