- •3 Чырвоным сцягам
- •3 Усламінаў Захара Гаўрылавіча Самалётава
- •3 Успамінаў былога камандзіра ўзвода 112-га Калагрыўскага палка Фёдара Якаўлевіча Шчалко
- •3 Успамінаў с. I. Марозава
- •3 Гісторыі партызаншчыны на Магілёўшчыне
- •I ўзняўся народ
- •3 Успамінаў Сяргея Паўлавіча Раманава, былога члена Быхаўскага рэўкома
- •3 Успамінаў Ціхана Яфімавіча Міранцова, былога чырвонагвардзейца
- •3 Успамінау Феадосіі Яўсееўны Пятровай (Бычковай), былой падпольшчыцы з в. Трасцівец
- •3 Успамінаў Філімона Платонавіча Кулікова, былога чырвонагвардзейца
- •3 Успамінаў а. Р. Хрушчова, удзельніка грамадзянскай вайны
- •3 Успамінаў Емяльяна Мітрафанавіча Пазнякова, удзельника грамадзянскай вайны, ураджэнца в. Усходняя
- •3 Успамінаў былога чонаўца а. Атліваніка
- •3 Успамінаў былога загадчыка палітасветы Грудзінаўскага валаснога выканкома Мітрафана Тарасавіча Панасевіча
- •3 Успамінаў ветэрана партыі Івана Піліпавіча Галіновіча
- •3 Успамінаў аднаго з першых камсамольцаў в. Грудзінаўкі Сяргея Антонавіча Астаповіча
- •3 Успамінаў камсамольца з 1919 г. Канстанціна Антонавіча Маёрава
- •3 Успамінаў камсамольца 20-х гадоў Мартына Паўлавіча Паляўцова
- •3 Успамінаў камсамольца з 1922 г. Канстанціна Ігнатавіча Лукашова
- •3 Гісторыі піянерскай арганізацыі раёна
- •25 Кастрычніка
- •7 Лістапада
- •15 Лістапада
- •3 Успамінаў былога рэдактара шматтыражнай газеты «Ударнік саўгаса», члена кпсс з 1919 г. Сцяпана Мікалаевіча Свірыда
- •3 Успамінаў дэпутата Вярхоўнага Савета ссср 1-га склікання Суклеты Сілкаўны Яўменавай
- •13 Сакавіка
- •25 Сакавіка
- •7 Студзеня
- •1 Верасня
- •16 Кастрычніка
- •14 Снежня
- •29 Снежня
- •7 Лютага
- •29 Кастрычніка
- •21 Лістапада
- •3 Успамінаў дэпутата ВярхоўнагаСавета ссср Іванова
- •1 Студзеня
- •4 Студзеня
- •13 Студзеня
- •15 Студзеня
- •14 Сакавіка
- •6 Кастрычніка
- •27 Лістапада
- •5 Снежня
- •3 Успамінаў м. А. Труснова,былога камандзіра 108-га партызанскага атрада імя р. I. Катоўскага
- •3 Успамінаў м. П. Куракіна, былога камандзіра 425-га партызанскага атрада, члена Быхаўскага падпольнага райкома партыі
- •3 Успамінаў п. I. Бажэнава, былога партызана атрада г. I. Сазонава
- •3 Успамінаў а. А. Гарчакова
- •3 Успамінаў ф. П. Падаляна
- •3 Успамінаў Дз. А. Смагіна
- •3 Успамінаў п. М. Цагельнікава, былога камандзіра 1-га батальёна 425-га партызанскага палка Быхаўскай ваенна-аператыўнай групы.
