2.10 Ұсынылатын әдебиет:

Негізгі:

1. Фармацевтическая технология: Технология лекарственных форм: учебник для студентов высших учебных заведений / И.И. Краснюк, С.А.Валевко, Г.В. Михайлова и др.; под ред. И.И. Краснюка, Г.В. Михайловой. – М.: Издательский центр «Академия», 2006. – 592 с.

2. Практикум по технологии лекарственных форм: учебное пособие И.И. Краснюк, Г.В. Михайлова, О.Н. Григорьева и др.; под. ред. И.И. Краснюка, Г.В. Михайловой. – М.: Издательский центр «Академия», 2006г. – 432 с.

Қосымша:

1. Государственная Фармакопея Республики Казахстан – Т. 1. – Алматы: – Издательский дом «Жибек жолы», 2008г – 592 с.

2. Государственная Фармакопея Республики Казахстан – Т. 2. – Алматы: – Издательский дом «Жибек жолы», 2009г – 792 с.

3. Аванесьянц Э.М. Технология изготовления лекарственных форм. – Ростов-на-Дону, - «Феникс».- 2002г.

4. Погорелова В.И. Фармацевтическая технология, - Ростов – на – Дону. – «Феникс». – 2002г.

5. Елинов Ю.Ю. Полный справочник фармацевта. – М. – 2006г.

6. Милованова Л.Н., Тарусова Н.М., Бабошина Е.В. Технология изготовления лекарственных форм. Ростов-наДону: «Феникс», 2002., 448 с.

7. Руководство к лабораторным занятиям по аптечной технологии лекарственных форм / Т.С. Кондратьева, Л.А. Иванова, Ю.И. Зеликсон и др.; под. ред. Кондратьевой. – М.: Медицина, 1986 г. – 288 с.

8. Технология лекарственных форм. Учебник в 2 томах. Том 1/ под. ред. Т.С. Кондратьевой, - М.: Медицина. – 1991 г. – 496 с.

Жұмыс бағдарламасы аға оқытушы Қожанова Қ.Қ., оқытушы Смагулова М.В. дайындалған.

Тәжірибелік сабақтарға арналған әдістемелік нұсқаулықтардың құрылымы

ТАҚЫРЫП № 1. Дәрілердің дәріханалық технологиясындағы мөлшерлеу.

МАҚСАТЫ – Студенттерге масса бойынша, көлем және тамшы бойынша дұрыс мөлшерлеуді үйрету.

ОҚЫТУ МІНДЕТТЕРІ

• Студенттерге дәріханалық қол және тарирлі таразылармен жұмыс жасау принциптерін үйрету, таразының көрсеткіштерінің дұрыстығын тексеруді, қатты заттарды, тұтқыр және сұйық заттарды мөлшерлеуді үйрету;

• Дәріханалық бюретка құрылғысымен, дәріханалық тамшылатқышпен танысу, көлем бойынша мөлшерлеу техникасын үйрету;

• Тақырып бойынша теориялық білімін қалыптастыру;

• Нормативті құжаттармен жұмыс жасаудың тәжірибелік дағдысын меңгеру;

• Студенттердің коммуникативтік дағдысын қалыптастыру;

• Масса бойынша, көлем және тамшы бойынша мөлшерлеуді регламенттейтін нормативті құжаттармен танысу;

• Студенттерді үздіксіз өзін-өзі жетілдіруге, қабілетін дамытуға және тақырып бойынша ойлау қабілетін дамыту.

ТАҚЫРЫПТЫҢ НЕГІЗГІ СҰРАҚТАРЫ

• Дәрілік қалыптар дайындауда қолданылатын таразы түрлері.

• Дәрілік заттарды өлшеуде қолданылатын өлшегіш тастар мен олардың жиынтығы.

• Масса бойынша мөлшерлеу, қол таразыларымен жұмыс істеу тәртібі.

• Көлем бойынша мөлшерлеу, дәріханалық бюреткамен, бюреткалық құрылғымен және дәріханалық тамшылатқышпен мөлшерлеу.

• Тамшылатқышпен мөлшерлеу.

• Дәріханалық препараттардың мөлшерлеуін регламенттейтін нормативті құжаттар.

Оқыту түрі: семинар

Оқыту әдісі: презентация, кіші топтармен жұмыс, «тізбек» түріндегі ауызша жұмыс.

ӘДЕБИЕТТЕР

Негізгі:

1. Государственная Фармакопея Республики Казахстан – Т. 1. – Алматы: – Издательский дом «Жибек жолы», 2008г – 592 с.

2. Государственная Фармакопея Республики Казахстан – Т. 2. – Алматы: – Издательский дом «Жибек жолы», 2009г – 792 с.

3. Фармацевтическая технология: Технология лекарственных форм: учебник для студентов высших учебных заведений / И.И. Краснюк, С.А.Валевко, Г.В. Михайлова и др.; под ред. И.И. Краснюка, Г.В. Михайловой. – М.: Издательский центр «Академия», 2006. – 592 с.

4. Практикум по технологии лекарственных форм: учебное пособие И.И. Краснюк, Г.В. Михайлова, О.Н. Григорьева и др.; под. ред. И.И. Краснюка, Г.В. Михайловой. – М.: Издательский центр «Академия», 2006г. – 432 с.

Қосымша:

1. Аванесьянц Э.М. Технология изготовления лекарственных форм. – Ростов-на-Дону, - «Феникс».- 2002г.

2. Погорелова В.И. Фармацевтическая технология, - Ростов – на – Дону. – «Феникс». – 2002г.

3. Елинов Ю.Ю. Полный справочник фармацевта. – М. – 2006г.

4. Милованова Л.Н., Тарусова Н.М., Бабошина Е.В. Технология изготовления лекарственных форм. Ростов-наДону: «Феникс», 2002., 448 с.

5. Руководство к лабораторным занятиям по аптечной технологии лекарственных форм / Т.С. Кондратьева, Л.А. Иванова, Ю.И. Зеликсон и др.; под. ред. Кондратьевой. – М.: Медицина, 1986 г. – 288 с.

6. Технология лекарственных форм. Учебник в 2 томах. Том 1/ под. ред. Т.С. Кондратьевой, - М.: Медицина. – 1991 г. – 496 с.

БАҚЫЛАУ

Сұрақтар

1. Дәріханада масса бойынша, көлем бойынша және тамшы бойынша мөлшерлеудің қандай тәсілдері бар?

2. Дәрілік заттарды мөлшерлеуге дәріханада қандай таразылар қолданылады?

3. Дәріханалық қол және тарирлі таразылардың негізгі бөлшектері қандай?

4. Таразылардың метрологиялық сипаттамалары: тұрақтылық, сезімталдық, дәлдік, көрсеткіштерінің тұрақтылығы?

5. Тарирлі таразылардың сезімталдығы қалай анықталады?

6. Таразыда масса бойынша мөлшерлеудің дәлдігін қалай анықтайды?

7. Құрғақ және сұйық заттарды масса бойынша қол және тарирлі таразыларда мөлшерлеуді қалай жүргізеді?

8. Көлем бойынша мөлшерлеуде қандай өлшеу құралдары қолданылады?

9. Дәріханалық бюреткалар мен тамшылатқыштармен жұмыс істеу ережесі қандай?

10. Қандай жағдайда тамшы бойынша мөлшерлеу әдісі қолданылады?

11. Стандартты тамшылатқыштың габариті андай?

12. Стандартты емес тамшылатқыштың калибрлеу не мақсатпен жүргізіледі?

13. Стандартты емес тамшылатқышты калибрлеудің мақсаты неде?

ТАҚЫРЫП № 2. Қарапайым және күрделі ұнтақтарды дайындау.

МАҚСАТЫ – Мөлшері жазып берілген және физика-химиялық қасиеттерімен ерекшелінетін дәрілік заттары бар қарапайым және күрделі ұнтақтарды дайындай білу, сапасын бағалау.

ОҚЫТУ МІНДЕТТЕРІ

- Бірреттік босатылатын улы және күшті әсерлі заттардың мөлшері, ұнтақ құрамына кіретін заттардың сәйкестігін тексеру;

- Қарапайым және күрделі ұнтақтарды дайындау бойынша қажетті ақпараттарды іздеуге МФ, нормативтік құжаттар мен анықтамалық әдебиеттер қолдану;

- қарапайым және күрделі ұнтақтарды дайындауға арналған дәрілік заттардың мөлшері, келісап тесіктеріндегі ингредиенттердің шығынын, ұнтақтарды жекелеп өлшеудегі мөлшерлерін есептеу;

- ұнтақтардың оптималды технологиясын таңдау және негіздеу;

- негізгі технологиялық операцияларды кезекпен орындай отырып қарапайым және күрделі ұнтақтар дайындау: өлшеу, ұсақтау, араластыру, біртектілігін тексеру, мөлшерлеу;

- ұнтақтарды дайындауда кіші механизация құрылғыларын қолдану;

- дәрілік қалыпты босатуға дайындау, орамдау және безендіру;

- жазбаша бақылау паспортын безендіру;

- қарапайым және күрделі ұнтақтардың сапасын бағалау.

ТАҚЫРЫПТЫҢ НЕГІЗГІ СҰРАҚТАРЫ

1. Ұнтақтардың жіктелуі.

2. ҚР МФ ұнтақтарға қоятын талабы.

3. Ұнтақтарға арналған рецепттердің жазылу тәсілі.

4. Ұнтақтарды дайындаудың жалпы технологиясы.

5. Қарапайым ұнтақтарды дайындау ерекшеліктері.

6. Күрделі ұнтақтарды дайындаудың ерекшеліктері.

7. Ұнтақтарды ұсақтаудың ерекшеліктері.

8. Мөлшерленген және мөлшерленбеген ұнтақтарды дайындау ерекшеліктері.

9. Қарапайым және күрделі ұнтақтарды орамдау ерекшеліктері.

10. Ұнтақтарды қаттау ерекшеліктері.

11. Қарапайым және күрделі ұнтақтарды безендіру.

ҮЙРЕТУ ЖӘНЕ ОҚЫТУ ӘДІСІ – дәріхана жағдайында дәрілік қалыптар дайындау.

ӘДЕБИЕТТЕР

Негізгі:

1. Государственная Фармакопея Республики Казахстан – Т. 1. – Алматы: – Издательский дом «Жибек жолы», 2008г – 592 с.

2. Государственная Фармакопея Республики Казахстан – Т. 2. – Алматы: – Издательский дом «Жибек жолы», 2009г – 792 с.

3. Фармацевтическая технология: Технология лекарственных форм: учебник для студентов высших учебных заведений / И.И. Краснюк, С.А.Валевко, Г.В. Михайлова и др.; под ред. И.И. Краснюка, Г.В. Михайловой. – М.: Издательский центр «Академия», 2006. – 592 с.

4. Практикум по технологии лекарственных форм: учебное пособие И.И. Краснюк, Г.В. Михайлова, О.Н. Григорьева и др.; под. ред. И.И. Краснюка, Г.В. Михайловой. – М.: Издательский центр «Академия», 2006г. – 432 с.

Қосымша:

1. Аванесьянц Э.М. Технология изготовления лекарственных форм. – Ростов-на-Дону, - «Феникс».- 2002г.

2. Погорелова В.И. Фармацевтическая технология, - Ростов – на – Дону. – «Феникс». – 2002г.

3. Елинов Ю.Ю. Полный справочник фармацевта. – М. – 2006г.

4. Милованова Л.Н., Тарусова Н.М., Бабошина Е.В. Технология изготовления лекарственных форм. Ростов-наДону: «Феникс», 2002., 448 с.

5. Руководство к лабораторным занятиям по аптечной технологии лекарственных форм / Т.С. Кондратьева, Л.А. Иванова, Ю.И. Зеликсон и др.; под. ред. Кондратьевой. – М.: Медицина, 1986 г. – 288 с.

6. Технология лекарственных форм. Учебник в 2 томах. Том 1/ под. ред. Т.С. Кондратьевой, - М.: Медицина. – 1991 г. – 496 с.

Бақылау

Сұрақтар

1. Ұнтақтар дәрілік қалып ретінде.

2. Құрамы және тағайындалуы бойынша ұнтақтар қалай жіктеледі?

3. Ұнтақтарға рецепттердің жазылу тәсілі және олардың айырмашылығы қандай?

4. Күрделі ұнтақтарды дайындаудың негізгі ережелері қандай?

5. Қарапайым ұнтақтар қалай дайындалады?

6. Күрделі ұнтақтар қалай дайындалады?

7. Ұнтақтарды қаттауда қандай жағдайда қарапайым қағазды, парафинделген немесе пергаментті капсулалар қолданылады?

8. Ұнтақтардың сапасына МФ қандай талаптар қояды?

9. Ұнтақтардың дәрілік қалып ретінде оң және теріс жақтары қандай?

ТАҚЫРЫП №3 Күшті әсер ететін және улы дәрілік заттары бар ұнтақтарды дайындау технологиясы. Тритурация. Экстракттары бар, қиын ұсақталатын, исі бар және боялатын заттары бар ұнтақтарды дайындаутехнологиясы.

МАҚСАТЫ – Улы және күшті әсер ететін заттары бар ұнтақтарды дайындай білу және олардың сапасын бағалау.

ОҚЫТУ МІНДЕТТЕРІ

• Студенттерді тақырып бойынша негізгі терминдер мен түсініктермен таныстыру;

• Теориялық білім қалыптастыру (когнитивті компонент);

• Күшті әсерлі және улы дәрілік заттары бар ұнтақтарды дайындау бойынша, тритурациялар дайындау, экстракттары бар, қиын ұсақталатын, исі бар және бояғыш заттары бар ұнтақтарды дайындау бойынша тәжірибелік дағдыны қалыптастыру.

• Студенттердің коммуникативті дағдысын қалыптастыру.

• Ұнтақтарды дайындау бойынша нормативтік құжаттармен танысу.

• Білімін үздіксіз жетілдіруге студенттерді ынталандыру, тақырып бойынша өзіндік ойлану қабілетін дамыту.

• Күшті әсерлі және улы дәрілік заттары бар ұнтақтарды дайындау ерекшелігі.

• Бояғыш дәрілік заттары бар ұнтақтарды дайындау ерекшелігі.

• Қиын ұнтақталатын дәрілік заттары бар ұнтақтарды дайындау ерекшелігі.

• Экстракттары бар ұнтақтарды дайындау технологиясы.

• Тритурацияны дайындау ерекшелігі және оларды ұнтақтар технологиясында қолдану.

• Күшті әсерлі және улы дәрілік заттары бар ұнтақтарды безендіру.

• Ұнтақтарды босатуға дайындау ерекшелігі және сақтау ережелері.

• Ұнтақтардың дәрілік қалыптар ретінде артықшылықтары мен кемшіліктері.

ЗЕРТХАНАЛЫҚ ЖҰМЫС

№1 тапсырма. Тритурацияны қолданып ұнтақтар дайындау. 0,05 г кем мөлшердегі құрамында күшті әсер ететін және улы заттары бар ұнтақтар жазбасында тритурация қолданады. Тритурация – улы заттардың қант сүтімен 1:10 немесе 1:100 қатынаста алдын-ала дайындалған ұнтақ тәрізді қоспа.

