72. Сынып жетекшісінің мектеп әкімшілігі , пән мұғалімдері және жеке оқушымен жұмысының маңызын дәлелдеу

 Мектеп әкімшілігі педагогикалық кеңестің бекіткен жоспары бойынша жұмыс істейді. Сынып жетекшісі мектеп жоспары бойынша белгіленген шаралардың орындалуы барысында өз сыныбындағы оқушылардың оған қатынасын айқындап, оның орындалуына жауап береді, әрі оларды ұйымдастыруға көмектеседі. Мектеп директорының оқу және тәрбие жөніндегі орынбасарларымен өз сыныбына қатысты мәселелерді бірігіп шешеді. Өз оқушыларының нәтижелі білім алып, тәрбиеленуіне жағдай жасайды, мектеп әкімшілік-терінің барлық құрылымдарын оның жұмысын жақсартуға тартады.Сынып жетекшісі мұғалімдердің оқушылар ұжымымен жұмысындағы жалпы мақсат пен міндеттерін анықтауға, оның жолдарын және негізгі педагогикалық құралдарын белгілеуге, сабақтан тыс тәрбие жұмысын ұйымдастыруға сол сыныпта сабақ беретін пән мұғалімдерін тартады, олардың оқу-тәрбие жұмыстарындағы әрекетін, оқушылар ұжымымен және жекелеген оқушылармен жұмысын үйлестіреді. Соны-мен қатар, оқушылардың танымдық, тәрбиелік мүмкінші-ліктерін танып білуде зерттеу жұмыстарын ұйымдастырады. Олармен бірлесіп әртүрлі диагностикалық карталарын құрып, дайындайды.Кейбір балалардың оқу қабілеттерін анықтап бағалауды олардың ата-аналарымен және пән мұғалімдерімен бірлесе жүргізеді. Мұндай жағдайда әртүрлі мәліметтерді салыс-тырып, талдаудың және оның нәтижесімен мұғалімдерді таныстырып отырудың маңызы ерекше.Сынып жетекшісі пән мұғалімдерін балалардың даму қозғалысымен, олардағы жетістіктер мен қиындықтары және отбасындағы өзгеріс туралы үнемі жүйелі түрде хабардар етіп отыруы тиіс. Сол үшін де пән мұғлаімдерімен кеңесіп, одан шығу жолдарын іздеуде бірлесе отыра өзара іс-қимыл жасау қажеттігі туындайды. Сондай-ақ, ол пән мұғалімдері мен ата-аналардың қарым-қатынасын реттеп, олардың бала тәрбиесіне қатысты мәліметтер алмасуды, оқушылардың үй тапсырмасын нәтижелі орындауға қажетті кеңес беруін қамтамасыз етуді көздеп, өзара кездесуін  ұйымдастырып отырады.

Жеке оқушымен жұмыстағы мақсат – оның тұлғалық дамуына педагогикалық тұрғыдан жағдай жасауды, оның жеке басының жан-жақты қалыптасуын және күш-жігерінің артуын қамтамасыз ету. Соған орай, оқушымен жеке жұмыстың мәні – оның тұлғасын әлеуметтендіру, оның өзінің жетілуі мен өзін-өзі тәрбиелеуге деген қажетсінуін тәрбиелеу. Оның нәтижесіне қол жеткізу, соған орай ұйымдастырылған тәрбие жұмысының әртүрлі формалары немесе әдістерін таңдауға ғана байланысты болмайды, керісінше оған оның өзін қатыстырумен жемісті болмақ.Шындығында, мұндай көзқарас оқушылардың мектеп жағдайындағы өмірінде жиі болып тұрмайды. Керісінше, оқушымен жеке жұмыс, оған үнемі ескертпе жасау, зеку, кею, ұрсу, сөгу жағдайында болып отырады. Сондықтан, мұндай жұмыс барысында мұғалімдерден оған қатысты асқан сезімділікті, кішіпейілділікті, қайырымдылықты, ілтипат-тылықты, ықыластылықты, зер салуды және қамқорлық жасауды қажет етеді.

73. Сынып жетекшісінің мектеп әкімшілігімен бірлесе атқаратын жұмыстарының түрлері, бағыттары және мазмұнын анықтап талдау.

Сынып жетекшісі мектеп жағдайында оқушылардың оқу-тәрбие жұмысына қатысты міндеттерді шешуде, ол мектеп әкімшілігі және пән мұғалімдерінің көмегіне арқа сүйейді. Кезінде, А. С. Макаренко өз тәжірибесіне сүйене отыра, бірде-бір тәрбиешінің жеке тұрып бала тәрбиесінде өз бетінше оң нәтижеге жете алмайтындығын, керісінше, ол мектептің педагогикалық ұжымы және ондағы қоғамдық ұйымдармен бірлесе қызмет жасау қажеттігін айтқан.                Осы орайда сынып жетекшісі оқушылардың күнделікті мектептегі өмірі мен еңбегіне қатысты мәселелерді мектеп әкімшілігімен келісе отыра, әрі олардың қолдауы, көмегі негізінде ұйымдастырады. Оған мысал, мектептің ішкі еңбек тәртібі, санитарлық-гигиеналық режімі, қауіпсіздік-техника-лық ережелерінің орындалуы, қоғамдық пайдалы және оқудан тыс тәрбие жұмыстары т.б. мәселелерді жатқызуға болады. Мектеп әкімшілігі педагогикалық кеңестің бекіткен жоспары бойынша жұмыс істейді. Сынып жетекшісі мектеп жоспары бойынша белгіленген шаралардың орындалуы барысында өз сыныбындағы оқушылардың оған қатынасын айқындап, оның орындалуына жауап береді, әрі оларды ұйымдастыруға көмектеседі. Мектеп директорының оқу және тәрбие жөніндегі орынбасарларымен өз сыныбына қатысты мәселелерді бірігіп шешеді. Өз оқушыларының нәтижелі білім алып, тәрбиеленуіне жағдай жасайды, мектеп әкімшілік-терінің барлық құрылымдарын оның жұмысын жақсартуға тартады. Осы орайда пән мұғалімдерінің көмегі ерекше.