- •3 Успамінаў с. У. Грышына
- •3 Загада № 92 па ваенна-аператыўнай групе
- •3 Успамінаў Лізаветы Міхайлаўны Міхасёвай, 1902 года нараджэння, жыхаркі в. Гарадзец
- •3 Успамінаў Ганны Рыгораўны Казловай, 1926 года нараджэння, жыхаркі в. Гарадзец
- •3 Успамінаў Марыі Гаўрылаўны Кавалёвай, жыхаркі в. Гарадзец
- •3 Успамінаў Антаніны Цярэнцьеўны Рудаковай, 1936 года нараджэння, ураджэнкі в. Красніца, загадчыцы дзіцячага-сада № 3 г. Быхава
- •3 Успамінаў Палікарпа Мікалаевіча Шакунова
- •3 Успамінаў Ульяны Максімаўны Кірэевай, 1911 года нараджэння, жыхаркі в. Дабужа
- •3 Успамінаў Мікалая Нічыпаравіча Іванова, 1933 года нараджэння. Ураджэнца в. Залатое Дно, жыхара в. Чырвоная Беларусь
- •3 Успамінаў Еўдакім Якаўлеўны Івановай, 1907 года нараджэння, ураджэнкі в. Залатое Дно, жыхаркі в. Чырвоная Беларусь
- •3 Успамінаў былога загадчыка аддзела прапаганды і агітацыі Магілёўскага падпольнага абкома партыіI. П. Крыскаўца
- •Аскер Бархозаў
- •3 Успамінаў м. М. Алейнікава, былога камісара 2-га батальёна 152-га партызанскага палка
- •3 Сям’і патрыётаў
- •3 Успамінаў п. М. Караленкі
- •3 Успамінаў п. М. Дамброўскага, былога памочніка камісара па камсамолу 810-га партызанскага палка Быхаўскай ваг
- •3 Успамінаў м. А. Труснова, былога камандзіра 108-га партызанскага атрада імя р. I. Катоўскага
- •3 Успамінаў ф. В. Гусева, былога начальніка медыцынскай службы Быхаўскай ваенна-аператыўнай групы
- •3 Успамінаў былой партызанкі Быхаўскай ваг, удзельніцы партызанскага парада ў Мінску н. М. Дзегцяровай
- •3 Успамінаў п. Н. Шлеянкова, былога камандзіра мінамётнага разліку ў лыжным батальёне 269-й стралковай дывізіі, настаўніка Чарнаборскай сярэдняй школы Быхаўскага раёна
- •3 Успамінаў I. А. Барысевіча
- •3 Успамінаў н. Н. Адасёва
- •3 Успамінаў в. Круглікава, былога камсорга батальёна 856-га стралковага палка
- •3 Успамінаў I. Карабузава, былога камандзіра батарэі 444-га стралковага палка
- •3 Успамінаў маёра запасу а. А. Васільева, былога камсорга 336-га стралковага палка
- •3 Франтавых пісем Дз. Аскаленкі сваёй жонцы Ніне
- •3 Успамінаў л. С. Данілюка
- •3 Успамівшў ц. Я. Сычкова
- •3 Успамінаў Антаніны Мядзведскай, сястры генерала п. Т. Курсакова
- •3 Успамінаў в. I. Маркоўскага
- •3 Успамінаў I. К. Галіноўскага
- •3 Успамінаў былога партызана-разведчыка, удзельніка штурму Берліна а. Ф. Палякова
3 Успамінау Феадосіі Яўсееўны Пятровай (Бычковай), былой падпольшчыцы з в. Трасцівец
Летам 1918 г. пачалі дзейнічаць падпольныя партыйныя арганізацыі ў акупіраваных валасцях Быхаўскага павета. Першая такая група была створана ў в. Студзёнка. Пазней яна была ператворана ў падпольны падраённы камітэт. Рады падпольшчыкаў хутка раслі. Актыўнымі байцамі сталі Цімафей Жыхараў, Якаў Рашэтнікаў, Васіль Лагуцёнак, Андрэй Радзькоў, Сяргей Раманаў, Конан Дзем'яновіч, Навум Француз, Марк Сарокін, Дзмітрый Антонаў і іншыя.
Партыйны камітэт і групы разгарнулі арганізацыйную і палітмасавую работу ў акупірава-ных вёсках. Ствараліся новыя ячэйкі і баявыя групы, з якіх фарміраваліся партызанскія атрады. Расла сувязь з працоўнымі масамі.
Перад падпольным камітэтам, у кіруючае ядро якога ўваходзіла і я, ставілася задача распаўсюджвання сярод салдат акупацыйнай арміі газет на нямецкай мове з рзвалюцыйнымі заклікамі, складанне і распаўсюджванне адозваў да сялян, дастаўка зброі партызанам і падпольшчыкам, падрыхтоўка іх да барацьбы з чужаземцамі. Газеты мы атрымлівалі з Смаленска, дзе знаходзіўся тады выканаўчы камітэт Заходняй вобласці і штаб фронту. А вось адозвы і лістоўкі друкаваліся падпольна ў Быхаўскай друкарні.
Цяжэй за ўce было дастаўляць зброю. Рызыка вялікая, але дзякуючы падтрымцы сялян вялася гэта работа паспяхова. Аднойчы яе давялося выконваць Пахому Кавалёву і мне. На фурманцы мы пераехалі Дняпро і спыніліся каля Лутаўскай грывы. Сюды павінны былі прывезці зброю і абутак для партызан таварышы, якія прынялі эстафету ад пасланцаў Смаленска. Дачакаліся іх. Пераклалі ўсё ў сваю фурманку, замаскіравалі сенам і рушылі да моста, які меў двайную ахову: на левым беразе - нашы, па правым - нямецкі вартавы. Пахом пайшоў па мосце наперед і затаіўся за вуглом, каб у выпадку, калі вартавы затрымае фурманку, зняць яго і гнаць каня назад за Дняпро. А мая задача — не разгубіцца, захаваць спакой на твары, не даць западозрыць сябе.