Ал: Скополамин гидрохлориді 0,0001

Морфин гидрохлориді 0,01

Сахар 0,2

Араластыр, ұнтақ болсын

Осындай мөлшерде 10 ұнтақ бер

Белгіле. 1 ұнтақтан күніне 3 рет

Рецептте улы зат жазылған: скополамин гидробромиді мен морфин гидрохлориді. Олардың мөлшері артпаған. Есірткі заттың беру нормасы «бір рецептке» - морфин гидрохлориді – артпаған. Скополамин гидробромидінің мөлшері барлық ұнтаққа 0,001 г құрайды, сондықтан 1:100 қатынаста тритурация қолданылады.

Паспорт

Скополамин гидробромиді тритурациясы 1:100 0,1 г

Морфин гидрохлориді 0,1 г

Сахар 1,9 г

0.21 г №10

Келісапта қантты ұсақтайды және кішкене мөлшерін қалдырып капсулаға төгеді. Араластыруды морфин гидрохлоридінен бастайды. Ұсақтағаннан соң оған скополамин гидробромидінің тритурациясын аз порциямен қосады, араластыра отырып уақталған қант қосады. Ұнтақты балауызданған капсулаға (қант гигроскопиялы) қаптайды, қағаз пакетке салып, мөр басады. «Ішке» деген этикеткамен бірге «Сақтықпен қолданыңыз» деген ескерту жазбасын жапсырады. Сигнатура жазып береді.

№2 тапсырма. Белладонна экстрактысы бар ұнтақтарды дайындау. Ұнтақтар дайындағанда қою, құрғақ экстракттар қолданылады, сондай-ақ қою белладонна экстрактысы ерітіндісін де дәріхана жағдайында дайындайды.

Ал: Красавка экстрактысы 0,01

Висмут нитрат негізгі

Натрий гидрокарбонаты теңдей етіп 0,2

Араластыр, ұнтақ болсын

Осындай мөлшерде 10 ұнтақ бер

Белгіле. 1 ұнтақтан ауырғанда

Белладонна экстрактысының (Б тізімі) мөлшері артпаған. Қолданылатын экстрактқа байланысты есептеулер әртүрлі.

Паспорт

А) Красавка қою экстрактысы 0,1

Висмут нитраты негізгі 2,0

Натрий гидрокарбонаты 2,0

______________________________________

0.41 г №10

Б) красавка құрғақ экстрактысы 1:2 0,2

Висмут нитраты негізгі 2,0

Натрий гидрокарбонаты 2,0

______________________________________

0.42 г №10

В) Қою экстракт ерітіндісі 1:2 0,2 (тамшымен)

Висмут нитраты негізгі 2,0

Натрий гидрокарбонаты 2,0

_____________________________________

0.42 г №10

Күрделі ұнтақтардың технологиясының реттілігі қолданылатын красавка экстрактысының түріне байланысты:

А) Қою экстрактпен. Қою экстрактты сүзгі қағазының ортасында өлшейді және келісаптың басына қаратып салады. Қағаз бетінен ажырау үшін сумен немесе этанолмен сулайды. Экстрактты келіде этанолдың бірнеше тамшысын қоса отырып араластырады, қою масса алынғанша, кейін қалған ингредиенттерді бөлшектеп қосып отырады;

Б) 1: қатынастағы құрғақ экстракт ерітіндісімен. Қою экстракт ерітіндісін тамшымен ұнтақ массасына бағыттап этикеткадағы көрсетпелерге сай өлшейді.

Дайындалған ұнтақтарды балауызданған капсулаға қаптайды. Себебі красавка экстрактысы гигроскопиялы. Қағазды пакетке салып, безендіруге дайындайды.

Қиын ұсақталатын заттары бар ұнтақтарды дайындау. Қиын ұсақталатын заттар (йод, камфора, ментол, тимол) этанолда жеңіл ериді, сондықтан оларды ұнтаққ қоспасына этанолдағы ерітіндісі түрінде енгізеді. Камфораның, ментолдың, тимолдың 90% тимолда ерігіштігі 1:1, йодтың 95% этанолда ерігіштігі 1:10.

Ал: Тимол 0,2

Бор қышқылы

Крахмал теңдей етіп 5,0

Бер. Белгіле. Сеппе.

0,2 г тимол ды этанолда ерітеді (бірнеше тамшыда, штангластағы этикеткасына сәйкес), кейін араластыра отырып бор қышқылын, ең соңында крахмал қосады. Барлығын жақсылап араластырады. Ұнтақты пергаментті қағазға қаптайды немесе шыны банкаға салады. Себебі оның құрамына ұшқыш компонент – тимол кіреді. «Сыртқа» этикеткамен босатуға дайындайды.

Бояғыш заттары бар ұнтақтарды дайындау. Бояғыш заттар келі-келісапты бояуы мүмкін, ал дұрыс жұмыс жасамаған жағдайда қоршаған ортадағы заттарды да ластайды. Сондықтан осы жеке таразыларда өлшеп, басқа дәрілік қалыптардан жеке дайындайды. Бояғыш заттарды келіге екі боялмаған заттардың арасына салып араластырады, ұсақтайды және біртекті болғанша араластырады. Осылайша бояғыш заттардың жоғалуы болмайды. Бояғыш заттары бар ұнтақтарды қақпағы бар желатинді капсулада босатқан дұрыс.

Ал: Метилен көгі 0,05

Хинин гидрохлориді 0,25

Араластыр, ұнтақ болсын

Осындай мөшерде 10 ұнтақ бер

Белгіле. 1 ұнтақтан күніне 2 рет

Паспорт

Метилен көгі 0,5 г

Хинин гидрохлориді 2,5

__________________________________________________

0.3 г №10

Келіде хинин гидрохлоридін ұсақтайды, бір бөлігін төгіп оның кішкене бөлігіне метилен көгін қосады, хинин гидрохлоридінің қалған бөлігін салады. Жақсылап біртекті болғанша араластырады. Дайын ұнтақты балауызданған капсулаларға қаптайды, қағазды пакетке салып, босатуға безендіреді. «Ішке» деген этикеткамен безендіреді.

Есеп беруге қойылатын талаптар

Есеп беру мыналарды қамтиды:

• Зертханалық білімнің тақырыбы мен мақсаты.

• Күшті әсер ететін және улы дәрілік заттары бар, тритурациялар, экстракттары бар, қиын ұсақталатын, исі бар және бояғыш заттарды рецептте жазу тәртібі.

• Ұнтақтарды дайындаудың технологиялық сатылары.

Оқыту түрі: зертханалық

Оқыту әдістері: презентация, кіші топтарда жұмыс, ауызша сұрау.

ӘДЕБИЕТТЕР

Негізгі:

1. Государственная Фармакопея Республики Казахстан – Т. 1. – Алматы: – Издательский дом «Жибек жолы», 2008г – 592 с.

2. Государственная Фармакопея Республики Казахстан – Т. 2. – Алматы: – Издательский дом «Жибек жолы», 2009г – 792 с.

3. Фармацевтическая технология: Технология лекарственных форм: учебник для студентов высших учебных заведений / И.И. Краснюк, С.А.Валевко, Г.В. Михайлова и др.; под ред. И.И. Краснюка, Г.В. Михайловой. – М.: Издательский центр «Академия», 2006. – 592 с.

4. Практикум по технологии лекарственных форм: учебное пособие И.И. Краснюк, Г.В. Михайлова, О.Н. Григорьева и др.; под. ред. И.И. Краснюка, Г.В. Михайловой. – М.: Издательский центр «Академия», 2006г. – 432 с.

Қосымша:

1. Аванесьянц Э.М. Технология изготовления лекарственных форм. – Ростов-на-Дону, - «Феникс».- 2002г.

2. Погорелова В.И. Фармацевтическая технология, - Ростов – на – Дону. – «Феникс». – 2002г.

3. Елинов Ю.Ю. Полный справочник фармацевта. – М. – 2006г.

4. Милованова Л.Н., Тарусова Н.М., Бабошина Е.В. Технология изготовления лекарственных форм. Ростов-наДону: «Феникс», 2002., 448 с.

5. Руководство к лабораторным занятиям по аптечной технологии лекарственных форм / Т.С. Кондратьева, Л.А. Иванова, Ю.И. Зеликсон и др.; под. ред. Кондратьевой. – М.: Медицина, 1986 г. – 288 с.

6. Технология лекарственных форм. Учебник в 2 томах. Том 1/ под. ред. Т.С. Кондратьевой, - М.: Медицина. – 1991 г. – 496 с.

Бақылау

Сұрақтар

• Күшті әсер ететін және улы дәрілік заттары бар ұнтақтарды дайындау ерекшелігі.

• Ұнтақтар дайындауда тритурацияны қолдану мақсаты.

• Қандай жағдайларда тритурация қолданылады.

• Тритурацияларды сақтау ерекшелігі және жарамдылық мерзімі.

• Тритурацияны дайындағанда қолданылатын толықтырғыштарға қойылатын талаптар.

• Тритурациялар дайындағанда қолданылатын ингредиенттерді қосу тәртібіне әсер ететін факторлар.

• Камфораны, йодты, ментолды, тимолды, және басқа да қиын ұсақталатын дәрілік заттарды ұсақтау ерекшелігі.

• Белладонна экстрактысы бар ұнтақтарды дайындау ерекшелігі.

• Ұнтақтар сапасын қамтамасыз етудегі қаттаудың маңызы.

• Улы заттары бар ұнтақтарды босатуға дайындау.

• Ұнтақтардың сапасын бағалау.

ТАҚЫРЫП № 4. Сулы ерітінділер технологиясы. Оларды дайындаудың ерекше жағдайлары. Концентрлі ерітінділер дайындау. Концентрлі ерітінділерді қойылту және сұйылту.

МАҚСАТЫ – құрғақ дәрілік заттардан сұйық дәрілік қалыптар дайындау, қиын және аз еритін, жеңіл тотығатын, бір-бірінде еруін қиындататын, кешен түзуші дәрілік заттардың сулы ерітінділерін дайындау. Концентрлі ерітінділерді дайындау, сұйылту және қойылту. Олардың сапасын бағалау.

ОҚЫТУ МІНДЕТТЕРІ:

- студенттерді тақырып бойынша негізгі терминдер мен түсініктермен таныстыру;

- теориялық білімін қалыптастыру;

- сұйық дәрілік қалыптар мен концентрлі ерітінділер дайындаудың тәжірибелік дағдысын дамыту (операционалды компонент);

- студенттердің коммуникативті дағдысын дамыту (реттілікпен ойын айту, мазмұнын құрылымды баяндау, өз көз қарасын білдіру, дискуссия жүргізу және т.б.);

- сулы және концентрлі ерітінділер дайындауын реттейтін нормативті құжаттармен таныстыру;

Студенттерді үздіксіз өзін-өзі жетілдіруге, тақырып бойынша өзіндік ойлануын дамыту.

ТАҚЫРЫПТЫҢ НЕГІЗГІ СҰРАҚТАРЫ

1. Сулы дәрілік қалыптардағы улы және күшті әсер ететін дәрілік заттардың мөлшерлерін тексеру және рецепттің жазылу дұрыстығын тексеру.

2. құрғақ заттарыдың пайыздық мөлшеріне байланысты ерітінділерді дайындауға арналған құрғақ заттарды еріту үрдістері.

3. Дәрілік заттардың қасиетіне байланысты (оңай-, баяу-, қиынеритін, оңай тотығатын және т.б.) сулы ерітінділер технологиясының оптималды нұсқасын таңдау.

4. Концентрлі ерітінділер дайындағанда асептикалық жағдайларды қамтамасыз ету үшін асептикалық және санитарлық режим ережелері.

5. Өлшемді ыдыста концентрлі ерітіндіні дайындау тәсілін ескере отырып, дәрілік заттың КУО немесе ерітінді тығыздығын қолдана отырып оптималды технологиясын таңдау және негіздеу.

6. Сулы және концентрлі ерітіндіні дайындаудың негізгі технологиялық операциялары.

7. Концентрлі ерітінді сапасын бағалау және қажет жағдайда өзгерту.

8. Механикалық бөлшектердің жоқтығына тексеріс жүргізу.

9. Сулы және концентрлі ерітінділердің сапасын бағалау.

10. Дәрілік қалыпты босатуға дайындау, қаттау, орамдау және безендіру. Концентрлі ерітінділердің есебін жүргізу.

ЗЕРТХАНАЛЫҚ ЖҰМЫС

№1 тапсырма. Ерітудің ерекше амалдарын қолдана отырып сулы ерітінділер дайындау. Кейбір дәрілік заттар суда жақсы еру қасиеті болса да баяу ериді. Бұл кристалдық торының беріктігімен, ауыр иондардың диффузия жылдамдығымен немесе заттың сумен нашар малынуымен, кристалдарының үлкен көлемімен түсіндіріледі. Осындай заттардың еруін жылдамдату үшін қыздыру сияқты, ұсақтау мен араластыру сияқты тәсілдер қолданылады.

Ал: Бор қышқылы ерітіндісі 2% 100 vk

Бер. Белгіле. Шаю үшін

Паспорт

Бор қышқылы 2,0 г

Тазартылған су 100 мл

_______________________

Жалпы көлемі 100 мл

Бор қышқылы салқын судың 25 бөлігінде және ыстық судың 3 бөлігінде ериді. Тазартылған сумен шайылған ыдысқа циилиндрмен 100 мл ыстық су өлшеп алып 2,0 г бор қышқылын ерітеді. Суытқан соң ерітіндіні мақталы тампонмен босататын флаконға сүзеді және босатуға безендіреді.

Осылайша натрий тетрабораты, фурациллин және т.б. ерітінділері қолданылады.

Ал: Мыс сульфаты 2% ерітіндісі 200 мл

Бер. Белгіле. Спринцеванияға арналған

Паспорт

Мыс сульфаты 4,0 г

Тазартылған су 200 мл

______________________

Жалпы көлемі 200 мл

Мыс сульфаты суда жақсы ериді (1:3), бірақ кристалдарының нашар сулануынан үрдіс баяу жүреді. Үрдісті жылдамдату үшін ірі кристалды заттарды ұсақтау жүргізіледі.

Келіге 4,0 г мыс сульфатын салады, ұсақтайды және ақырындап 200 мл тазартылған су қосады. Ерігенше араластырады. Босататын флаконға ерітіндіні мақталы тампонмен сүзеді және босатуға безендіреді.

Алюмокалийлі квасцы ерітіндісін, натрий мен магний сульфаттарының сулы ерітінділерін осыған ұқсатып дайындайды.

№2 тапсырма. Тотықтырғыш қасиетке ие дәрілік заттардың сулы ерітінділерін дайындау. Күміс нитраты мен калий перманганаты – күшті тотықтырғыштар, олар органикалық заттардың қатысында жеңіл бұзылады, көбіне қағаз немесе мақтамен ерітінділерін сүзген кезде байқалады. Сондықтан тотықтырғыштардың ерітінділерін шыны сүзгімен сүзу керек.

