1.8 Топырақ жамылғысы.
Таулы жер бедер топырақтың өнімді элементтерінің таралуына және арақашықтығына,энергия мен заттардың таралу процестерінің белсенділігіне әсер етеді,ылғалдаң біртектілігі еместігін қамтамасыз етеді,алғашқы сазды минералдардың таралуына әсер етеді.(Владыченский,1998)
Байкал ауданында тауаралық түсірілімдерде аллювиальді,батпақты,шалғынды,орманды,қаражерді,тұзды топырақты(сортаңдар).Орманда күңгірт-сұры,күңгір-сары топырақтар.Таулы-тайгалы ландшафттар топырағы (Баргузин,Байкал жоталары,Шығыс Саян) салқын климаттық жағдайларда дамымағандықтан,әсіресе көпжылдық аяздарда генетикалық тұрғыдан сипатталынбайды және таулы топырақтардың эндемикалық түрлерінің таралған орны.
Ауданның топырақ жамылғысына ортақ сипаттама беруге болады.Ол негізінен қатты климаттық жағдайлар,орманның өсімдік жүйелері,жеңіл гранулометриялық құрылым,жоғарғы горизонттардағы қарашіріндінің аз құрылымы,топырақ түзуші тұқымдар қасиеттері мен құрылымына бағынатын әр түрлі физикалық-химиялық қасиеттері мен қышқылдық көрсеткіші.
Топырақ аудандастырылуына байланысты (Байкал:Атлас 1993) Байкал көлі маңындағы территориялық топтық аймақтарды қосады.Теңіздік және Байкалдық жоталар таулы аймақтар, орианды,талды күңгірт-сары топырақтардың тобына кіреді.Байкалдың солтүстік-шығысында биік таулы Баргузин-жоғарғыаңгарлы топтарда тасты,күңгірт топырақтармен жабылған.оның оңтүстігіне қарай Улан-Бургас-Икат аймағының таулары орналасқан.Жеке аймақтары болып аллювиальді,батпақты және күңгірт-сары топырақтармен жамылған Жоғары Ангарлы шұңғымалар және күлгін,аллювиальді және батпақты топырақтармен көмкерілген Баргузин шұңғымалары бар.
Иркутск ауданының жақында жарияланған атласында(2004)үш топырақ провинциясы белгіленген
Шығыс Саян мен хамар-Дабанның қоңырлау,қоңыр жерлері;
Байкал маңы таулары мен Стан қыраттарының қоңырлау,шымды-орманды топырақтры;
Иркутск амфитеатрының биік және орта үстіртті провинция топырақтарының шымды-орманы,шымды-карбонатты,сұр орманды түрлері;
Сонымен қатар аймақтарда белгіленген: тайга маңындағы жазықтар;орманды далалар;күңгірт және тұздалған топырақтармен аралдық жазықтар.
2-сурет. Топырақ кескіні.
1.9 Өсімдік және жануарлар әлемі
Байкалда сула жануарлардың түрлері мен түршелері шамамен саны 2600,жартысының көбісі эндемиктер,яғни тек қана сол жерде тіршілік етеді.Бұларға шамамен 1000 эндемикалық түрлер, 96 тұқым, 11 туыстық эндемиктер. Байкалдағы балықтардың 27 түрі басқа ешқандай жерде кездеспейді.Тірі организмдердің осылай тіршілік етуі судағы оттегінің көп болуымен сипатталады.
Эндемиктердің бірі рачок эпишура көлдегі зопланктондар массасының 80% құрайды және судың өнімділігінің негізгі көзі болып табылады.Ол фильтрлік қызметті орындайды: өзінен суды тазартып өткізеді.
Байкал олигохеті 84,5% эндемиктер,зообентос биомассасының 70-90% құрайды және көлдің өзін өзі тазарту әрекетінде маңызды роль атқарады жіне балықтар бентофагының және омыртқасыз жануарлардың негізі.Олар грунттар мен органикалық заттектердің минерализация аэрациясына қатысады.
Байкалдағы қызықты жануарлардың бірі денесінң 30 % май басып жатқан голомянка балығы.Ол өзінің тереңдіктен су бетіне күнделікті тұқымдарының тасымалдауымен таңғалдырады.Байкалда балықтардан байкал омулі,хариус,сиг,байкал осетрі,налим,таймень және басқалары.Байкал басқа көлдер арасында өзінің үлкен тереңдікте тұщы су губкаларының өсуімен ерекшеленеді.
3-сурет. Далалық зерттеу.
2.Метереология бөлімі