- Куды едзеш? - спытаў вартавы.
- Дамоў!
Ей махнуу рукой - праязджай.
У другі раз, калі трэба было перавезці гранаты і кулямёты, нам дапамаглі макранскія падпольшчыкі: пераправілі зброю цераз Дняпро на чаўнах.
Аднойчы члены камітэта сабраліся ў нашай хаце. Засядзеліся да ночы - пісалі адозву да сялян. Мой бацька быў за вартавога. Скончыўшы справу, Сарокін і Кавалёў панеслі тэкст у Быхаў, каб надрукаваць, Антонаў і Жыхараў рушылі дамоў. Усё быццам бы было спакойна. А ўсталі раніцай — на двары засада: немцы з кулямётамі. Тыдзень нікога не выпускалі з двара. Добра, што да нас у той час ніхто не прыходзіў. Так ворагі і пайшлі, нічога не дабіўшыся.
На ўсё жыццё запомніўся такі выпадак. Была цёмная ноч. На небе — ні зорачкі. Цішыня, быццам усё вымерла. Нясу адозву да сялян і газеты для нямецкіх салдат. Падыходжу да вёскі Сушчоў. Чую з боку рова нейкі плач і стогн, раздзіраючы душу. Кінулася туды. Гляджу - жанчына схілілася над трупам. I раптам пазнаю Малахаву. Маці пяцярых дзяцей. Яе муж памёр гады за два перад гэтым. Дзеці — малы малога менш. Старэйшаму шаснаццаць. Жабравалі. Харчаваліся тым, што людзі дадуць. Старэйшы хдапец зайшоў да памешчыка — выгналі. У істопцы схапіў буханку хлеба і нaўцёкі. Пан заявіў немцам. А тыя без суда і следства расстралялі хлопца і кінулі ў роў. Настрой ў мяне быў кепскі, але заданне вырашыла выканаць. Прайшла па прыціхлай вёсцы, расклеіла адозвы, газеты так і панесла з сабой. Назаўтра зноў пайшла ў Сушчоў. Бачу, сяляне чытаюць адозву, даведалася ад іх, у каго нямецкія салдаты начуюць, і падкінула туды газеты.
Калі пад націскам Чырвонай Арміі і партызан немцы паспешліва пакідалі акупіраваныя раёны, імкнуліся вывезці усё, што толькі можна. Абоз з нарабаваным адправілі акупанты і з Быхава. Наўздагон ім рэўком тзрмінова накіраваў узброены атрад. Затрымалі абоз каля Лубянкі. Усё выгрузілі ў лесе, а потым перавезлі ў Быхаў. Пасля выгнання акупантаў улада ў горадзе перайшла ў рукі Быхаўскага павятовага ваенна - рэвалюцыйнага камітэта, створанага з прадстаўнікоў павятовай улады, што знаходзілася ў неакупіраваным Прапойску (цяпер Слаўгарад) і падпольнага падраённага камітзта. Партактыў размясціўся ў будынку былой валасной управы. Па загаду рэўкома быў устаноўлены каменданцкі час. Назначылі патрулёў – два чалавекі з атрада і адзін з актыву. Актывісты жылі камунай.
Такім мне запомніўся першы крок да новага жыцця.
ПАВЕДАМЛЕННЕ ГАЗЕТЫ АБ БАРАЦЬБЕ СЯЛЯН БЫХАЎСКАГА ПАВЕТА 3 ГЕРМАНСКІМІ АКУПАНТАМІ I МЕРАПРЫЕМСТВАХ ПА АДНАЎЛЕННЮ САВЕЦКАЙ УЛАДЫ Ў ПАВЕЦЕ
Под властью поляков и немцев. Террор. Контрибуция и обложение. Восстание крестьян. Очищение левой стороны Днепра. Соединенный уезд. Расстроенное хозяйство. Уцелевшее добро. Борьба со спекуляцией.
Территория нашего Быховского у. с начала января и до половины марта переходила два раза к полякам и немцам. Длительное хозяйничанье польских легионов и немецких банд совершенно расстроило хозяйственную и политическую жизнь уезда и привело к полнейшему обнищанию.