74. сынып жетекшісі мен пән мұғалімдеренің өзара байланысының ерекшеліктерін сипаттау.Сынып жетекшісі мен пән мұғалімдерінің өз ара байланысының негізіне:

-балалар, олардың өзара қарым-қатынасы, оқу-тәрбие процесін ұйымдастыру және оның нәтижесі туралы өзара ақпар алмасу;

-күрделі мәселелерді шешуде өзара көмек, өзара қолдау көрсету;

-сыныптың және әрбір оқушының нәтижелі жұмыс істеуіне мүдделі болу;

-педагогикалық мәселелерді шешудің жолдарын бірлесе қарастыру, сыныптың алдына қойылған мақсат пен міндеттерін атқаруда бірлесе күш жұмсау;

-атқарылған шаралардың нәтижесін бірлесе талдау;

-сынып ұжымымен немесе жекелеген оқушымен болашақта атқаратын жұмыстарын бірлесе анықтап, белгілеу.

Сынып жетекшісі мұғалімдердің оқушылар ұжымымен жұмысындағы жалпы мақсат пен міндеттерін анықтауға, оның жолдарын және негізгі педагогикалық құралдарын белгілеуге, сабақтан тыс тәрбие жұмысын ұйымдастыруға сол сыныпта сабақ беретін пән мұғалімдерін тартады, олардың оқу-тәрбие жұмыстарындағы әрекетін, оқушылар ұжымымен және жекелеген оқушылармен жұмысын үйлестіреді. Соны-мен қатар, оқушылардың танымдық, тәрбиелік мүмкінші-ліктерін танып білуде зерттеу жұмыстарын ұйымдастырады. Олармен бірлесіп әртүрлі диагностикалық карталарын құрып, дайындайды.

75. Сынып жетекшісінің жеке оқушымен жұмысының ерекшелігін негіздеу.Жеке оқушымен жұмыстағы мақсат – оның тұлғалық дамуына педагогикалық тұрғыдан жағдай жасауды, оның жеке басының жан-жақты қалыптасуын және күш-жігерінің артуын қамтамасыз ету. Соған орай, оқушымен жеке жұмыстың мәні – оның тұлғасын әлеуметтендіру, оның өзінің жетілуі мен өзін-өзі тәрбиелеуге деген қажетсінуін тәрбиелеу. Оның нәтижесіне қол жеткізу, соған орай ұйымдастырылған тәрбие жұмысының әртүрлі формалары немесе әдістерін таңдауға ғана байланысты болмайды, керісінше оған оның өзін қатыстырумен жемісті болмақ. Шындығында, мұндай көзқарас оқушылардың мектеп жағдайындағы өмірінде жиі болып тұрмайды. Керісінше, оқушымен жеке жұмыс, оған үнемі ескертпе жасау, зеку, кею, ұрсу, сөгу жағдайында болып отырады. Сондықтан, мұндай жұмыс барысында мұғалімдерден оған қатысты асқан сезімділікті, кішіпейілділікті, қайырымдылықты, ілтипат-тылықты, ықыластылықты, зер салуды және қамқорлық жасауды қажет етеді. Ол үшін мынандай жағдайларды ескеруі тиіс:

1. Бала жанын жақсы түсіну.

2. Баланың таңдау еркіндігін қолдау. 

3. Оқушының тұлғасын қалыптастыру және дамытуда, оны әлеуметтік тұрғыдан қорғау. 

4. Мақсатты әлеуметтік қолдау көрсету. 

Өзара қарым-қатынас жасау мүмкіндігі мұғалім мен оқушының белгілі бір әрекет барысында бір-біріне ықпалы және ол тек танымдық кеңістікте ғана емес, сонымен бірге тұлғалық өрісте де қайта жаңғыруға нақтылы ықпал етеді. Мұндай өзара қарым-қатынас тікелей  және жанама әсер ету түрінде болады.

Тікелей әсер ету мұғалімнің оқушыға белгілі бір талап қою немесе ұсыныс жасау түріндегі тікелей ықпалы. Дегенмен де оқушының өміріне үлкендер тарапынан үнемі ықпал ету әсері дау-жанжалдың тууына септігін тигізуі мүмкін. Сондықтан, кейбір жағдайда оқушыға көбінесе жанама әсер ету нәтижелі болып келеді. Оның мәні, мұғалім өзінің ықпалын оқушыға емес, керісінше оның ортасына бағыттайды (сынып оқушыларына немесе жолдастарына). Оқушының әлеуметтік өмірін өзгерте отыра, мұғалім оның өзінің тұлғалық сапасын өзгертеді. Жанама ықпал ету, баланың көбінесе жасөспірім, жеткіншек шағында қолда-нылады, Себебі, ол оның жас ерекшелігіне сай өтпелі кезеңіне сәйкес келеді.Кез келген оқушының сыныпта ерекше қарым-қатынас жасайтын құрбысы болады. Ол оның пікірімен санасады, ой бөліседі және жүріс-тұрысы да бірге болады. Олай болса, мұғалім сол оқушыға ықпал ету арқылы, оларды өзіне ынтымақтастыққа тартады.