Ал: Күміс нитратының ерітіндісі 0,12 : 180 мл

Бер.Белгіле. Шаю үшін

Паспорт

Күміс нитраты 0,12 г

Тазарылған су 180 мл

___________________

Жалпы көлемі 180 мл

Ерітінділерді дайындағанда шыны сүзгілерін қолданып қалыпты жолмен ерітіндіні сүзіп жүргізеді. Күміс нитратының ерітіндісін қызыл-қоңыр флаконда босатады (жарықпен инактивациясын болдырмау мақсатында) зат «А» тізіміне жататындықтан флаконға мөр басады. «Сыртқа» деген этикеткамен безендіреді, қажетті ескертпе жазбаларымен «Абайлап қолданыңыз», «салқын жерде сақтаңыз» жазбаларын жабыстырады. Сигнатура жазады.

Ал: Калий перманганат 4% ерітіндісі 50 мл

Бер. Белгіле. Жағу үшін

Паспорт

Калий перманганаты 2,0 г

Тазартылған су 50 мл

______________________

Жалпы көлемі 50 мл

Салқын суда 1:18калий перманганатының баяу ерігіштігін ескеріп 1% -дан аса концентрациядағы ерітінділерді қыздырып дайындайды, сондықтан оның ерігіштігі артады (1:3,5), ірікристалды заттарды келіде жақсылап ұсақтайды.

Қажетті мөлшердегі ыстық суды өлшеп, келіге 2,0 г калий перманганат өлшеп салады. Абайлап үйкелей отырып аздаған порциямен ерітінді алынғанша ыстық су қосады. Ерітіндіні ірікристалды шыны сүзгімен босататын қызыл-қоңыр флаконға сүзеді. Алынған ерітіндіні босатуға дайындайды.

№3 Тапсырма. Жеңіл еритін кешенді қосылыстар түзетін дәрілік заттардан сулы ерітініділер дайындау. Йод суда аз ериді, калий йиодиді нің конценртлі ерітіндісінде жақсы ериді. Ерітінділер жазбада келесідей қатынаста жазылады. Көбіне Люголь ерітіндісі ішке және сыртқа қолдануға ыңғайлы. Олардың құрамы мынадай (концентрациясы көрсетілмеген жағдайда):

Йод 1,0 Йод 1,0

Калий йодиді 2,0 Калий йодиді 2,0

Тазартылған су 20 мл-ге дейін Тазартылған су 100 мл дейін

5% йод (ішке қолдануға арналған) 1% йод (сыртқа қолдануға арналған)

Ал: Люголь ерітіндісі 30 мл

Бер. Белгілі. Қызылиекті ысқылауға арналған

Йод бояғыш заттарға жататындықтан сақтық шараларын сақтау қажет (арнайы келісап, таразылар және т.б.)

Ыдысқа калий йодидінің қажетті мөлшерін ерігіштігі бойынша (1,0:0,75) салады. 9 тамшы су қосады. Калий йодидінің концентрлі ерітіндісінде йодты ерітеді, кейін судың қалған көлемін құяды, араластырады. Йо дерітіндісін суға батырылған мақта тампонымен сүзеді немесе шыны сүзгімен сүзеді. Босататын қызыл-қоңыр флаконға сүзеді (йод жарыққа сезімтал). Флаконды ағаш тығынмен тығындауға болмайды, себебі йод оны тез бұзады. Флаконды тығындауға резеңкелі немесе полиэтиленді тығындар қолданылады. Флаконды босатуға дайындайды.

№4 Тапсырма. Бюреткалық құрылғыға арналған концентрлі ерітінділерді дайындау. Дәрілік заттардың концентрлі ерітіндісін асептикалық жағдайда тазартылған сумен масса-көлемдік өлшейді. Барлық көмекші заттар, сондай-ақ дайындауға және сақтауға арналған ыдыстар да стерильденген болуы тиіс. Дайындалған концентраттарды жақсылап сүзіп, сапалық-сандық талдаулар, тазалыққа және концентраттарының дәлдігіне байланысты тексереді. Себебі концентраттардың дәлдігі мен тазалығына олардан дайындалған сұйық дәрілік препараттардың сапасына тікелей байланысты.

Өлшеуіш ыдыстардың болуы кезінде концентрлі ерітінді дайындауға арналған судың мөлшерін есептеуді екі тәсілмен жүргізеді. 1) ерітінді тығыздығына байланысты; 2) заттың КҮК ескере отырып жүргізеді. Заттың толық еруінен соң ерітіндіні сүзеді, босататын флаконға қағақ сүзгі арқылы, мақталы тампонмен.

Дайындалған ерітіндіде рефрактометр көмегімен заттың сандық мөлшерін анықтайды. Қажет жағдайда қойылтады немесе сұйылтады және дәрілік заттың сандық мөлшерін тағы анықтайды.

Мысалы, натрий бромидінің 20% ерітіндісінен 50 мл дайындау.

20% натрий бромиді ерітіндісінің тығыздығы 1,1488 г/мл, ал КҮК – 0,25 мл/г («нұсақулар» қосымшасы)

Суды есептеу:

А) ерітінді тығыздығы бойынша 50 мл х 1,1488 г/мл – 10 г = 47,44 мл

Б) КҮК қолдана отырып: 50 мл – 0,25 мл/г х10 г = 47,5 мл

Ерітінді дайындауға натрий бромидінің10,0 г және 47,5 мл су қажет.

Кейбір жағдайларда дайындалған ерітіндінің концентрациясын түзету керек.

1. Талдау нәтижесінен көргендей, дайындалған ерітінді талап етілгеннен қою (23%).

Сұйылтуды мына формула бойынша жүргізеді:

,

мұнда х—ерітіндіні сұйылтуға қажетті судың мөлшері, мл; а— дайындалатын ерітінді мөлшері, мл; b— ерітіндінің қажетті концентрациясы, %; с—ерітіндінің фактылі концентрациясы, %.

Сонда: мл.

Концентрацияны түзету үшін 50 мл дайындалған натрий бромиді ерітіндісіне 7,5 мл су қосады.

2. Талдау көрсеткендей дайындалған ерітінді талап етілген ерітіндіден әлсіз (18%). Ерітіндіні қойылту мына формуламен жүргізіледі.:

,

мұнда х—ерітіндіні қойылтуға арналған дәрілік зат мөлшері, г; d—талап етілген концентрация тығыздығы, кг/м³.

Сонда: г.

a, b және с ерітіндіні сұйылтқандағыдай мәнге ие.

Қажетті концентрация жасау үшін 50 мл алынған ерітіндіге 1,05 г натрий бромидін ерітеді. Кейін ерітіндіні сүзеді.

Ерітіндіні қойылтқан соң немесе сұйылтқан соң натрий бромидінің сандық мөлшерін тексеруді тағы да жүргізеді.

Флакон ерітіндінің аты бар, концентрациясы бар, дайындалған күні, талдау нөмірі мен сериясы бар этикеткамен безендіріледі.

Сулы ерітінділердің сапасын бақылау. Дайындалған ерітінділердің сапасын бақылау нормативті ережелер бойынша жүргізіледі, құжатқа сай жазбасы тексеріледі (рецепт, паспорт) қаттау, безендіру, түсі, исі, механикалық бөлшектердің жоқтығы, көлем бойынша ауытқуы.

ЕСЕП БЕРУГЕ ҚОЙЫЛАТЫН ТАЛАПТАР

Есеп беруге қамтылады:

• Зертханалық жұмыстың тақырыбы мен мақсаты.

• Сулы және концентрлі ерітінділерге жұмыс жазбасы

• Сулы және концентрлі ерітінділерді дайындаудың технологиялық сатысы.

ОҚЫТУ ФОРМАСЫ: зертханалық

ОҚЫТУ ЖӘНЕ БІЛІМ БЕРУ ӘДІСІ: презентация, кіші топтармен жұмыс, ауызша жауап беру.

ӘДЕБИЕТТЕР

Негізгі:

1. Государственная Фармакопея Республики Казахстан – Т. 1. – Алматы: – Издательский дом «Жибек жолы», 2008г – 592 с.

2. Государственная Фармакопея Республики Казахстан – Т. 2. – Алматы: – Издательский дом «Жибек жолы», 2009г – 792 с.

3. Фармацевтическая технология: Технология лекарственных форм: учебник для студентов высших учебных заведений / И.И. Краснюк, С.А.Валевко, Г.В. Михайлова и др.; под ред. И.И. Краснюка, Г.В. Михайловой. – М.: Издательский центр «Академия», 2006. – 592 с.

4. Практикум по технологии лекарственных форм: учебное пособие И.И. Краснюк, Г.В. Михайлова, О.Н. Григорьева и др.; под. ред. И.И. Краснюка, Г.В. Михайловой. – М.: Издательский центр «Академия», 2006г. – 432 с.

Қосымша:

1. Аванесьянц Э.М. Технология изготовления лекарственных форм. – Ростов-на-Дону, - «Феникс».- 2002г.

2. Погорелова В.И. Фармацевтическая технология, - Ростов – на – Дону. – «Феникс». – 2002г.

3. Елинов Ю.Ю. Полный справочник фармацевта. – М. – 2006г.

4. Милованова Л.Н., Тарусова Н.М., Бабошина Е.В. Технология изготовления лекарственных форм. Ростов-наДону: «Феникс», 2002., 448 с.

5. Руководство к лабораторным занятиям по аптечной технологии лекарственных форм / Т.С. Кондратьева, Л.А. Иванова, Ю.И. Зеликсон и др.; под. ред. Кондратьевой. – М.: Медицина, 1986 г. – 288 с.

6. Технология лекарственных форм. Учебник в 2 томах. Том 1/ под. ред. Т.С. Кондратьевой, - М.: Медицина. – 1991 г. – 496 с.

БАҚЫЛАУ:

Бақылау сұрақтары:

1. Ерітінділер концентрациялары жазбада қандай тәсілдермен жазылады?

2. МФ ерігіштігін қалай сипаттайды?

3. Ерітінділерді тазалауға қолданылатын сүзгі материалдар.

4. КҮК коэффиценті деген не және ол ерітінділер дайындағанда қалай қолданылады?

5. Дәрілік заттар ерігіштігін жылдамдататын амалдар.

6. Тотықтырғыш қасиетке ие заттар ерітінділерін қалай дайындайды?

7. Ішке және сыртқа қолданылатын Люголь ерітіндісіндегі йодтың концентрациясы қандай?

8. Дайындалған сұйық дәрілік заттар қандай нормативті регламенттермен регламенттеледі?

9. Бюреткалық жүйені қолданып микстуралар дайындауда қолданылатын құрылғылар.

10. Концентрлі ерітінділерді бюреткалық жүйеде сақтау, бақылау, технологиясы, шарттары қандай?

11. Өлшегіш ыдыс болмағанда концентрлі ерітінділерді қалай дайындайды?

ТАҚЫРЫП № 5 Ұнтақ тәрізді дәрілік заттары бар микстуралар технологиясы. Концентрлі ерітінділер қолданып микстуралар дайындау технологиясы

МАҚСАТЫ – Ұнтақ тәрізді дәрілік заттары бар және концентрлі ерітінділері бар микстуралар дайындай білу.

ОҚЫТУ МІНДЕТТЕРІ

- студенттерді тақырып бойынша негізгі терминдер мен түсініктермен таныстыру;

- теориялық білімін қалыптастыру;

- сұйық дәрілік қалыптар мен концентрлі ерітінділер дайындаудың тәжірибелік дағдысын дамыту (операционалды компонент);

- студенттердің коммуникативті дағдысын дамыту (реттілікпен ойын айту, мазмұнын құрылымды баяндау, өз көз қарасын білдіру, дискуссия жүргізу және т.б.);

- сулы және концентрлі ерітінділер дайындауын реттейтін нормативті құжаттармен таныстыру;

- студенттерді үздіксіз өзін-өзі жетілдіруге, тақырып бойынша өзіндік ойлануын дамыту.

ТАҚЫРЫПТЫҢ НЕГІЗГІ СҰРАҚТАРЫ

1. Сұйық дәрілік қалыптардағы улы және күшті әсер ететін дәрілік заттардың мөлшерін тексеру және рецепттің дұрыс жазылуын тексеру.

2. Құрғақ заттардың пайыздық мөлшеріне байланысты ерітінділерді дайындауға қолданылатын құрғақ дәрілік заттарды ерітудің негізгі үрдісі.

3. Дәрілік заттың қасиетіне байланысты (жеңіл, баяу, қиынеритін, жеңілтотығатын және т.б.) сулы ерітінділер технологиясының оң нұсқалары.

4. Концентрлі ерітінділерді дайындаудың асептикалық шарттарын қамтамасыз ету үшін асептика және санитарлық ережелері.

5. КҮК қолданып, өлшемді ыдыста концентрлі ерітінділерді дайындаудың оң технологиясын таңдау және негіздеу.

6. Сулы және концентрлі ерітінділерді дайындау кезіндегі негізгі технологиялық операциялар.

7. Сулы және концентрлі ерітінділердің сапасын бағалау, қажет жағдайда олардың концентрациясын түзету.

8. Ерітінділерді механикалық қоспалардың жоқтығына тексеру.

9. Концентрлі ерітінділерді қаттау, безендіру, сақтау және есепке алу.

ЗЕРТХАНАЛЫҚ ЖҰМЫС

№1 тапсырма. Концентрлі ерітінділер мен галендік препараттарды қолданып микстуралар дайындау.

Бюреткалық жүйені қолданып сұйық дәрілік препараттар технологиясына келесі сатылар кіреді: еріту, сүзу, араластыру, қаттау, босатуға дайындау.

Сұйық дәрілік препараттарды дайындау бойынша нұсқаулықта микстуралар дайындаудағы ингредиенттердің араласу ережесіне ерекше назар аударылады: ең алдымен флаконға есептеп алынған су өлшенеді, қалған концентраттар рецептте жазылуы бойынша реттілікпен қосылады. Тұндырмалар, концентраттар, сулы ерітінділер мен этанолдағы ерітінділер және шырындар соңғы кезекте қосылады.

Микстуралар дайындағанда оның көлемін, концентрлі ерітіндінің мөлшерін және тазартылған судың мөлшерін есептеп алу керек.

Сұйық дәрілік препараттың жалпы көлемін анықтауды сұйық ингредиенттердің көлемдерін қосу арқылы жүргізеді: су, сұйық дәрілік заттар, галенді препараттар мен басқа. Микстураның жалпы көлемін анықтағанда құрғақ заттардың мөлшері есепке алынбайды.

Егер рецептте «нақты көлемге дейінгі» мөлшері көрсетілсе, онда галенді препараттардың жазбасында жазылғандардың көлемі сулы ерітінді көлеміне кіреді.

Концентрлі ерітінділердің мөлшерін есептеу. Концентрлі ерітіндіде заттардың мөлшері пайыз түрінде және сұйылтылған түрде (заттың ерітінді көлеміне қатынасы) көрсетіледі. Мысалы, натрий бромидінің 20% ерітіндісі немесе 1:5 қатынасы. Есептеуін жүргізгенде концентратты сұйылтуды қолданған ыңғайлы, заттың мөлшері сұйылтуға көбейтіледі.

