32. Кәсіпорын мүліктері: түрлері мен қызметі

Кәсіпорынның ең басты белгісі - оның шаруашылықты жүргізудегі немесе шұғыл, оперативті басқарудағы арнайы мүліктерінің белгілі бір меншігінің болуы. Сол мүліктердің болуы кәсіпорынның жұмыс істеуінің материалды - техникалық мүмкіндігін, оның экономикалық дербестігі мен беріктігін қамтамасыз етеді. Анықталған күрделі мүліксіз шағын кәсіпорын да, ірі кәсіпорындар да өз істерін, алға қойған мақсаттарын жүзеге асыра алмайды.

Ұйымның оперативті бақылауындағы мүліктер қозғалатын және қозғалмайтын болып бөлінеді.

Қозғалмайтын мүліктерге-жер учаскелері, ерекшеленген су объектілері және жермен тығыз байланысқан барлық объектілер, атап айтқанда, залал келтірмей қозғалмауға болмайтынобъектілер ,соның ішінде орман, көп жылдық ағаш егістері, ғимараттар мен құрылыстар жатады, олардың ішіне мемлекеттік тіркеудегі әуе және теңіз кемелері, ішкі жүзудегі кемелер, ғарыш объектілері жатады.

Қозғалатын мүліктерге- ақша және бағалы қағаздар жатады.

Кәсіпорын мүліктерін қоғалмайтын және қозғалатын мүліктер, сонымен қатар олард айналымнас тыс және айналымға салатын активтер деп бөлуге болады. Олар бір бірінен физикалық формасымен қатар, өндірістік процестегі орнымен, кәсіпорын экономикасына әсер етуімен ерекшеленеді.

Айналымнан тыс активтер: ұзақ иммобилизацияланған қорлар ( негізгі қорлар, материалдық емес активтер), уақытша иммобилизацияланған қорлар ( капитадық салымдар, ұзақ уақыттағы қаржылық салымдар) болып бөлінеді.

33. Кәсіпорынды қаржыландыру көздері және олардың қызметі

Нарықтық экономика жағдайларында кез-келген кәсіпорын үшін өзінің шаруашылық-қаржылық қызметін қажетті қаражаттармен (қаржы ресурстарымен) қамтамасыз ету мәселесі маңызды басқару объектісі болып табылады.

Қаржы ресурстары дегеніміз, жалпы алғанда, – бұл кәсіпорынның қарамағындағы және оның қаржылық міндеттемелерін орындауға, өндірісті қаржыландыруға бағытталатын ақша қаражаттарының жиынтығы болып табылады. Қаржы ресурстары өндіріс барысын дамытуға, өндірістік емес сала объектілерін қолдауға және дамытуға, сондай-ақ резервтік қорларды қалыптастыруға бағытталады.

Кәсіпорын қызметін қаржы ресурстарымен қамтамасыз ету – бұл өндіріс барысын қаржыландыру нысандарының, әдістерінің және принциптерінің жиынтығы болып табылады. Бір сөзбен айтқанда кәсіпорынның қаржы ресурстарының көздерін қалыптастыру деп кәсіпорын капиталының қалыптасу процесін айтады. Кәсіпорынның қаржы ресурстарын тартуының ішкі және сыртқы көздері болады.

Ішкі қаржыландыру көздері дегеніміз – бұл кәсіпорын қызметі барысында қалыптасатын меншікті қаражаттардан қалыптасады. Бұлардың қатарына кәсіпкерліктен алынған табыс, амортизациялық аударымдар, кәсіпорынның активтерін сатудан немесе қажетсіз мүлікті, қосалқы бөлшектерді сатудан түскен қаражаттарды жатқызуға болады.

Жалпы инвестицияны қаржыландыру жүйесі екі құрылымдылық элементтерден тұрады: Біріншісі қаржыландыру көздері;Екіншісі қаржыландыру әдістері Инвестицияны қаржыландыру көздері өздеріне тән белгілеріне байланысты меншік қатынастарына б-ты және меншік иелерінің деңгейіне баланысты жітелінеді:1.Меншік қатынасына байланысты үшке бөлінеді - меншікті қаражаттар көздері есебінен қаржыландыру,ол өзін-өзі қаржылардыру әдісіне жатады,сондай-ақ оған амортизациялық аударымдар жатқызылады;- тартылған қаражаттар көздері есебінен қаржыландыру,оған жарғылық капиталға қосқан жарналар,акциялар мен облигациялар сатудан түскен түсімдер жатады;- займдық қаражаттар көздері есебінен қаржыландыру,оған барлық банктік несиелер,қаржылық институттардың несиелері коммерциялық несиелер және тб жатқызылады.2. Меншік иелерінің деңгеіне бай-ты төртке бөлінеді- мемлекеттік бюджеттің қаражаттары есебінен жыландыру,яғни қайтарылмайтын жағдайда бюджеттік ассигновациялар беру:- әр түрлі әлеуметтік қорлардың қаражаттары есебінен қарж-ру;- шару-қ жүргізуші суб-ң есебінен қар-ру;- шетел инвесторлары қаражат есебінен қарж-ру.Меншік қатынасына б-ты. Меншікті қаражаттар көздері есебінен қаржыландыру Тартылған қаражат көздеріне Займдық қаражат көздері Меншік иелерінің деңгейіне бай-ты -Мемлекеттік бюджеттің қаражаттары есебінен қарж-ру,яғни қайтарылатын жағдайда мемлекеттік несиелер беру,ал қайтарылмайтын жағдайда бюджеттік ассигновациялар беру болып табылады:-Әр түрлі әлеуметтік қорлардың қаражаты есебінен қаржыладыру -Шару-қ суб-ні қаражаты есебінен қаржыландыру-Шетел инвесторлары қаражаттары есебінен қарж-ру.