4 Сурет. Озонатор «отри-01».
Аппарат электродтар мен олардың арасына орналастырылған диэлектрик табақшасынан тұрады. Электродтарға жоғары кернеу беріледі және олардың арасындағы саңылау бойынша ауа үрленеді, оның молекулалары разряд арқылы өтіп, жартылай атомдарға диссоциациялайды, олар оттегі молекуласына қосылып озон түзеді. Бұл кезде генерацияланатын ОАҚ шығатын штуцер және қосылған полихлорвинилді түтік арқылы арнайы өңделген қондырмалар көмегімен зақымданған ошаққа апарылады. ОАҚ тұрақты ағынды жіберу тәртібі озон концентрациясының берілген деңгейде тұрақтануына ықпал тигізеді.
Пародонт ауруларын емдеу үшін біз озондандыру әдістемесін әзірледік, ол альвеолярлы өсіндінің көлемі екі қатар тұрған тістердің арасындағы шеткі және бүртікті қызыл иектің (көп) шағын бөліктеріне шартты бөлінуін көздейді (5 сурет).
Озонды-ауа қоспасын пародонт тіндеріне апару арнайы қондырмалар көмегімен тіс аралық кеңістік жағынан жүргізіледі.
Пародонт қалталарын озондандыру тиімділігін жоғарылату мақсатымен қалта ішін озонды-ауа қоспасымен өңдеу әдістемесі пайдаланылады.Беттік бір үрлеудің ұзақтығы 10-15 секунд құрайды. Зақымданған барлық пародонтты өңдеу, патологиялық процестің таралуы мен ауырлығына байланысты, орта есеппен 3-тен 5 минутқа дейін созылады. Қосымша дәрі-дәрмекті өңдеу озондандырудан кейін жүргізуді жүргізілмейді.
5 Сурет. Пародонтологияда қолданылатын озонотерапия әдісі.
Емдеу курсының ұзақтығы клиникалық және зертханалық деректерді тұрақтандыру бойынша анықталған. Озонды терапия курсы жеңіл дәрежеде 4 процедура, орташа дәрежеде - 5 процедура, ауыр дәрежеде – 6 (10-ға дейін) процедураны құрайды.
Пародонт ауруларын емдеу кезінде озонды терапияны емдеудің бірінші күнінен бастап, тіс шөгінділерін алумен қатар жүргізу керек, көрсеткіш бойынша хирургиялық, ортопедиялық әрекеттер (кюретаж, гингивотомия, гингивоэктомия, жамау операциялары, таңдап егеп өңдеу және т.б.) тағайындалады.
Пародонт ауруларын емдеу курсынан кейін жүргізілген зерттеулер барысында, жүргізілген емдік шаралардың тиімділігін көрсеткен клиника-зертханалық көрсеткіштердің оң динамикасы анықталды.
Аурудың жеңіл дәрежелі түрінде пародонт жағдайының жақсарғаны орта есеппен алғанда озонды терапияның 2 сеансынан кейін болғаны, орташа дәрежеде - 3 сеанстан соң білінді (қызыл иекте ауыру мен қышу сезімі жойылды, қанағыштық едәуір азайды немесе жойылды, кілегей қабық ақшыл-қызыл түске енді), ауыр дәрежелі жайылмалы пародонтитте – 4-5 сеанстан соң байқалды (қызыл иекте аурушаң сезімге, қышу мен ауырлық сезімнің болуына шағым түсірмеді, қанағыштық пен пародонт қалталарынан іріңді сұйықтықтың бөлінуі азайды.
Іріңдік болған жағдайда озонды терапия курсының ұзақтығы 10 сеансқа дейін ұлғайды. Пародонтологиялық статустың айтарлықтай жақсаруы орташа ауырлық дәрежеде - озонды терапияның 6 сеансынан соң, ауыр дәрежеде 7 сеанстан соң байқалды.
Жайылмалы пародонтитті кешенді емдеуде озонды терапияны қолдану пародонттағы қабыну процесін бәсеңдету мерзімін, дәстүрлі емдеу әдісімен салыстырғанда, аурудың жеңіл дәрежесінде 1,2 рет, орташа
және ауыр дәрежесінде – 1,4 рет қысқартуға мүмкіндік береді (6 сурет).
6 сурет. Пародонтитпен сырқат науқастарды емдеу курсының ұзақтығы (дәстүрлі әдіс, озонотерапия)
Озонды терапияны қосқанда, кешенді емдеу курсы аяқталған соң, дәстүрлі әдістермен емдеуге қарағанда, пародонтитке шалдыққан науқастарда басым дәрежеде пародонтальды индекс пен Шиллер-Писарев сынамасының математикалық мәні төмендейді, қызыл иек капиллярларының вакуумның ықпалына төзімділігі артады. Пародонт қалталарында микробтардың шоғырлануы едәуір азаятыны байқалады, ауыз сұйықтығындағы липидтердің тотығуы мен антиоксидантты қорғаныш- биохимиялық көрсеткіштерінің қалыпқа келгені анықталады.
Науқастарда пародонттың клиникалық жағдайын алыс мерзімде (6-12 айдан соң) салыстырмалы талдау озонмен тудырылған терапиялық тұрақтылықты куәландырады: олар емдеуден кейінгі анықталған көрсеткіштер деңгейінде сақталып, төмен өзгеріс көрсететін даму бағытын көрсетпеді .
Науқастарда озонды терапиядан кейін қайталану мерзімінің ұзарғаны байқалды. Бақылау мерзімінде 6 айға дейін жайылмалы пародонтиттің ағымында жеңіл дәрежесінде (қайталанудың) 100%, орта дәрежеде 99,5%, ауыр дәрежеде 75,0% қайталану бекітілген.
12 айға дейін бақылау мерзімінде жеңіл дәрежелі пародонтиті бар науқастардың 93,7%-де, орташа дәрежесінде - 86,7% ремиссия (қайталану) бақыланды.
Эхоостеометрияның көрсеткіштері бойынша науқастардың альвеолярлы өсінділерінің сүйек тіні тығыздығының өскені айқын және нақты болды, бұрынғы көрсеткіштермен салыстырғанда (емдеуге дейін – 16,11 0,29 мкс, 12 айдан соң – 14,330,48 мкс, р<0,01) және емдеу курсы жүргізілген соң 6 айдан кейін (14,730,53 мкс) анықталды. Озонды терапиядан өткен науқастардың ішінен клиника-рентгенологиялық көрінісі оң адамдар проценті жоғары болды: зақымданудың жеңіл дәрежесімен тексерілгендердің 100%, орташа дәрежесінде - 83,3%, ауыр дәрежеде – 66,6% көрсетті.
Ауыз сұйықтығындағы липидтердің қос тотықты тотығуының биохимиялық көрсеткіштер динамикасы (супероксиддисмутазаның, каталазаның белсенділігі және диен конъюгаттарының деңгейі) клиника-лық бақылау процесінде озонды терапияның тиімділігін дәлелдеді.
Сонымен, жайылмалы пародонтиттің кешенді емдеуіне енгізілген озонды терапия жалпы қабылданған емдеу әдістерімен салыстырғанда, пародонттағы қабыну процесін тез және тұрақты түрде жоюға көмегін тигізді.
Клиника-рентгенологиялық, микробиологиялық және биохимиялық зерттеулер, озонды терапияны науқастардың дәрігер-стоматологқа қаралу санын едәуір азайтатын және клиникалық тиімділікке тез жету мен қолайсыз субъективті сезімнің болмауы салдарынан пациенттің психика-эмоциялық жағдайына оң ықпал көрсететін тиімді әдіс деп тұжырымдады.