Тазартылған судың мөлшерін есептеу. Рецептте көрсетілген су мөлшері сәйкесінше қолданылған концентрат көлемінен азайтылады немесе егер көр ингредиенттер болса олардың жалпы көлемінен азаяды. Қосылатын су көлемін есептегенде жалпы микстура көлемінен қолданылған концентраттар мен сұйық ингредиенттердің көлемдерін азайту арқылы да есептеуге болады.

Ал: Калий бромиді 3,0

Гексаметилентетрамин ерітіндісі 1,0:100 мл

Кальций хлориді 10% 100 мл ерітіндісі

Араластыр. Бер. Белгілі. 1 ас қасықтан күніне 3 рет.

Микстураның жалпы көлемі гексаметилентетрамин және кальций хлориді ерітіндісінің жалпы көлеміне тең және 200 мл сәйкес.

Микстура дайындауға калий бромидінің 1:5 ерітіндісі (20%) – 15 мл (3х5); гексаметилентетрамин 1:10 (10%) – 10 мл (1х10); кальций хлориді ерітіндісі 1:2 (50%) – 20 мл (10х2) алу керек.

Су мөлшері 200-(50%) – 20 мл (10х2) тең.

Паспорт

Калий бромиді ерітіндісі 1:5 15 мл

Гексаметилентетрамин ерітіндісі 1:10 10 мл

Кальций хлориді ерітіндісі 1:2 20 мл

Дистилденген су 155 мл

______________________________________________

Жалпы көлемі 200 мл

Қоңыр шыны флаконға 155 мл су өлшеп, 15 мл калий бромиді, 10 мл гексаметилентетрамин 10 мл ерітіндісі және 20 мл кальций хлориді 20 мл қосып, араластырады.

Микстураны безендіріп, «Микстура» этикеткасымен босатады.

Ал: Кодеин 0,2

Натрий гидрокарбонаты теңдей етіп 2,0

Валериана тұндырмасын 5 мл

Қант шырыны 10 мл

Тазартылған су 200 мл дейін

Араластыр. Бер. Белгіле. 1 ас қасықтан күніне 3 рет

Бұл жазба бойынша микстураның жалпы көлемі 200 мл құрайды.

Концентрат мөлшері мыналарға тең: кодеин 1:10 (10%) 2 мл (0,2х10); натрий гидрокарбонаты 1:20 (5%) – 40 мл (2х20); натрий салицилат концентраты 1:10 (10%) – 20 мл (2х10).

Су мөлшері: 200 - (2+40+20+5 + 10)= 123 мл

Паспорт

Кодеин ерітіндісі 1:10 2 мл

Натрий гидрокарбонат ерітіндісі 1:20 40 мл

Натрий салицилаты 1:10 20 мл

Валериана тұндырмасы 5 мл

Қант шырыны 10 мл

Тазартылған су 123 мл

______________________

Жалпы көлемі 200 мл

Босатуға арналған флаконға 123 мл су, 2 мл кодеин ерітіндісі (есірткі зат), 40 мл натрий гидрокарбонаты ерітіндісі, 20 мл натрий салицилат ерітіндісі өлшеп алынады. Пипеткамен 10 мл қант шырыны және 5 мл валериана тұндырмасы өлшеп алынып, шайқау керек.

«Микстура» деген этикеткамен безендіріледі. Рецепттің орнына сигнатура жазылып беріледі, себебі кодеин есірткі заттарына теңестіріледі және есепке алынады.

Рецепт дәріханада қалады.

№2 тапсырма. Концентрлі ерітінділерді, гаалендік препараттарды және заттарды еріту арқылы микстуралар дайындау.

А) микстураның жалпы көлемінің 3%-нан аз. Концентрлі ерітінділерді қолданумен бірге, сұйық дәрілік препаратта олардың пайыздық мөлшеріне де назар аударылады. Егер құрғақ зат микстура көлемінің жалпы көлемінің 3%-нан аз болса заттың еру кезіндегі көлемінің өзгерісі есептелмейді. Себебі заттың аз мөлшерін еріткенде көлемінің аз ғана ұлғаюы болады. Микстураның көлемінің ауытқуы көрсетілген нормасынан аспайды.

Ал: Гексаметилентетрамин ерітіндісі 3% 100 мл

Аммоний хлориді 1,0

Нашатырлы-анис тамшысы 3 мл

Араластыр. Бер. Белгіле. 1 десерттік қасықпен күніне 3 рет.

1,0 г аммоний хлориді 0,47% құрайды. Себебі оны еріткенде микстураның көлемінің ұлғаюын ескермеуге де болады.

Паспорт

Гексаметилен ерітіндісі 1:10 30 мл

Аммоний хлориді 1,0 г

Тазартылған су 70 мл

Нашатырлы-анисты тамшы 3 мл

_______________________________________

Жалпы көлемі 103 мл

Ыдысқа 1,0 г аммоний хлоридін өлшеп, 70 мл суда ерітеді, ерітіндіні флаконға сүзеді, бюреткадан 30 мл гексаметилентетрамин ерітіндісін өлшеп алады. Соңғы кезекте пипеткамен 3 мл нашатырлы-анисты тамшы қосады немесе микстураның бір бөлігіне тамызады. Араластырып қоспаны флаконға құяды. Флаконды босатуға безендіреді.

Б) микстураның жалпы көлемінің 3%-нан артық. Микстураның жалпы көлемінің 3%-нан артық құрғақ заттарды жазғанда міндетті түрде еру кезіндегі көлемінің ұлғаюын ескереді және микстураны өлшемді ыдыста немесе сулы ерітінді көлемінің КҰК су мөлшерін ескеріп дайындауйды.

Ал: Калий йодиді

Натрий бромиді теңдей етіп 5,0

Глюкоза 15,0

Тазартылған су 180 мл

Араластыр. Бер. Белгіле. 1 ас қасықтан күніне 3 рет

15,0 глюкоза микстурада 8,3% құрайды.

Глюкозаның концентрлі ерітіндісі болмағанда микстураны өлшемді ыдыста немесе глюкозаны еріткен су көлемін есептеу арқылы КҰК ескеріп анықтиайды. Оның КҰК – 0,64 мл/г. Еріткендегі глюкозаның көлемінің өзгерісі 0,64 х 15=мл. Судың мөлшері: 180 мл – (25 мл+25 мл+9,6 мл) =120,4 мл.

Паспорт

Калий йиодиді ерітіндісі 1:5 25 мл

Натрий бромиді ерітіндісі 1:5 25 мл

Глюкоза 15,0

Тазартылған су 120,4

____________________________________

Жалпы көлемі 180 мл

Ыдысқа 120 мл су құяды, 15,0 г глюкоза есептеп салады, араластырады. Қоңыр флаконға сүзіп, бюреткадан 25 мл калий йодидінің ерітіндісін және 25 мл натрий бромиді ерітіндісін қосады, шайқайды. Босатуға безендіреді.

ҮЙРЕТУ ЖӘНЕ ОҚЫТУ ӘДІСІ – дәріхана жағдайында дәрілік қалыптар дайындау.

ӘДЕБИЕТТЕР

Негізгі:

1. Государственная Фармакопея Республики Казахстан – Т. 1. – Алматы: – Издательский дом «Жибек жолы», 2008г – 592 с.

2. Государственная Фармакопея Республики Казахстан – Т. 2. – Алматы: – Издательский дом «Жибек жолы», 2009г – 792 с.

3. Фармацевтическая технология: Технология лекарственных форм: учебник для студентов высших учебных заведений / И.И. Краснюк, С.А.Валевко, Г.В. Михайлова и др.; под ред. И.И. Краснюка, Г.В. Михайловой. – М.: Издательский центр «Академия», 2006. – 592 с.

4. Практикум по технологии лекарственных форм: учебное пособие И.И. Краснюк, Г.В. Михайлова, О.Н. Григорьева и др.; под. ред. И.И. Краснюка, Г.В. Михайловой. – М.: Издательский центр «Академия», 2006г. – 432 с.

Қосымша:

1. Аванесьянц Э.М. Технология изготовления лекарственных форм. – Ростов-на-Дону, - «Феникс».- 2002г.

2. Погорелова В.И. Фармацевтическая технология, - Ростов – на – Дону. – «Феникс». – 2002г.

3. Елинов Ю.Ю. Полный справочник фармацевта. – М. – 2006г.

4. Милованова Л.Н., Тарусова Н.М., Бабошина Е.В. Технология изготовления лекарственных форм. Ростов-наДону: «Феникс», 2002., 448 с.

5. Руководство к лабораторным занятиям по аптечной технологии лекарственных форм / Т.С. Кондратьева, Л.А. Иванова, Ю.И. Зеликсон и др.; под. ред. Кондратьевой. – М.: Медицина, 1986 г. – 288 с.

6. Технология лекарственных форм. Учебник в 2 томах. Том 1/ под. ред. Т.С. Кондратьевой, - М.: Медицина. – 1991 г. – 496 с.

Қорытынды бақылау сұрақтары

1. Сұйық дәрілік қалыптар регламенттейтін нормативті құжаттар?

2. Ұнтақ тәрізді дәрілік заттары бар және концентрлі ерітінділері бар микстураларды дайындаудың негізгі ережесі?

3. Жалпы микстура көлемінен құрғақ заттар мөлшері 3%-ға дейін болса микстураны қалай дайындайды?

4. Құрғақ заттар мөлшері жалпы микстура көлемінің 3%-нан жоғары болса қалай дайындайды?

5. аромат сулары бар микстураларды дайындау ерекшелігі қандай?

6. тұндырмалардың, сұйық экстракттардың, шырындардың микстураларға енгізілу тәртібі қандай?

Микстура ингредиенттерінің араластыру тәртібі қандай?

ТАҚЫРЫП № 6. Стандартты фармакопеялық сұйықтықтарды сұйылту.

МАҚСАТЫ – Стандартты фармакопеялық ерітінді дайындауды үйрену.

ОҚЫТУ МІНДЕЕТТЕРІ

- студенттерді тақырып бойынша негізгі терминдер мен түсініктермен таныстыру;

- теориялық білімін қалыптастыру;

- сұйық дәрілік қалыптар мен концентрлі ерітінділер дайындаудың тәжірибелік дағдысын дамыту (операционалды компонент);

- студенттердің коммуникативті дағдысын дамыту (реттілікпен ойын айту, мазмұнын құрылымды баяндау, өз көз қарасын білдіру, дискуссия жүргізу және т.б.);

- сулы және концентрлі ерітінділер дайындауын реттейтін нормативті құжаттармен таныстыру;

- студенттерді үздіксіз өзін-өзі жетілдіруге, тақырып бойынша өзіндік ойлануын дамыту.

ТАҚЫРЫПТЫҢ НЕГІЗГІ СҰРАҚТАРЫ

1. Стандартты фармакопеялық сұйықтықтарды сұйылтудың негізгі ережелері мен тәсілдері.

2. Сұйық дәрілік қалыптар дайындауды фармакопеялық сұйықтықтарды сұйылта отырып дайындаудың МФ және нормативті құжаттар талаптары.

3. Жазылу тәсіліне байланысты су мен фармакопеялық сұйықтықтың мөлшерінің есептеулері.

4. Стандартты ерітінділер дайыындау тәсілдері.

5. Дайындалған стандартты ерітінділердің сапасын бақылау, қаттау, орамдау және безендіру.

ЗЕРТХАНАЛЫҚ ЖҰМЫС

№1 Тапсырма. Хлорсутек қышқылы ерітіндісін дайындау.

МФ Х бойынша рецептте хлорсутек қышқылы концентрациясы көрсетілмей жазылса, онда Acidum hydrochloricum dilutum (хлорсутек концентра­циясы 8,2—8,4%) босатылады. Егер концентрациясы көрсетіліп жазылған хлорсутек қышқылы ерітіндісі жазылса онда есептеуде бірлікке қабылдайтын также Acidum hydrochloricum dilutum қолданылады.

Ал: Хлорсутек қышқылы 3 мл

Тазартылған су 100 мл

Бер. Белгіле. 20 тамшыдан тамақ алдында

Жазбада хлорсутек қышқылының концентрациясы көрсетілмеген, сондықтан сұйытылған қышқыл алады.

Паспорт

Хлорсутек қышқылы сұйытылған 3 мл

Тазартылған су 100 мл

___________________________________

Жалпы көлемі103 мл

Ыдысқа 100 мл су өлшеп алады, кейін 3 мл хлорсутек қышқылын өлшейді. Босататын флаконға мақталы тампонмен сүзеді де безендіреді.

Ал: Хлорсутек қышқылы ерітіндісі 4 мл-ден: 200 мл

Бер. Белгіле. 25 тамшыдан тамақ алдында

Ал: Хлорсутек қышқылы ерітіндісі 2% 200 мл

Бер. Белгіле. 25 тамшыдан тамақ алдында

Жазба бойынша (екі жазу тәсілі) 2%-дық хлорсутек қышқылының ерітіндісін дайындау үшін сұйытылған хлорсутек қышқылын есептеуде бірлікке салу керек.

Паспорт

Хлорсутек қышқылы сұйытылған 4 мл

Дистилденген су 196 мл

______________________________________

Жалпы көлемі 200 мл

Ыдысқа 196 мл тазартылған су өлшеп алып, 4 мл хлорсутек қышқылын қосады. Босататын флаконға сүзеді және безендіреді.

Сұйытылған хлорсутек қышқылы бар дәрілік қалыптарды дәл мөлшерлеу үшін қазіргі кезде дәріханаларда тек бұл қышқылдың 10%-дық ерітіндісі қолданылады. Сәйкесінше хлорсутек қышқылының 10% ерітіндісін микстура дайындау үшін он есе көп алады.

Паспорт

Хлорсутек қышқылы (1:10) 40мл

Тазартылған су 160 мл

_____________________________

Жалпы көлемі 200 мл

Микстураны алдында көрсетілгендей дайындап безендіреді.

Хлорсутек концентрациясы 24,2-25,3% болатын хлорсутек қышқылын дәріханада Демьянович ерітіндісін дайындауға қолданылады (сыртқа қолдануға арналған), есептеулерде оны бірлікке алады (100%).

Ал: Хлорсутек қышқылы ерітіндісі 6% 200 мл

Бер. Белгіле. Демьянович бойынша №2 ерітінді (теріні сүрту үшін)

Паспорт

Хлорсутек қышқылы

Тазартылған су 188 мл

____________________________________

Жалпы көлемі 200 мл

Микстураны алдында көрсетілгендей дайындап безендіреді.

Хлорсутек 24,2-25,3% концентрациялы хлорсутек қышқылын дәріханада болмаған жағдайда бұл ерітіндіні сұйытылған (8,3%) хлорсутек қышқылынан дайындауға болады, оны сәйкесінше 3 есе көп алады.

Паспорт

Хлорсутек қышқылы сұйытылған 36 мл

Тазартылған су 164 мл

_________________________________

Жалпы көлемі 200 мл

Ерітіндіні алдында көрсетілгендей дайындайды. «Сыртқа», «Демьянович бойынша №2 ерітінді» этикеткаларымен және «салқын жерде сақтаңыз» деген ескертпе жазбаларымен безендіреді.

№2 тапсырма Аммиак және сірке қышқылы ерітіндісін дайындау.

Аммиак және сірке қышқылы ерітіндісін аммиактың (9,5-10,5%) және концентрлі сірке қышқылының (98%) стандартты ерітіндісінен дайындалады және құрамында әсер етуші заты фактылы есептелген сұйытылған ерітіндіден дайындалады.

