• Стандарттау жөніндегі өңіраралық қауымдастық-сөқ

Стандарттау жөніндегі өңіраралық қауымдастық (СӨҚ) Анкара қаласында 2005 жылғы 9-11 қыркүйекте өткен халықаралықұ конференцияның шешімі нәтижесінде 1991 жылдың қыркүйегінде құрылды.СӨҚ-ке 18 ел кіреді,олардың ішінде Адыгей,Албания,Әзірбайжан, Башқұртстан, Дағыстан,Грузия,Кабардино-Балкария,Қазақстан, Қырғызстан,Краснодар, Солтүстік

Кирпдің Түрік республикасы,Манголия,Молдава,Өзбекстан ,Тәжікстан,Татарстан,Туркия және Түркіменстан .

СӨҚ қызметінің негізгі мақсаттары :

• Тауарлар мен және қызметтермен алмасуды қамтамасыз ету үшін СӨҚ мүшелерінің арасындағы метрологияны дамыту;

• Зияткерлік ,ғылыми,техникалық және экономикалық қызмет саласында ынтымақтастық ты дамыту;

• Мамандардың біліктілігін арттыру және бірлескен оқу бағдарламалрын әзірлеу.

Қазақстан СӨҚ-ке 1992 жылы кірді.СӨҚ Бас Кеңесінің Қазақстаннан техникалық реттеу және метрология жөніндегі уәкілетті органның басшысы мүше болып табылады. «КазИнМетр» РМК www.kazinmetr.kz СӨҚ БК техникалық комитеттері мен кіші комитеттерінің жұмысына қатысады.

• Метрология,аккредиттеу,стандарттау және сапа жөніндегі Орталық-Азия ынтымақтастығы-МКС-С ОАЫ

Метрология, аккредиттеу,стандарттау және сапа жөніндегі Орталық-Азия ынтымақтастығы(МАСОАЫ)2003 жылы 4 елдің стандарттау және метрология жөніндегі уәкілетті органдардың өкілдері «Метрология,аккредиттеу,стандарттау және сапажөніндегі Орталық-Азия ынтымақтастығын құру туралы келі сім» жасағаннан к ейін 2003 жылы құрылды .Қазіргі кезде Қазақстан,Қырғызстан,Өзбекстан және Тәжікстан МАС-С ОАЫ мүшелері болып табылады.

МАС-С ОАЫ қызметінің негізгі мақсаттары:

• МАС-С ОАЫ-ның метрология , аккредиттеу,стандарттау және сапа саласындағы жобаларын үйлестіру ;

• Метрология саласындағы МАС-С ОАЫ мүшелері арасындағы өлшемде р ; нәтижелерін бақылау бөлігіндегі ынтымақтастық пен тәжірибе алмасуды ұйымдастыру;

• Ресурстар мен қызметтер туралы ақпарат беру;

• МАС-С ОАЫ өңірлерінде метрология , аккредиттеу,стандарттау және сапа саласындағы қызметтер көрсету мәселелері бойынша ынтымақтастық

• МАС-С ОАЫ өңірінде ұлттық эталондарға ; заңнамалқ метрология саласында қызметтердің бақыланушылығын дамытуға қолдау көрсетуге арналған ынтымақтастық;

• Эталондарды ,өлшем құралдарын және стандарттық үлгілердегі өңірлік айыруды ұйымдастыру ;

• МАС-С ОАЫ шеңберінде метрология , аккредиттеу,стандарттау және сапа мәселелері юойынша тренингтерді ұйымдастыру қызметін үйлестіру және метрология , аккредиттеу жөніндегі халықаралық ұйымдарға қатысуға жәрдемдесу;

• МАС-С ОАЫ елдерінде метрология , аккредиттеу,стандарттау және сапа саласындағы байланыс жүйелерін жетілдіру және ақпаратпен алмасу;

• ИСО900,ИСО14000 бойынша МАС-С ОАЫ өңірлерінде консалтингтік қызметтерді дамыту.

МАС-С ОАЫ -ның метрология жөнгіндегі техникалық комитетінің негізгі функциялары

• Заңнамалық метрология саласында келісілген саясатты жүргізу жөнінде ұсыныстар мен ұсынымдар қалыптастыру

• МБМВ эталондарының бақыланушылығын қамтамасыз ету мақсатында ұлттық эталондарға айыру және өлшем құралдарының салыстырып,тексеру жүргізудің рәсімдері мен бағдарламаларын қалыптастыруды ұйымдастыру

• Ұлттық эталондық базаларды жетілдіру жөнінде ұсыныстарды қалыптастыру

• Метрология мәселелеріне қатысты МАС-С оАЫ шешімдерін іске асыру жөнінде ұлттық органдардың қызметін үйлестіру

• Метрология жөніндегі сарапшыларды оқыту үшін бағдарламалар дайындау

• Метрология жөніндегі халықаралық ұйымдардың қызметіне қатысу

МАС-С ОАЫ-та Қазақстан РЕспубликасының Индустрия және сауда министрлігінң Техникалық реттеу және метрология комитеті Қазақстан Республикасын білдіреді.

Лекция -6-7

Негізгі 6 физикалық өлшем бірлік

Ұзындықтың бірлігі-метрдің эталоны.18ғ соңында алғаш метрлік жүйе енгізілгенде алғашқы метр эталоны қабылданды.Метр 1 метр ретінде Париж меридинанынң 20 миллионнан бір бөлігі қабылданды. 1799ж доғасының бір бөлігін өлшеу нәтижесінде негізделіп платинадан метрдің эталоны жасалынды. Ол этаолн Францияның ұлттық архивіне сақтауға берілді.Сқңынан бұл эталон Архив эталоны деп аталады. Архив мерінің ені 25мм,қалыңдығы 4мм-ге жуық,ұштарының арасы 1 м сызғыш түрінде жасалады.Бұл эталон ұзындығы 102см,көлденең қимасының пішіні Х тәріздес платина-иридий қоспасынвн жасалған таяқша.Мұндай эталонның 31 данасы жасалып, оның 6 этаоны 1889жылы Бас Конференциясының шешімімен метрдің прототипі болып қабылданады.Қалған 30 эталон басқа мемлекеттерге таратылады.

Платина-ирийдан жасалған эталонның дәлдігі 0,1-0,2мм аспады.Ғылым мен техниканың тез дамуы метр эталонының дәл болуын талап етті.Мералар мен таразылардың 11 Бас конференциясында 1960 жылы метр эталонының жаңа үлгісін қабылдады.Метр эталоны ретінде криптон-86-ның вакуумдағы 2Р10 және 5d5 деңгейлер арасындағы өтулер кезіндегі шыққан сәуленің толқын ұзындығы 1650763,73-ке көбейткенде шығатын сан алынады.

Масссаның бірлігі-килограмның эталоны.

Алғаш метрлік жүйе енді енгізіле бастағанда масса мен салмақтың арасында ешқандай айырмашылвқ болған жоқ.Сондықтан ,ең бірінші килограмның эталоны салмақ эталоны аталған болатын.1889 жылы өткен мералар мен таразылардың Бас конференциясында масса мен салмақтың күш айырмашылығы көрсетіліп, қабылданған килограмның эталогны масса эталоны ретінде анықталды.Қазіргі кезде/12 килограмның бірінші эталоны Мәскеуде Д.И.Менделеев атындағы метрология ғылыми-зерттеу институтында сақтаулы.Кейінгі кезде массаның өлшем бірлігі ретінде атом бөлшкетерінің тұрақты массаларына негізделген эталон жобалары зерттелуде.

УАҚЫТ бірлігі-Секундтың эталоны.

Лекция 8