Түзету коэффициенттерінің мәндері.

Впл/Т	20	5	4	3	2	1
N	1.15	1.18	1.23	1.30	(1.44	1.87

Себебі бөгеттің әртүрлі қимадағы өлшемдері мен судың арындары әртүрлі. Сондықтан сүзілу өтімділігін анықтағанда аңғардың бүгілген әртүрлі учаскелерінің сипатты нүктелерін алып, солар үшін, жеке сүзулер есептеулерін жүргізеді. Ал, толық өтімділікті сол өтімділіктердің қосындысы ретінде анықтайды:

Q_тол = Q₁+…Q_n, (2.0)

Бөгет денесі арқылы өтетін толық сүзілу өтімділігіне арналған есептік схеманың конструкциясы 2.11 суретте келтірілген. Мұнда: Q_тол – бөгет денесінен өтетін жалпы сүзілу өтімділігі; Q₁…Q_n – бөгеттің тиісті учаскелеріндегі сүзілу өтімділігі;

Q₁=q₁*B₁ Q₂=q₂*B₂…Q_n=q_n*B_n;

мұнда q₁…q_n – бөгеттің тиісті учаскелерінен өтетін үлесті сүзілу өтімділігі;

B₁…B_n – бөгет учаскелерінің ені (2.11 суретті қараңыз).

Бөгет жақтауы арқылы өтетін жалпы сүзілу өтімділігі:

Q_жақ=Q_тол+Q⁰_жал; (2.1)

мұнда Q⁰_жал – бөгет негізінен өтетін жалпы сүзілу өтімділігі, м³/с.

Q⁰_жал=q₀*L ; (2.13)

мұнда q₀ – бөгет негізіндегі үлесті сүзілу өтімділігі, 1 м-ге м³/с.

L – негізінің ұзындығы, м.

Әртүрлі есептік жағдайларға арналған бөгет денесі арқылы өтетін сүзілуді Н.Н.Павловский әдісімен есептеу нақты мысалдар шешімдерімен келтірілген.

Төменде бөгеттердің негізгі типтері үшін тектес қималар әдісімен сүзілу есептерінің схемалары берілген.

Депрессия қисығын құру үшін алдымен оның су деңгейі мен жоғарғы беткейдің қиылысу нүктесін жасанды түрде өз орындарына қояды.

Су өткізетін негіздегі экранды бөгет. Сүзілу коэффициенті К_э топырақтан жасалған экранның берілген өлшемдерін виртуалдық әдіспен есептегенде, сүзілу коэффициенті К_т, сүзілу жөнінде призмалы эквивалентпен алмастырады.

Есептеу тәртібі ядролық бөгеттерге ұқсас:

1. 2.1 – формула бойынша экранның орташа қалыңдығын ( _орт) табады.

2. Тектес экранның келтірілген қалыңдығын анықтайды:

Z _kелт.э = _орт*K_т/K_э * sin (2.2)

Z _kелт.э = 1*1,07/0,0023 * 0,35 = 1329

Мұндағы – экранның орташа сызығының бөгет негізіне еңкею бұрышы.

3. Бөгет жалынының келтірілген енін есептейді.

в_{келт.ені} = в _жал + Z_кел.э - _орт (2.3)

в_{келт.ені} = 8 + 1329 - 1 = 1336

Бөгеттің берілген конструкциясына байланысты кәрізді немесе кәрізсіз біртекті бөгеттерге арналған есептік схемаларын қолданады.

Депрессия қисығын экран салынған қабаттағы сүзілу арынының жоғалуын ескере отыра экраннан кейін орналасқан учаскелерге тұрғызады.

Кәрізсіз немесе су өткізбейтін негіздегі еңкіш кәрізді біркелкі бөгет.

Төменгі бъефтің негізінің деңгейінен төменгі беткейге депрессиялық қисығының шығу биіктігі мынаған тең:

H₁ = Z_p/m₂- – (H₁-H₂)² + H₂ = (2.4)

мұндағы H₁ және H₂ – жоғарғы және төменгі бьефтердегі судың тереңдігі, м;

Z_p – бөгеттің негізі бойынша тектес қимасының ені:

Z_p = Z + Z = 4 + 1379 = 1383 (2.5)

Z = * H₁ = 0,4 * 10 = 4 (2.6)

Z = m₁*d +в_кел + m₂ (H₁ + d) = 3 * 4,6 + 1336 + 2(10+4,6) = 1379 (2.7)

мұндағы – Г.К.Михайлов формуласымен анықталған жоғарғы беткейдің тіктігін ескеретін коэффициент.

m₁ 2 болғанда, 0,4.

Бөгет денесі арқылы өткен сүзілу ағынының өтімділігін мына байланыс арқылы анықтайық:

d_m= K_m = 1,07 * = 0,04 (2.8)

мұндағы K_m – бөгет денесінің сүзілу коэффициенті.

Депрессия қисығын теңдеу бойынша құрады:

y= ; (2.9)

Х	800	920	1000	1140	1290	1387
У	6,3	5,5	5,02	3,8	1,8	-1,9

Төменгі беткейден сүзілу ағыны шығарда немесе кәрізге кірерде сүзілу жылдамдығын құрайды:

V_шығ = K * I ш_ығ = 80*1,07 = 85,6 м/тәул (2.10)

I = Y/ X= 200/2,5 = 80 (2.11)

Мұндағы Y – депрессия қисығын тұрғызарда абциссаның соңғы екі есептік нүктесінің айырмашылығына тең X аралығындағы депрессия қисығының төмендеуі.

Төменгі бьефте су жоқ болған жағдайда есепті сол байланыспен , мына формуланы пайдалана отыра жүргізеді: Н₂= 0.

Топырақты бөгет беткейлерінің орнықтылығы мен шөгуін есептеу

Қимаға бөгет денесіндегі сүзілу ағынының депрессиялық беттік қисығын салады.

Әсер ететін күштерді сондай реттілікпен анықтайды. Профессор В.В.Фандеев сырғу қисығының ортасынан сектрорында орналастыруды ұсынады. Бұл тік төртбұрышты құру үшін төменгі беткейдің ортасынан (С-нүктесі) тік сызық және беткейге қарай бұрышы 85⁰ сызық сызады. Сосын 2.10 кестені пайдаланып, радиустарды есептейді (R₁=K₁*H_пл және R₂=K₂*H_пл), және -қа доға жүргізеді.

Кесте 1.5