Ал: Аммиак ерітіндісі 6%200 мл

Бер. Белгіле. Иіскеу үшін

Аммиактың стандартты ерітіндідегі концентрациясы 10%, есептеуді сұйылту формуласы бойынша жүргізеді:

мл.

Паспорт

Аммиак ерітіндісі 120 мл

Тазартылған су 80 мл

_____________________

Жалпы көлемі 200 мл

Ыдысқа 80 мл тазартылған су өлшеп құяды, 120 мл аммиак ерітіндісін құяды. Босататын флаконға сүзеді, жақсылап тығындайды және «Сыртқа» деген этикеткамен безендіреді.

Ал: Сірке қышқылы ерітіндісі 20% 200 мл

Бер. Белгіле. Аяқ терісін сүрту үшін

Паспорт

Концентрлі сірке қышқылы 40,8 мл (41 мл)

Дистилденген су 159,2 мл

_______________________________________

Жалпы көлемі 200 мл

Бұл жазба бойынша ерітінді сұйылтылған сірке қышқылынан (30%) дайындалады.

Паспорт

Сұйытылған сірке қышқылы 133,2 мл (133 мл)

Дистилденген су 66,8 мл (67 мл)

______________________________________

Жалпы көлемі 200 мл

Ерітіндіні дайындап, безендіреді.

№3 тапсырма. Ерітінділер дайындау: Буров және негізгі алюминий ацетаты сұйықтығы, калий ацетаты және калий ацетаты сұйықтығы, пергидроль және сутекпероксиді, формалин және формальдегид сұйықтықтарын дайындау. Фармакопеялық сұйықтықтың 3 тобының ерітінділерін дайындағанда ең алдымен рецептте қалай жазылғанына назар аударады. Егер олар шартты атаумен (фармакопеялық) жазыылса, онда есептегенде стандартты еррітінділер бірлікке алынады (100%). Егер химиялық аты көрсетілсе, онда есептеуде фармакопеялық сұйықтықтағы әсер етуші заттың фактылы мөлшері бойынша есептеледі.

Ал: Буров сұйықтығының 5% ерітіндісі 200 мл

Бер. Белгіле. Шаюға

Буров сұйықтығының ерітіндісі шартты атаумен берілген, сондықтан есептеуде стандартты Буров сұйықтығы бірлікке есептеледі (100%).

Паспорт

Буров сұйықтығы 10 мл

Тазартылған су 190 мл

_______________________

Жалпы көлемі 200 мл

Ыдысқа 190 мл су өлшеп, кейін 10 мл Буров сұйықтығы өлшеніп құйылады. Босататын флаконға сүзіп, безендіріледі.

Ал: Алюминий ацетаты ерітіндісі негізгі 5% 200 мл

Бер. Белгіле. Шаюға

Жазбада Буров сұйықтығының химиялық атауы көрсетілген. Есептеуде негізні алюминий ацетатының стандартты ерітіндісінің 8%-нан алынады.

мл.

Паспорт

Буров сұйықтығы 145 мл

Тазартылған су 55 мл

_____________________

Жалпы көлемі 200 мл

Ерітіндіні дайындап, босатуға дайындайды. Есептеулерін және технологиясын 3 топтың барлық стандартты ерітінділеріне ұқсастыр-ып орындайды.

Ескертпе. Егер рецептте сутек асқын тотығының концентрациясы көрсетілмесе, онда сұйытылған 3%-дық сутек асқын тотығы ерітіндісі босатылады.

Ерітіндінің сапасын бақылау. Дайындалған ерітіндінің сапасын бағалау құрғақ заттардың сулы ерітінділерінің көрсеткіштері бойынша жүргізіледі. Құжаттарын тексеру (паспорт, рецепт), безендіру, қаттау, түсі, исі, механикалық қоспаларының жоқтығы, көлемінен ауытқуы.

ЕСЕП БЕРУІНЕ ҚОЙЫЛАТЫН ТАЛАПТАРЫ

Есеп беруде қамтылады:

• Зертханалық жұмыстың тақырыбы мен мақсаты;

• Стандартты сұйық фармакопеялық препараттарға рецепттің жазылуы;

• Стандартты фармакопеялық препараттарды сұйылту технологиясы.

ОҚЫТУ ТҮРІ: зертханалық

ҮЙРЕТУ ЖӘНЕ ОҚЫТУ әдістері: презентациялар, кіші топтармен жұмыс, ауызша сұрау.

ӘДЕБИЕТТЕР

Негізгі:

1. Государственная Фармакопея Республики Казахстан – Т. 1. – Алматы: – Издательский дом «Жибек жолы», 2008г – 592 с.

2. Государственная Фармакопея Республики Казахстан – Т. 2. – Алматы: – Издательский дом «Жибек жолы», 2009г – 792 с.

3. Фармацевтическая технология: Технология лекарственных форм: учебник для студентов высших учебных заведений / И.И. Краснюк, С.А.Валевко, Г.В. Михайлова и др.; под ред. И.И. Краснюка, Г.В. Михайловой. – М.: Издательский центр «Академия», 2006. – 592 с.

4. Практикум по технологии лекарственных форм: учебное пособие И.И. Краснюк, Г.В. Михайлова, О.Н. Григорьева и др.; под. ред. И.И. Краснюка, Г.В. Михайловой. – М.: Издательский центр «Академия», 2006г. – 432 с.

Қосымша:

1. Аванесьянц Э.М. Технология изготовления лекарственных форм. – Ростов-на-Дону, - «Феникс».- 2002г.

2. Погорелова В.И. Фармацевтическая технология, - Ростов – на – Дону. – «Феникс». – 2002г.

3. Елинов Ю.Ю. Полный справочник фармацевта. – М. – 2006г.

4. Милованова Л.Н., Тарусова Н.М., Бабошина Е.В. Технология изготовления лекарственных форм. Ростов-наДону: «Феникс», 2002., 448 с.

5. Руководство к лабораторным занятиям по аптечной технологии лекарственных форм / Т.С. Кондратьева, Л.А. Иванова, Ю.И. Зеликсон и др.; под. ред. Кондратьевой. – М.: Медицина, 1986 г. – 288 с.

6. Технология лекарственных форм. Учебник в 2 томах. Том 1/ под. ред. Т.С. Кондратьевой, - М.: Медицина. – 1991 г. – 496 с.

Бақылау

Сұрақтары

• Дәріханалық тәжірибеде қандай стандартты (фармакопеялық) ерітінділер қолданылады?

• Егер рецептте конентрациясы көрсетілесе, хлорсутек қышқылының қандай концентрациясын босату керек?

• Хлорсутек қышқылын сұйылтудың ережесі қандай?

• Қандай жағдайда 25% хлорсутек қышқылын босатады?

• Егер жазбада көрсетілмесе аммиак ерітіндісінің қандай концентрациясы алынады?

• Формалинді, Буров сұйықтығын және сірке қышқылын сұйылту принципі.

• Аммиак және сірке қышқылы ерітінділерін сұйылту ережесі

• Рецептте көрсетілмесе сутек асқын тотығының қандай концентрациясы алынады?

• Қандай стандартты сұйықтықтар екі атауға ие: химиялық және шартты.

• Стандартты сұйықтықтарды қандай топтарға бөлуге болады?

ТАҚЫРЫП № 7. Дәріхана жағдайында сусыз ерітінділер дайындау. Ішке және сыртқа қолданылатын тамшылар. Оларды дайындау технологиясы.

МАҚСАТЫ. Сусыз ерітінділер мен ішке және сыртқа қолданылатын тамшылар дайындай білу.

ОҚЫТУ МІНДЕТТЕРІ:

- студенттерді тақырып бойынша негізгі терминдер мен түсініктермен таныстыру;

- теориялық білімін қалыптастыру;

- сұйық дәрілік қалыптар мен концентрлі ерітінділер дайындаудың тәжірибелік дағдысын дамыту (операционалды компонент);

- студенттердің коммуникативті дағдысын дамыту (реттілікпен ойын айту, мазмұнын құрылымды баяндау, өз көз қарасын білдіру, дискуссия жүргізу және т.б.);

- сулы және концентрлі ерітінділер дайындауын реттейтін нормативті құжаттармен таныстыру;

- студенттерді үздіксіз өзін-өзі жетілдіруге, тақырып бойынша өзіндік ойлануын дамыту.

ТАҚЫРЫПТЫҢ НЕГІЗГІ СҰРАҚТАРЫ

Дәріханада жағдайында ерітінділер алуда қолданылатын бейсулы еріткіштер.

Ерітінділерді этанолда дайындау ерекшелігі.

Этанолды сұйылту ерекшелігі.

Ерітінділер дайындауға қолданылатын сұйық майлар.

Майлы ерітінділер дайындаудың ерекшелігі.

Ұшқыш және ұшпайтын еріткіштерді мөлшерлеу.

Ішке және сыртқа қолданылатын тамшыларды дайындау ерекшелігі.

Бейсулы еріткіштерде дайындалған ерітінділер мен ішке және сыртқа қолданылатын тамшылар сапасын бағалау.

ЗЕРТХАНАЛЫҚ ЖҰМЫС

№1 тапсырма. Дәрілік заттар ерітіндісін этанолда дайындау. Этанолда дайындалатын ерітінді көлемі рецептте көрсетіледі немесе жазбада болады. Этанол мөлшерін есептегенде жалпы ерітіндідегі дәрілік заттың мөлшері ескерілмейді, этанолды рецептте қанша жазылса сонша алады.

Ал: Салицил қышқылы 0,3

Камфора 0,1

Этанол 50 мл

Араластыр. Бер. Белгіле. Бетті сүрту үшін

Бақылау паспорты

Салицил қышқылы 0,3 г

Камфора 0,1 г

Этанол 90% 50 мл

Жалпы көлемі 50 мл

Этанол концентрациясы жазбада көрсетілмеген сондықтан 90% этанол қолданылады. Салицил қышқылы этанолда жеңіл ериді (1:3,5), камфора өте жеңіл ериді (1:1).

Қоңыр шыныдан дайындалған босатылатын флаконға (салицил қышқылы жарыққа сезімтал) 0,3 г салицил қышқылын және 0,1 г камфора салады, кейін 50 мл 90%этанол өлшеп құяды, жауып шайқайды. Ерігенше араластырады. Қажет жағдайда құрғақ мақта тампонымен құрғақ флаконға сүзеді. Дайын ерітіндіні «Сыртқа» деген этикеткамен безендіреді. Ескертпе жазбасымен «Салқын жерде сақтаңыз» босатады. Сигнатура жазып береді.

Ал: Бор қышқылының этанолдағы 1% ерітіндісі50 мл

Бер. Белгіле. Жағу үшін

Этанолдың жазбадағы концентрациясы көрсетілмеген, «Сұйық дәрілік заттарды дайындау бойынша нұсқаулық» сәйкес бор қышқылының 0,5%, 1-5% ерітіндісін 70% этанолда дайындайды.

Бақылау паспорты

Бор қышқылы 0,5 г

Этанол 70% 50 мл

Жалпы көлемі 50 мл

70% этанол болмаған 95% этанолдан дайындайды. 95% этанолдан 50 мл 70% этанол дайындау үшін келесі формуламен есептейді:

,

Мұнда, х – қою этанол мөлшері, мл; у – бізге қажетті этанолдың мөлшері, мл; а – қою этанолдың концентрациясы, %; b – бізге қажетті этанол концентрациясы, %.

Сонда: мл.

95% этанол 36,8 мл мөлшерде алып белгісі бар цилиндрге құйып, сумен 50 мл-ге дейін жеткізеді.

Бақылау паспорты

Бор қышқылы 0,5 г

Этанол 95% 36,8 мл

Тазартылған су 14,4 мл

Жалпы көлемі 50 мл

№2 тапсырма. Дәрілік заттарды ұшпайтын ерітінділерде дайындау. Ұшпайтын еріткіште дайындалған дәрілік заттың ерітіндісінің массасы дәрілік заттардың, глицерин массасының, майдың және сұйық парафиннің, кейде жазбада көрсетілген сұйықтықтың массасының қосындысынан шығады.

Ал: Таза фенол 0,15

Күнбағыс майы 10,0

Араластыр. Бер. Белгіле. 2 тамшыдан құлаққа түнге қарай.

Бақылау паспорты

Таза фенол 0,15 г

Күнбағыс майы 10,0 г

____________________

Ерітінді массасы 10,15 г

Дәріханада фенол кристалдық немесе сұйық бола алады. Сұйық фенол құрамында 9,09% су болғандықтан майларда ерімейді. Рецептте 10% жоғары болса оны глицеринді және спиртті ерітінділер дайындағанда қолданады. Бұл жазбада майда еритін кристалды фенол қолданылады.

Қол таразысында пергаментті қағаз қойылған табақшасына 0,15 г фенол (Абайлаңыз! Теріге тигенде қиын жазылатын күйік болады) құрғақ босататын қоңыр түсті флаконға салады, Босататын қоңыр флаконға салады, тарирлі таразыда өлшеп 10,0 г күнбағыс майын салады. Флаконды тығындап, фенол толық ерігенше аздап су моншасында қыздырады. Дайын ерітіндіні босатуға безендіреді.

Бейсулы ерітінділердің сапасын бағалау. Дайын бейсулы ерітінділердің сапасын басқа дәрілік қалыптардың сапасын тексергендегідей бағалайды: құжаттарын, рецепт, жазба, бақылау паспорты, қатталуы, безендірілуі, түсі, исі, механикалық қоспалардың жоқтығын тексереді. Майлы және глицеринді ерітінділер үшін сулы және спиртті ерітінділерден айырмашылығын тексереді. Ерітінді көлемін емес, жалпы массасын бақылайды.

№3 тапсырма. Тамшылардағы күшті әсер ететін және улы заттардың мөлшерін тексеру.

Күшті әсер ететін және улы заттардың сулы ерітінділерінің тамшы түрінде жазылған тығыздығы бірлікке жақын болады. Сондықтан бұл заттардың мөлшерін тексергенде 1 мл осы ерітіндіде 20 тамшы (стандартты тамшылатқыш бойыынша) болады. Күшті әсер ететін және улы заттардың мөлшерін тексергенде мыналарды есептеу керек:

1. Сулы ерітіндінің барлық көлеміндегі тамшы саны, миллилитр түріндегі ерітінді көлемін 20-ға көбейтеді;

2. Тамшы қанша қабылдауға есептелгені, яғни қабылдау саны. Бұл үшін ерітіндінің барлық көлеміндегі тамшы санын бірреттік қабылдауға көрсетілген тамшы санына бөлу арқылы есептейді;

3. Күшті әсер ететін және улы заттардың сулы ерітіндісінің бірреттік және тәуліктік мөлшерін есептейді. Бір реттік мөлшерін заттың жазып берілген мөлшерін қабылдау санына бөлу арқылы табады. Тәуліктік мөлшерін бірреттік мөлшерін күніне қабылдау санына көбейту арқылы табады. Есептелген бірреттік және тәуліктік мөлшерін заттың МФ келтірілген жоғары реттік мөлшерімен салыстырылады.