Все ценное, как бывших помещичьих имений, так и крестьянских хозяйств, главным образом продовольствие и фураж, было увезено польскими легионерами. С помощью помещиков и «социал-предателей», до покорения края прикрывавшихся социализмом, прочно утвердившаяся в уезде Советская власть была разогнана: советские и партийные деятели (большевики и левые эсеры) арестовывались и подвергались смертным казням, жестоким избиениям шомполами, приговаривались временно-полевыми судами к долгосрочной каторге и тюремным заключениям. По отношению к остальному трудовому населению был установлен страшный террор: расстреливались и сжигались целиком отдельные селения с людьми независимо от пола и возраста и их имуществом. Царили поголовное избиение и непомерные обложения. На крестьянское население была наложена контрибуция. В течение трех дней каждая волость обязана была внести польским властям под страхом избиения, двойного обложения и штрафа в 5 тыс. рублей — 5 тыс. п. ржи, 3 тыс. п. овса, 1 тыс. п. ячменя, 4 тыс. п. гречихи, 5 тыс. п. картофеля, 1 тыс. п. сена, 4 тыс. штук яиц, а также представить 7 лошадей, 40 коров и 3 гуся. Свиное сало совершенно отнималось. Кроме того, установился налог на окна, двери, кур, собак, кошек и прочий домашний скот. Введена была барщина: крестьяне в восстановленных помещичьих имениях должны были бесплатно два дня в неделю выполнять хозяйственные работы.
На защиту от польского и немецкого хозяйничанья и гнета возмущенное крестьянское население поднялось поголовно. Навстречу наступавшим польским регулярным отрядам выступило не только взрослое население, но даже дети, наспех формировались партизанские отряды, из соседних неоккупированных уездов прибыли отряды Красной Армии. И наконец к началу апреля по левую сторону р. Днепра половина Быховского и Рогачевского у. была очищена от непрошеных гостей, правый же берег реки остался и до настоящего времени оккупированным.
Немцами польские легионы разоружены, но установившиеся от начала оккупации вражеские порядки там остались неизменными и по сие время. Исстрадавшееся оккупированное население в любой час готово подняться и выступить на защиту своих попранных прав и ждет не дождется прихода на помощь Красной Армии изнутри республики.
... Освободившись от насильников, крестьянское население левого берега Днепра, 10 волостей Быховского и Рогачевского у. образовало у себя один соединенный уезд, именуя его Быховским, и 26 апреля в спешном порядке сконструировало уездный Совет крестьянских, рабочих и солдатских депутатов с установлением административного центра в м. Пропойске.
Приняв власть в соединенном уезде и ведя беспощадную борьбу с контрреволюционными элементами, самочинными реквизициями, конфискациями и грабежами. Совет стал приводить расстроенное хозяйство в порядок, налаживать политический строй и подводить итоги наличности всего того, что осталось после произвольного хозяйничанья немецко-польских банд и разбойничьих шаек. Хаос, неразбериха царствовали повсюду: как хищные вороны, выползали контрреволюционеры и вносили смуту и разлад между населением и партизанскими отрядами, восстанавливая как тех, так и других против Советов и Советского правительства.
В первое время строительства, в трудные дни смуты, разрухи и разложения в насселении нам, немногим защитникам революции и ее завоеваний, принявшим власть в свои руки, некогда было думать о материальном положении края, а потому все силы были направлены главным образом к восстановлению революционных завоеваний и советского строя.
Наладив с этой стороны жизнь уезда созданием волостных Советов и затем подведя итоги всему уцелевшему от разграбления народному имуществу, Советы нашли, что в уезде не все еще расхищено. Оказалось уцелевшим до 15 тыс. п. льняного семени и до 12 тыс. п. пеньки. Часть этого товара, закупленного спекулянтами, но вовремя задержанного Советами, не имея на месте сбыта, подвергается порче; местные же торговцы порываются вывезти его за пределы демаркационной линии и для сбыта в Германию, соблазняя население обещаниями дать ему взамен сельскохозяйственные орудия и машины и другие предметы массового потребления, которых в крае полное отсутствие.
Имея нужду в этих предметах, население склонно привести в исполнение предложение спекулянтов, и только несогласие и решительное запрещение уездного Совета на время остановило сбыт означенного сырья за пределы республики. Наряду с запрещением сбыта пеньки в пределы Германии Совет находит целесообразным вывоз их в центр республики.
Известия исполнительного комитета Советов Западной области и Смоленского Совета рабочих, солдатских и крестьянских депутатов. 1918. 25 авг.
Бой за станцыю Тошчыца