Ал: Морфин гидрохлоридінің 2% ерітіндісі 10 мл

Бер. Белгіле. 10 тамшыдан күніне 3 рет

1. 10 мл х 20 тамшы = 200 тамшы

2. 200 тамшы : 10 тамшы = 20 рет қабылдау саны

3. 0,2 : 20 қабылдау саны = 0,01 (бірреттік мөлшері)

0,01 г х 3 = 0,03 г (тәуліктік мөлшері)

Морфин гидрохлоридінің жоғары реттік мөлшері 0,02 г (0,06 г). Мөлшері жоғарыламаған.

Егер күшті әсер ететін және улы заттардың тұндырмадағы және басқа да галендік препараттардағы мөлшерін тексеру үшін 1 мл сұйықтықтағы тамшы санын «тамшылар кестесінен» қарап есептейді.

№4 тапсырма. Дәрілік заттардың сулы ерітінділерінің – тамшыларын дайындау.

Ал: Эфедрин гидрохлориді ерітіндісі 2% 10 мл

Адреналин гидрохлориді ерітіндісі 1:1000 ХХ тамшы

Араластыр. Бер. Белгіле. 4 тамшыдан күніне 3 рет мұрынға

Бақылау паспорты

Эфедрин гидрохлориді 0,2 г

Тазартылған су 10 мл

Адреналин гидрохлориді ерітіндісі 0,1% 20 тамшы

Жалпы көлемі 11 мл

Ыдысқа 5 мл су құйып, 0,2 г эфедрин гидрохлоридін ерітеді. Ерітіндіні мақталы тампонмен сүзіп, қоңыр шынылы флаконға құяды. Осы мақталы тампонмен қалған 5 мл тазартылған суды сүзіп құяды. Тікелей флаконға тамшылатқышпен 0,1% адреналин гидрохлориді ерітіндісі стандартты тамшылатқыш бойынша 20 тамшыға сәйкес салады. Флаконды тығындап, «сыртқа» деген этикеткамен және «салқын жерде сақтау керек» деген ескерту жазбасымен безендіреді.

Күшті әсер ететін және улы заттардың тамшы түріндегі 0,05 г-нан аз мөлшерде тағайындағанда алдын-ала дайындалған осы заттардың концентрлі ерітіндісі қолданылады.

Ал: Атропин сульфатының 0,1% ерітіндісі 10 мл

Бер. Белгіле. 4 тамшыдан күніне 2 рет

Атропин сульфатының бірреттік (0,0002 г) және тәуліктік (0,0004 г) мөлшері жоғарыламаған.

Қол таразысында дәлдікпен 0,01 г атропин сульфатын өлшеп алу мүмкін емес, сондықтан 1% (1:100) атроипн сульфаты ерітіндісі қолданады.

Бақылау паспорты

Атропин сульфатының 1% ерітіндісі 1 мл

Тазартылған су 9,0 мл

Жалпы көлемі 10 мл

Атропин сульфатының 1% 1 мл ерітіндісін пипеткамен өлшеп флаконға салады және 9 мл су құяды. Флаконды тығындап, «тамшы» деген этикеткамен және «сақтықпен қолданыңыз» ескерту жазбасымен безендіреді. Сигнатура жазып береді.

Тамшылардың сапасын тексеру. Дайындалған тамшылардың сапасын тексергенде басқа да дәрілік қалыптардың сапасын тексергендей құжаттарын (рецепт, бақылау паспортын), безендірілуін, қатталуын, түсін, исін, механикалық қоспалардың жоқтығын және көлем ауытқуын тексереді.

Оқыту түрі: зертханалық

ҮЙРЕТУ ЖӘНЕ ОҚЫТУ ӘДІСІ: презентация, кіші топтармен жұмыс, ауызша сұрау.

.

ӘДЕБИЕТТЕР

Негізгі:

1. Государственная Фармакопея Республики Казахстан – Т. 1. – Алматы: – Издательский дом «Жибек жолы», 2008г – 592 с.

2. Государственная Фармакопея Республики Казахстан – Т. 2. – Алматы: – Издательский дом «Жибек жолы», 2009г – 792 с.

3. Фармацевтическая технология: Технология лекарственных форм: учебник для студентов высших учебных заведений / И.И. Краснюк, С.А.Валевко, Г.В. Михайлова и др.; под ред. И.И. Краснюка, Г.В. Михайловой. – М.: Издательский центр «Академия», 2006. – 592 с.

4. Практикум по технологии лекарственных форм: учебное пособие И.И. Краснюк, Г.В. Михайлова, О.Н. Григорьева и др.; под. ред. И.И. Краснюка, Г.В. Михайловой. – М.: Издательский центр «Академия», 2006г. – 432 с.

Қосымша:

1. Аванесьянц Э.М. Технология изготовления лекарственных форм. – Ростов-на-Дону, - «Феникс».- 2002г.

2. Погорелова В.И. Фармацевтическая технология, - Ростов – на – Дону. – «Феникс». – 2002г.

3. Елинов Ю.Ю. Полный справочник фармацевта. – М. – 2006г.

4. Милованова Л.Н., Тарусова Н.М., Бабошина Е.В. Технология изготовления лекарственных форм. Ростов-наДону: «Феникс», 2002., 448 с.

5. Руководство к лабораторным занятиям по аптечной технологии лекарственных форм / Т.С. Кондратьева, Л.А. Иванова, Ю.И. Зеликсон и др.; под. ред. Кондратьевой. – М.: Медицина, 1986 г. – 288 с.

6. Технология лекарственных форм. Учебник в 2 томах. Том 1/ под. ред. Т.С. Кондратьевой, - М.: Медицина. – 1991 г. – 496 с.

БАҚЫЛАУ:

Бақылау сұрақтары:

• Ерітінділер дайындауда дәріхана тәжірибесінде қандай сусыз еріткіштер қолданылады?

• Концентрлі этанолды сұйытылған концентрациялы алу үшін сумен сұйылтуды есептеудің ерекшелігі қандай?

• Ұшқыш және ұшпайтын еріткіштерді мөлшерлеу тәсілдері қандай?

• Этанолды сұйылтуда қандай алкоголиметриялық кесте қолданылады және оның принципаилды айырмашылығы қандай?

• 1 және 2% йод ерітіндісі мен 1% метилен көгі ерітіндісін дайындауда этанолдың қандай концентрациясы қолданылады және ол қандай нормативті құжаттармен регламенттеледі?

• 1 және 2% бриллиант көгі ерітіндісін және 1% цитраль ерітіндісін дайындағанда қандай концентрациялы этанол қолданылады?

• 1,5% сутек асқын тотығы ерітіндісі және 1,2% салицил қышқылы ерітінділерін дайындағанда этанолдың қандай концентрациясы қолданылады?

• Ұшпайтын еріткіште ерітінді дайындаудың ерекшелігі және оны негіздеу.

ТАҚЫРЫП № 8. Жоғары молекулалы қосылыстар. Шектеулі және шексіз ісінетін жоғары молекулалы қосылыстар ерітінділерінің технологиясы. Қорғалған коллоидты ерітінділер.

МАҚСАТЫ – жоғары молекулалы қосылыстар ерітінділері мен коллоидты ерітінділер дайындау бойынша теориялық білім қалыптастыру және тәжірибелік дағдыны игеру.

ОҚЫТУ МІНДЕТТЕРІ

- студенттерді тақырып бойынша негізгі терминдер мен түсініктермен таныстыру;

- теориялық білімін қалыптастыру;

- сұйық дәрілік қалыптар мен концентрлі ерітінділер дайындаудың тәжірибелік дағдысын дамыту (операционалды компонент);

- студенттердің коммуникативті дағдысын дамыту (реттілікпен ойын айту, мазмұнын құрылымды баяндау, өз көз қарасын білдіру, дискуссия жүргізу және т.б.);

- сулы және концентрлі ерітінділер дайындауын реттейтін нормативті құжаттармен таныстыру;

- студенттерді үздіксіз өзін-өзі жетілдіруге, тақырып бойынша өзіндік ойлануын дамыту.

ТАҚЫРЫПТЫҢ НЕГІЗГІ СҰРАҚТАРЫ

1. ЖМҚ ерітінділеріне жалпы сипаттама

2. Қорғалған коллоидтар ерітінділеріне жалпы сипаттама

3. ЖМҚ суда еру ерекшелігі

4. Шексіз ісінетін жоғары молекулалық қосылыстар ерітінділерін дайындау

5. Қорғалған коллоидтар ерітінділерін дайындау

6. Дайындалған ерітінділер сапасын бағалау.

Зертханалық жұмыс

№1 тапсырма. Жоғары молекулалы қосылыстардың шектеулі ісінетін ерітінділерін дайындау. Жоғары молекулалы қосылыстардың шектеулі ісінетін түріне фармацевтикалық тәжірибеде жиі қолданылатын пепсин, мия экстрактылары, красавка және т.б. жатады. ЖМҚ шектеулі ісінетін түрлерін ерітудің төмен молекулалы заттарды еріткеннен ешқандай айырмашылығы жоқ.

Ал: Хлорсутек қышқылы 4 мл

Пепсин 2,0

Қант шырыны 10 мл

Тазартылған су 200 мл

Араластыр. бер. Белгіле. 1 ас қасықтан күніне 2 рет

Бақылау паспорты

Хлорсутек қышқылы ерітіндісі 1:10 40 мл

Пепсин 2,0 г

Қант шырыны 10 мл

Тазартылған су 164 мл

Жалпы көлемі 214 мл

Ыдысқа 164 мл су өлшеп құяды, 40 мл хлорсутек қышқылының ерітіндісін (1:10) және араластыра отырып 2,0 г пепсинді ерітеді. Ерітіндіні мақталы тампонмен сүзіп, 250 мл флаконға құяды. 10 мл қант шырынын салады, тығындап, босатуға дайындайды.

№2 тапсырма. Жоғары молекулалы қосылыстардың шектеулі ісінетін ерітінділерін дайындау. Шектеулі ісінетін ЖМҚ-ға көбіне дәрілік қалыптар технологиясында желатин, крахмал, метилцеллюлоза, карбоксиметилцеллюлозаның натрий тұзы, поливинол және т.б. жатады. Бұл ЖМҚ ерітінділерінің технологиясы ісіну сатысынан еру сатысына өту сияқты қосымша операцияларды талап етеді.

Ал: Желатин 5% ерітіндісі 50 мл

Бер. Белгіле. 1 десерттік қасықпен әр 2 сағат сайын

Бақылау паспорты

Желатин 2,5 г

Тазартылған су 50 мл

Жалпы көлемі 50 мл

Желатин ерітіндісін масса-көлемдік тәсіл бойынша дайындайды. Қыздыру кесесіне 2,5 г желатин 4-10 бөлікті бөлме температурасындағы суды құяды және ісінуге 30-60 минут қалдырады. Кейін қалған суды қосады, су моншасында толық ерігенше 40-50⁰ қыздырады. Жылы ерітіндіні марля арқылы босататын флаконға сүзеді, қажет жағдайда көлемін 50 мл-ге жеткізеді. Тығындап, босатуға дайындайды.

Ал: Крахмал ерітіндісі 200,0

Натрий бромиді 5,0

Араластыр. бер. Белгіле. 2 клизма жасағанға

Крахмал ерітіндісін МФ бойынша масса бойынша дайындайды: 1 бөлік крахмал, 4 бөлік салқын су, 45 бөлік ыстық су.

Бақылау паспорты

Крахмал 4,0 г

Тазартылған салқын су 16 млТазартылған ыстық су 180 мл

Натрий бромиді 5,0 г

Жалпы массасы 205,0 г

Өлшенген қыздырушы кесеге от жалынында торға қойып қыздырады, керекті су мөлшерінде (кішкене мөлшерін натрий бромидін ерітуге қалдырады) және оған 16 мл суда жеке ерітіп дайындалған 4,0 г крахмал ерітіндісін құяды. Қоспаны қайнағанша 1-2 мин қыздырады. Ерітінді суыған соң тарирленген босататын флаконға сүзеді. Натрий бромиді ерітіндісі мен қажетті 205,0 г массаға дейін су қосады. Флаконды тығындап босатуға безендіреді.

ЖМҚ ерітінділерінің сапасын бағалау. Дайындалған ЖМҚ сапасын басқа қалыптардың сапасын тексергендей бағалайды: құжаттарын (рецепт, бақылау паспорты), қатталуын, безендірілуін, түсін, исін, механикалық қоспалардың жоқтығын, көлемнен ауытқуын тексереді.

№3 тапсырма. Қорғалған коллоид ерітінділерін дайындау. Коллоидты ерітінділер түзетін дәрілік заттарға протаргол, колларгол, ихтиол және т.б. Колларгол мен протаргол ерітінділерін дайындау құрамындағы мицеллаларға байланысты. Протаргол – күміс оксиді, ақуыз гидролизінің өнімдерімен қорғалған. 7,7-8,3% күміс бар. Колларгол 70% күміс және 30% ақуызды заттар бар.

Ал: Протаргол ерітіндісі 1% 200 мл

Бер. Белгіле. Спринцовкаға

Бақылау паспорты

Протаргол 2,0 г

Тазартылған су 200 мл

Жалпы көлемі 200 мл

Кең мойынды ыдысқа 200 мл тазартылған су қосады.оның бетіне 2,0 г протаргол себеді. 15-20 минутқа толық ерігенше қалдырады. Қажет жағдайда мақта тампонымен сүзеді. Күлсіз қағазды сүзгі қолданады, себебі күлді қағаз ауыр металл және сілтілік-жер металдарының иондарымен протарголдың коагуляциясын шақырады. Флаконды тығындап, босатуға безендіреді.

Ал: Колларгол ерітіндісі 1%20 мл

Бер. Белгіле. 1-2 тамшыдан күніне 3 рет оң құлаққа

Бақылау паспорты

Колларгол 0,2 г

Тазартылған су 20 мл

Жалпы көлемі 20 мл

Ісіну сатысының уақытын қысқарту мақсатында оны келіде судың кішкене мөлшерімен (4 тамшы) ысқылайды. Кейін қалған сумен сұйылтады. Ерітіндіні мақта тампонымен сүзіп, қоңыр түсті шыны флаконға салады. Колларгол жарыққа сезімтал. Тығындап босатуға безендіреді.

Қорғалған коллоидты ерітінділердің сапасын тексеру.

Дайындалған ерітіндінің сапасын басқа дәрілік қалыптар сияқты бағалайды: құжаттарын (рецепт, бақылау паспорты), қатталуын, түсін, исін, механикалық қоспалардың жоқтығын, көлемінен ауытқуын тексереді.

ҮЙРЕТУ ЖӘНЕ ОҚЫТУ ӘДІСТЕРІ: презентация, кіші топтармен жұмыс, ауызша сұрау.

ӘДЕБИЕТТЕР

Негізгі:

1. Государственная Фармакопея Республики Казахстан – Т. 1. – Алматы: – Издательский дом «Жибек жолы», 2008г – 592 с.

2. Государственная Фармакопея Республики Казахстан – Т. 2. – Алматы: – Издательский дом «Жибек жолы», 2009г – 792 с.

3. Фармацевтическая технология: Технология лекарственных форм: учебник для студентов высших учебных заведений / И.И. Краснюк, С.А.Валевко, Г.В. Михайлова и др.; под ред. И.И. Краснюка, Г.В. Михайловой. – М.: Издательский центр «Академия», 2006. – 592 с.

4. Практикум по технологии лекарственных форм: учебное пособие И.И. Краснюк, Г.В. Михайлова, О.Н. Григорьева и др.; под. ред. И.И. Краснюка, Г.В. Михайловой. – М.: Издательский центр «Академия», 2006г. – 432 с.

Қосымша:

1. Аванесьянц Э.М. Технология изготовления лекарственных форм. – Ростов-на-Дону, - «Феникс».- 2002г.

2. Погорелова В.И. Фармацевтическая технология, - Ростов – на – Дону. – «Феникс». – 2002г.

3. Елинов Ю.Ю. Полный справочник фармацевта. – М. – 2006г.

4. Милованова Л.Н., Тарусова Н.М., Бабошина Е.В. Технология изготовления лекарственных форм. Ростов-наДону: «Феникс», 2002., 448 с.

5. Руководство к лабораторным занятиям по аптечной технологии лекарственных форм / Т.С. Кондратьева, Л.А. Иванова, Ю.И. Зеликсон и др.; под. ред. Кондратьевой. – М.: Медицина, 1986 г. – 288 с.

6. Технология лекарственных форм. Учебник в 2 томах. Том 1/ под. ред. Т.С. Кондратьевой, - М.: Медицина. – 1991 г. – 496 с.

БАҚЫЛАУ

Сұрақтар

1. Дәрілік қалыптар технологиясында қолданылатын ЖМҚ жіктелуі және сипаттамасы

2. Шектеулі және шексіз ісінетін ЖМҚ технологиясының ерекшелігі қандай?

3. Пепсин ерітіндісін дайындаудың ерекшелігі қандай?

4. Желатин, крахмал ерітінділерін дайындау ерекшелігі қандай?

5. ЖМҚ мен қорғалған коллоидтар ерітінділерін сақтаудың негізгі ережелері қандай?

6. ЖМҚ ерітінділеріне электролиттер мен этанол қалай енгізіледі?

7. ЖМҚ мен қорғалған коллоидтар ерітінділерін дайындаудың ерекшелігі қандай?

8. Колларгол мен протаргол ерітінділерін сүзу үшін неліктен тек қана күлсіз сүзгілер қолданылады?

9. Қорғалған коллоидтар ерітінділерін сақтау ережесі қандай?

ТАҚЫРЫП № 9. Гидрофильді және гидрофобты заттары бар суспензиялар дайындау.

МАҚСАТЫ - Гидрофильді және гидрофобты заттары бар суспензиялар дайындау бойынша теориялық білім қалыптастыру, тәжірибелік дағдыны меңгеру.

ОҚЫТУ МІНДЕТТЕРІ

- студенттерді тақырып бойынша негізгі терминдер мен түсініктермен таныстыру;

- теориялық білімін қалыптастыру;

- сұйық дәрілік қалыптар мен концентрлі ерітінділер дайындаудың тәжірибелік дағдысын дамыту (операционалды компонент);

- студенттердің коммуникативті дағдысын дамыту (реттілікпен ойын айту, мазмұнын құрылымды баяндау, өз көз қарасын білдіру, дискуссия жүргізу және т.б.);

- сулы және концентрлі ерітінділер дайындауын реттейтін нормативті құжаттармен таныстыру;

- студенттерді үздіксіз өзін-өзі жетілдіруге, тақырып бойынша өзіндік ойлануын дамыту.

ТАҚЫРЫПТЫҢ НЕГІЗГІ СҰРАҚТАРЫ

1. Суспензия дәрілік қалып ретінде.

2. Суспензиялардың тұрақтылығы және оларға әсер ететін факторлар.

3. Суспензиялар дайындауда қолданылатын тұрақтандырғыштар.

4. Суспензия дайындауда Б.В.Дерягин ережесін дайындау.

5. Конденсация әдісімен суспензия дайындау.

6. Дисперсионды әдіспен суспензия дайындау.

7. Айқын емес гидрофобты қасиетке ие суспензиялар дайындау

8. Айқын гидрофобты суспензиялар дайындау

9. Күкірт суспензиясын дайындау ерекшелігі

10. Дәріханада дайындалатын суспензиялардың сапасын бақылау.

Зертханалық жұмыс

№1 тапсырма. Дисперстік тәсілмен суспензия дайындау. Гидрофильді қасиеттері бар дәрілік заттар суспензиялары. Гидрофильді дәрілік заттарды ұсақтауды Б.В. Дерягин профессордың ережесімен жүргізеді. Ұсақталатын затқа зат массасының ½ мөлшерінде дисперсті орта қосып жүргізеді. Бөлшектердің фракциялануы байқалады. Ұсақталатын затқа келіде 10 есе артық мөлшердегі су қосады. Тұнбаны келісаппен араластырады. 2-3 минутқа қалдырып, тұнбаның барлығы дерлік құйылғанша босататын флаконға салады.

Ал: Натрий бензоат ерітіндісі 1% 120 мл

Висмут нитраты негізгі 2,0

Қант шырыны 10 мл

Араластыр. Бер. Белгіле. 1 ас қасықтан күніне 3 рет

Бақылау паспорты

Натрий бензоат ерітіндісі 1,2

Висмут нитраты негізгі 2,0 г

Қант шырыны 10 мл

Тазартылған су 120 мл

Жалпы көлемі 130 мл

Ыдысқа 120 мл су құйып, 1,2 г натрий бензоатын ерітеді. Мақта тампонымен ерітіндіні босататын флаконға сүзеді.

Бақлау паспорты 2 (концентрлі натрий бензоаты ерітіндісі)

Натрий бензоат ерітіндісі (1:10) 12 мл

Висмут нитраты негізгі 2,0 г

Қант шырыны 10 мл

Тазартылған су 108 мл

Жалпы көлемі 130 мл

Натрий бензоатының концентрлі ерітіндісі болғанда ыдысқа 108 мл тазартылған су құйып, 12 мл 10% натрий бензоатын құяды.

Келіде висмут нитратын негізгі құрғақ күйінде ысқылайды, 1 мл дайын натрий бензоатының ерітіндісін құяды, ботқа тәріздес масса алынғанша араластырады. 20-40 мл натрий бензоатын қосып келісаппен араластырады. 2-3 минутқа қалдырады. Босататын флаконға құяды. Тұнбаны ұсақтап, кейін тағы да 20-40 мл натрий бензоатын құяды. Бүкіл тұнба толық флаконға салынғанша осы операцияны қайталайды. Дайын суспензияға 10 мл қант шырынын қосып босатуға дайындайды.

Гидрофобты қасиеті бар суспензиялар дайындау. Айқын гидрофобты қасиеті бар дәрілдік заттарды ұсақтауды 90% этанол қатысында орындайды. 1:1 қатынастақиын ұсақталатын заттар этанолда жеңіл ериді. Құрғақ күйде ұсақтайды.

Гидрофобты дәрілік заттарды дисперсті ортамен араластырғанда тұрақтандырғыш қолданады. Келіде ½ массалы сумен ботқа тәрізді масса алғанша сумен араластырады. Ұсақталған заттарды келіден флаконға ауыстырады. Су қоса отырып немесе дәрілік заттың сулы ерітіндісін аздап қоса отырып жүргізеді.

Ал: Ментол 0,5

Натрий гидрокарбонаты

Натрий хлориді теңдей етіп 1,5

Тазартылған су 100 мл

Араластыр. бер. Белгіле. Шаюға

Бақылау паспорты

Ментол 0,5 г

Желатоза 0,5 г

Натрий гидрокарбонаты 1,5

Натрий хлориді 1,5

Тазартылған су 100 мл

Жалпы көлемі 100 мл

Ыдысқа 100 мл су құйып, 1,5 г натрий гидрокарбонаты және натрий хлоридін ерітеді. Мақта тампонымен сүзеді.

Суспензияның сапасын бағалау. Суспензияның тұнбасы болған жағдайда бөлшектерінің біркелкі таралуын қамтамасыз ету керек, яғни 24 сағаттан соң 15-20 с және 3 сәулік сақталғаннан соң 40-60 с шайқау керек. Дисперсті фазаның біртектілігі. Дисперсті фазаның біртекті емес бөлшектерінің болуына жол берілмейді. Бөлшек өлшемін микроскоппен қарай арқылы анықтайды.

ҮЙРЕТУ ЖӘНЕ ОҚЫТУ ӘДІСІ: презентация, кіші топтармен жұмыс, ауызша жұмыс.

ӘДЕБИЕТТЕР

Негізгі:

1. Государственная Фармакопея Республики Казахстан – Т. 1. – Алматы: – Издательский дом «Жибек жолы», 2008г – 592 с.

2. Государственная Фармакопея Республики Казахстан – Т. 2. – Алматы: – Издательский дом «Жибек жолы», 2009г – 792 с.

3. Фармацевтическая технология: Технология лекарственных форм: учебник для студентов высших учебных заведений / И.И. Краснюк, С.А.Валевко, Г.В. Михайлова и др.; под ред. И.И. Краснюка, Г.В. Михайловой. – М.: Издательский центр «Академия», 2006. – 592 с.

4. Практикум по технологии лекарственных форм: учебное пособие И.И. Краснюк, Г.В. Михайлова, О.Н. Григорьева и др.; под. ред. И.И. Краснюка, Г.В. Михайловой. – М.: Издательский центр «Академия», 2006г. – 432 с.

Қосымша:

1. Аванесьянц Э.М. Технология изготовления лекарственных форм. – Ростов-на-Дону, - «Феникс».- 2002г.

2. Погорелова В.И. Фармацевтическая технология, - Ростов – на – Дону. – «Феникс». – 2002г.

3. Елинов Ю.Ю. Полный справочник фармацевта. – М. – 2006г.

4. Милованова Л.Н., Тарусова Н.М., Бабошина Е.В. Технология изготовления лекарственных форм. Ростов-наДону: «Феникс», 2002., 448 с.

5. Руководство к лабораторным занятиям по аптечной технологии лекарственных форм / Т.С. Кондратьева, Л.А. Иванова, Ю.И. Зеликсон и др.; под. ред. Кондратьевой. – М.: Медицина, 1986 г. – 288 с.

6. Технология лекарственных форм. Учебник в 2 томах. Том 1/ под. ред. Т.С. Кондратьевой, - М.: Медицина. – 1991 г. – 496 с.

БАҚЫЛАУ

Сұрақтар.

1. Суспензиялардың дәрілік қалып ретіндегі анықтамасы. Гетерогенді жүйе ретіндегі олардың ерекшелігі.

2. Суспензиялардың гетерогенді жүйе ретіндегі тұрақтылық түрлері.

3. Суспензиялар тұрақтылығына әсер ететін факторлар.

4. Гидрофильді заттардан суспензия дайындау.

5. Суспензия дайындауда Б.В.Дерягин ережесін суспензия дайындауда қолдану.

6. Стабилизаторлардың рөлі және механизмі қандай?

7. Гидрофобты заттар суспензиясын дайындауда стабилизаторларды таңдау

8. Айқын емес гидрофобты қасиеттері бар заттардан суспензия дайындау.

9. Айқын гидрофобты қасиеттері бар заттардан суспензия дайындау.

10. Күкірт суспензиясын дайындау ерекшелігі.

11. Суспензия сапасын бағалаудың негізгі көрсеткіштері қандай?

12. Суспензиялар сақтау кезінде қандай өзгерістерге ұшырауы мүмкін?

ТАҚЫРЫП № 10. Тұқымдардан эмульсия дайындау. Майлы эмульсиялар технологиясы.

МАҚСАТЫ – Тұқымдардан эмульсия, майлы эмульсия дайындау бойынша теориялық білім қалыптастыру, тәжірибелік дағдыны игеру.

ОҚЫТУ МІНДЕТТЕРІ

- студенттерді тақырып бойынша негізгі терминдер мен түсініктермен таныстыру;

- теориялық білімін қалыптастыру;

- сұйық дәрілік қалыптар мен концентрлі ерітінділер дайындаудың тәжірибелік дағдысын дамыту (операционалды компонент);

- студенттердің коммуникативті дағдысын дамыту (реттілікпен ойын айту, мазмұнын құрылымды баяндау, өз көз қарасын білдіру, дискуссия жүргізу және т.б.);

- сулы және концентрлі ерітінділер дайындауын реттейтін нормативті құжаттармен таныстыру;

- студенттерді үздіксіз өзін-өзі жетілдіруге, тақырып бойынша өзіндік ойлануын дамыту.

ТАҚЫРЫПТЫҢ НЕГІЗГІ СҰРАҚТАРЫ

1. Тұқымдардан эмульсия, майлы эмульсия дайындаудың негізгі ережелері.

2. Жазба компоненттерінің мөлшерін есептеу.

3. Эмульсияларды келесідей технологиялық операцияларды реттілікпен орындай отырып дайындаудың технологиялық үрдісі: өлшеу, еріту, араластыру, эмульгирлеу, сығу және басқалар.

4. Эмульсия дайындағанда эмульгаторды таңдау, су мен май мөлшерін есептеу.

5. Біріншілік эмульсия дайындау.

6. Эмульсиялар дайындауда кіші механизация құралдарын (миксер, тіндерді микромайдалағыш) қолдану.

7. Эмульсиялар сапасын бағалау.

8. Дәрілік қалыпты босатуға дайындау, қаттау, орамдау және безендіру.

ҮЙРЕТУ ЖӘНЕ ОҚЫТУ ӘДІСІ: презентация, кіші топтармен жұмыс, ауызша сұрау.

ӘДЕБИЕТТЕР

Негізгі:

1. Государственная Фармакопея Республики Казахстан – Т. 1. – Алматы: – Издательский дом «Жибек жолы», 2008г – 592 с.

2. Государственная Фармакопея Республики Казахстан – Т. 2. – Алматы: – Издательский дом «Жибек жолы», 2009г – 792 с.

3. Фармацевтическая технология: Технология лекарственных форм: учебник для студентов высших учебных заведений / И.И. Краснюк, С.А.Валевко, Г.В. Михайлова и др.; под ред. И.И. Краснюка, Г.В. Михайловой. – М.: Издательский центр «Академия», 2006. – 592 с.

4. Практикум по технологии лекарственных форм: учебное пособие И.И. Краснюк, Г.В. Михайлова, О.Н. Григорьева и др.; под. ред. И.И. Краснюка, Г.В. Михайловой. – М.: Издательский центр «Академия», 2006г. – 432 с.

Қосымша:

1. Аванесьянц Э.М. Технология изготовления лекарственных форм. – Ростов-на-Дону, - «Феникс».- 2002г.

2. Погорелова В.И. Фармацевтическая технология, - Ростов – на – Дону. – «Феникс». – 2002г.

3. Елинов Ю.Ю. Полный справочник фармацевта. – М. – 2006г.

4. Милованова Л.Н., Тарусова Н.М., Бабошина Е.В. Технология изготовления лекарственных форм. Ростов-наДону: «Феникс», 2002., 448 с.

5. Руководство к лабораторным занятиям по аптечной технологии лекарственных форм / Т.С. Кондратьева, Л.А. Иванова, Ю.И. Зеликсон и др.; под. ред. Кондратьевой. – М.: Медицина, 1986 г. – 288 с.

6. Технология лекарственных форм. Учебник в 2 томах. Том 1/ под. ред. Т.С. Кондратьевой, - М.: Медицина. – 1991 г. – 496 с.

БАҚЫЛАУ

Сұрақтар.

1. МФ эмульсияларға дәрілік қалып ретінде қандай анықтама береді?

2. Эмульсияларды тұқымдардан дайындаудың негізгі ережесі қандай?

3. Эмульсия құрамына дәрілік затты енгізу ережесі қандай?

4. Ішке қолданылатын эмульсиялар технологиясында қандай эмульгаторлар қолданылады және олардың жіктелуі қандай?

5. Эмульсияның тұрақтылығы неге байланысты? Эмульгаторлардың тұрақтандыру механизмі қандай?

6. Эмульсияларды гетерогенді жүйе ретінде қандай қасиеттер сипаттайды?

7. Эмульсиялардың гетерогенді жүйе ретінде тұрақтылығына әсер ететін факторлар қандай?

8. Эмульсиялардың сақтау кезіндегі агрегаттық, кинетикалық, конденсациондық тұрақтылық түрлерінің мәні қандай?

9. Қант шырынын қосу эмульсиялардың тұрақтылығына әсері қандай?

10. Сақтау кезінде эмульсиялар қандай өзгерістерге ұшырайды?

11. Эмульсиялардың негізгі сапалық көрсеткіштері қандай?

ТАҚЫРЫП № 11. Алкалоидтар, жүрек гликозидтері, эфир майлары, сапониндер, илік заттар мен антрогликозидтер бар шикізаттардан сулы бөлінділер дайындау. Шырыштары бар шикізаттардан сулы бөлінділер дайындау технологиясы. Экстракт – концентраттар қолдану.

МАҚСАТЫ – Дәрілік өсімдік шикізатынан сулы бөлінділер дайындау бойынша теориялық білім қалыптастыру, тәжірибелік дағдыны игеру.

ОҚЫТУ МІНДЕТТЕРІ

- студенттерді тақырып бойынша негізгі терминдер мен түсініктермен таныстыру;

- теориялық білімін қалыптастыру;

- сұйық дәрілік қалыптар мен концентрлі ерітінділер дайындаудың тәжірибелік дағдысын дамыту (операционалды компонент);

- студенттердің коммуникативті дағдысын дамыту (реттілікпен ойын айту, мазмұнын құрылымды баяндау, өз көз қарасын білдіру, дискуссия жүргізу және т.б.);

- сулы және концентрлі ерітінділер дайындауын реттейтін нормативті құжаттармен таныстыру;

- студенттерді үздіксіз өзін-өзі жетілдіруге, тақырып бойынша өзіндік ойлануын дамыту.

ТАҚЫРЫПТЫҢ НЕГІЗГІ СҰРАҚТАРЫ

1. Тұндырма мен қайнатпаның дәрілік қалып ретіндегі анықтамасы

2. Эфир майлары бар шикізаттардан сулы бөлінділер дайындау ерекшелігі.

3. Илік заттары бар шикізаттардан сулы бөлінділер дайындау ерекшеліктері.

4. Сапониндері бар шикізаттардан сулы бөлінділер дайындау ерекшеліктері.

5. Экстракттарды (концентраттарды) қолданып сулы бөлінділер дайындау ерекшелігі қандай?

6. Алтей тамырынан сулы бөлінділер дайындау ерекшелігі қандай?

7. Дәрілік өсімдік шикізатынан әсер етуші заттарды бөліп алу үрдісіне әсер ететін факторлар.

8. Суды сіңіру коэффициенті және оны экстрагент көлемін есептеуде қолдану.

9. Тұнба, тұндырма және қайнатпалар дайындау технологиясының негізгі сатылары қандай?

ҮЙРЕТУ ЖӘНЕ ОҚЫТУ ӘДІСІ: презентация, кіші топтармен жұмыс, ауызша сұрау

ӘДЕБИЕТТЕР

Негізгі:

1. Государственная Фармакопея Республики Казахстан – Т. 1. – Алматы: – Издательский дом «Жибек жолы», 2008г – 592 с.

2. Государственная Фармакопея Республики Казахстан – Т. 2. – Алматы: – Издательский дом «Жибек жолы», 2009г – 792 с.

3. Фармацевтическая технология: Технология лекарственных форм: учебник для студентов высших учебных заведений / И.И. Краснюк, С.А.Валевко, Г.В. Михайлова и др.; под ред. И.И. Краснюка, Г.В. Михайловой. – М.: Издательский центр «Академия», 2006. – 592 с.

4. Практикум по технологии лекарственных форм: учебное пособие И.И. Краснюк, Г.В. Михайлова, О.Н. Григорьева и др.; под. ред. И.И. Краснюка, Г.В. Михайловой. – М.: Издательский центр «Академия», 2006г. – 432 с.

Қосымша:

1. Аванесьянц Э.М. Технология изготовления лекарственных форм. – Ростов-на-Дону, - «Феникс».- 2002г.

2. Погорелова В.И. Фармацевтическая технология, - Ростов – на – Дону. – «Феникс». – 2002г.

3. Елинов Ю.Ю. Полный справочник фармацевта. – М. – 2006г.

4. Милованова Л.Н., Тарусова Н.М., Бабошина Е.В. Технология изготовления лекарственных форм. Ростов-наДону: «Феникс», 2002., 448 с.

5. Руководство к лабораторным занятиям по аптечной технологии лекарственных форм / Т.С. Кондратьева, Л.А. Иванова, Ю.И. Зеликсон и др.; под. ред. Кондратьевой. – М.: Медицина, 1986 г. – 288 с.

6. Технология лекарственных форм. Учебник в 2 томах. Том 1/ под. ред. Т.С. Кондратьевой, - М.: Медицина. – 1991 г. – 496 с.

ҚОРТЫНДЫ БАҚЫЛАУ (СҰРАҚТАР):.

1. Тұндырмалар мен қайнатпалардың дәрілік қалып ретіндегі анықтамасы қандай?

2. Тұндырмалар мен қайнатпалардың бір-бірінен айыырмашылығы.

3. Алтей тамырынан сулы сығынды дайындау ерекшелігі қандай?

4. Тұнбалар мен қайнатпаларға дәрілік затты енгізу қалай жүргізіледі?

5. Қайнатпалар мен тұндырмалар дайындағанда неліктен жазбадағы осы заттардың концентрлі ерітінділері қолданылмайды?

6. Дәрілік өсімдік шикізатынан сулы бөлінділер дайындағанда әсер етуші заттардың бөлініп алу толықтығы мен жылдамдығына қандай факторлар әсер етеді?

7. Экстрагент көлемін есептегенде суды сіңіру коэффициенті нені көрсетеді және оны қолдану әдістемесі.

ТАҚЫРЫП № 12. Гомогенді және гетерогенді линименттер дайындау.

МАҚСАТЫ – Гомогенді және гетерогенді линименттер дайындау бойынша теориялық білім қалыптастыру, тәжірибелік дағдыны игеру.

ОҚЫТУ МІНДЕТТЕРІ

- студенттерді тақырып бойынша негізгі терминдер мен түсініктермен таныстыру;

- теориялық білімін қалыптастыру;

- сұйық дәрілік қалыптар мен концентрлі ерітінділер дайындаудың тәжірибелік дағдысын дамыту (операционалды компонент);

- студенттердің коммуникативті дағдысын дамыту (реттілікпен ойын айту, мазмұнын құрылымды баяндау, өз көз қарасын білдіру, дискуссия жүргізу және т.б.);

- сулы және концентрлі ерітінділер дайындауын реттейтін нормативті құжаттармен таныстыру;

- студенттерді үздіксіз өзін-өзі жетілдіруге, тақырып бойынша өзіндік ойлануын дамыту.

-

ТАҚЫРЫПТЫҢ НЕГІЗГІ СҰРАҚТАРЫ

1. Линименттің дәрілік қалып ретіндегі анықтамасы.

2. Гомогенді линименттерге жалпы сипаттама.

3. Гетерогенді линименттерге жалпы сипаттама.

4. Линименттердің жіктелуі.

5. Гомогенді линименттер дайындау ерекшелігі.

6. Гетерогенді линименттер дайындау ерекшелігі.

7. Вишневский линиментін дайындау ерекшелігі.

8. Аммиакты линимент дайындау ерекшелігі.

9. Дәріханада дайындалатын линименттердің сапасын бағалау.

ҮЙРЕТУ ЖӘНЕ ОҚЫТУ ӘДІСІ: презентация, кіші топтармен жұмыс, ауызша сұрау.

ӘДЕБИЕТТЕР

Негізгі:

1. Государственная Фармакопея Республики Казахстан – Т. 1. – Алматы: – Издательский дом «Жибек жолы», 2008г – 592 с.

2. Государственная Фармакопея Республики Казахстан – Т. 2. – Алматы: – Издательский дом «Жибек жолы», 2009г – 792 с.

3. Фармацевтическая технология: Технология лекарственных форм: учебник для студентов высших учебных заведений / И.И. Краснюк, С.А.Валевко, Г.В. Михайлова и др.; под ред. И.И. Краснюка, Г.В. Михайловой. – М.: Издательский центр «Академия», 2006. – 592 с.

4. Практикум по технологии лекарственных форм: учебное пособие И.И. Краснюк, Г.В. Михайлова, О.Н. Григорьева и др.; под. ред. И.И. Краснюка, Г.В. Михайловой. – М.: Издательский центр «Академия», 2006г. – 432 с.

Қосымша:

1. Аванесьянц Э.М. Технология изготовления лекарственных форм. – Ростов-на-Дону, - «Феникс».- 2002г.

2. Погорелова В.И. Фармацевтическая технология, - Ростов – на – Дону. – «Феникс». – 2002г.

3. Елинов Ю.Ю. Полный справочник фармацевта. – М. – 2006г.

4. Милованова Л.Н., Тарусова Н.М., Бабошина Е.В. Технология изготовления лекарственных форм. Ростов-наДону: «Феникс», 2002., 448 с.

5. Руководство к лабораторным занятиям по аптечной технологии лекарственных форм / Т.С. Кондратьева, Л.А. Иванова, Ю.И. Зеликсон и др.; под. ред. Кондратьевой. – М.: Медицина, 1986 г. – 288 с.

6. Технология лекарственных форм. Учебник в 2 томах. Том 1/ под. ред. Т.С. Кондратьевой, - М.: Медицина. – 1991 г. – 496 с.

ҚОРЫТЫНДЫ БАҚЫЛАУ (Сұрақтар)

1. МФ линименттерге дәрілік қалып ретінде қандай анықтама береді?

2. Дисперсті жүйе ретінде линименттер ретінде сипаттамасы.

3. МФ линименттерге қандай талаптар қойылады?

4. Гомогенді линменттерді дайындаудың технологиялық сатысы қандай?

5. Суспензионды линименттерді дайындаудың технологиялық сатысы. Олардың тұрақтылығын қалай жоғарылатады?

6. Эмульсионды линименттер деген не және олардың технологиясында қолданылатын эмульгаторлар?

7. Аммиакты линименттерді сақтағанда қандай өзгерістер болады?

8. ҚР МФ қандай линименттер кірді?

9. Суспензионды және эмульсионды линименттердің тұрақтылығын жоғарылату жолдары.

10. Линименттердің сапасын бағалауда қандай сапалық көрсеткіштерін анықтайды?

11. Линименттерді босатуға дайындау, орамдау, безендіру.

ТАҚЫРЫП № 13. Гомогенді және суспензионды жағылмалар технологиясы. Эмульсионды және комбинирленген жақпа майлар дайындау.

МАҚСАТЫ – гомогенді, суспензионды, эмульсионды және комбинирленген жағылмалар дайындау бойынша теориялық білімін қалыптастыру, тәжірибелік дағдыныы игеру.

ОҚЫТУ МІНДЕТТЕРІ

- студенттерді тақырып бойынша негізгі терминдер мен түсініктермен таныстыру;

- теориялық білімін қалыптастыру;

- сұйық дәрілік қалыптар мен концентрлі ерітінділер дайындаудың тәжірибелік дағдысын дамыту (операционалды компонент);

- студенттердің коммуникативті дағдысын дамыту (реттілікпен ойын айту, мазмұнын құрылымды баяндау, өз көз қарасын білдіру, дискуссия жүргізу және т.б.);

- сулы және концентрлі ерітінділер дайындауын реттейтін нормативті құжаттармен таныстыру;

- студенттерді үздіксіз өзін-өзі жетілдіруге, тақырып бойынша өзіндік ойлануын дамыту.

ТАҚЫРЫПТЫҢ НЕГІЗГІ СҰРАҚТАРЫ

1. Жақпа майлар дәрілік қалып ретінде.

2. Жақпа майлардың жалпы сипаттамасы және жіктелуі.

3. Жақпа майларнегіздерінің жіктелуі және оларға қойылатын талаптар.

4. Жақпа майлар дайындауда технологиялық үрдістің сатылары.

5. Суспензиялы жақпа майлар дайындау ереккшелігі.

6. Эмульсионды жақпа майлар дайындау ерекшелігі.

7. Комбинирленген жақпа майлар дайындау ерекшелігі.

8. Гомогенді, суспензионды, эмульсионды және комбинирленген жақпа майлар сапасын бағалау.

9. Дәрілік қалыпты босатуға дайындау, қаттау, орамдау және безендіру.

ҮЙРЕТУ ЖӘНЕ ОҚЫТУ ӘДІСІ – Гомогенді, суспензионды, эмульсионды және комбинирленген жақпа майлар дайындау.

ӘДЕБИЕТТЕР

Негізгі:

1. Государственная Фармакопея Республики Казахстан – Т. 1. – Алматы: – Издательский дом «Жибек жолы», 2008г – 592 с.

2. Государственная Фармакопея Республики Казахстан – Т. 2. – Алматы: – Издательский дом «Жибек жолы», 2009г – 792 с.

3. Фармацевтическая технология: Технология лекарственных форм: учебник для студентов высших учебных заведений / И.И. Краснюк, С.А.Валевко, Г.В. Михайлова и др.; под ред. И.И. Краснюка, Г.В. Михайловой. – М.: Издательский центр «Академия», 2006. – 592 с.

4. Практикум по технологии лекарственных форм: учебное пособие И.И. Краснюк, Г.В. Михайлова, О.Н. Григорьева и др.; под. ред. И.И. Краснюка, Г.В. Михайловой. – М.: Издательский центр «Академия», 2006г. – 432 с.

Қосымша:

1. Аванесьянц Э.М. Технология изготовления лекарственных форм. – Ростов-на-Дону, - «Феникс».- 2002г.

2. Погорелова В.И. Фармацевтическая технология, - Ростов – на – Дону. – «Феникс». – 2002г.

3. Елинов Ю.Ю. Полный справочник фармацевта. – М. – 2006г.

4. Милованова Л.Н., Тарусова Н.М., Бабошина Е.В. Технология изготовления лекарственных форм. Ростов-наДону: «Феникс», 2002., 448 с.