I ўзняўся народ

3 успамінаў Андрэя Раманавіча Саўчанкі, бы­лога члена падраённага падпольнага камітзта РКП (б)

Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі многія фран­тавікі вярнуліся ў родныя мясціны. Сялянскія рукі праглі зямлі, якую Савецкая ўлада перадала тым, хто яе апрацоўваў. Але ўжо ў лютым 1918 г. кайзераўскія войскі акупіравялі значную частку Беларусі. Пад прыгнётам акупантаў апынулася правабярэжная Быхаўшчына і мая родная веска Студзёнка.

Разам з акупантамі вярнуліся ў свае маёнткі і паны. 3 дапамогай польскіх легіянераў і нямецкіх салдат яны адбіралі ў сялян зямлю, жывёлу, сельскагаспадарчы інвентар, жорстка по-мсцілі за тое, што ў перыяд Кастрычніка страцілі сваю маёмасць. Абуранне і нянавісць да акупантаў раслі з кожным днём, сяляне ўсё больш і больш усведамлялі, што трэба аказваць інтэрвентам актыўнае супраціўленне. Актывістам на­шай вёскі ўдалося наладзіць сувязь з падпольнымі бальшавіцкімі арганізацыямі на акупіраванай тэрыторыі павета. Неўзабаве быў арганізаваны падраённы падпольны камітэт РКП (б), які распачаў падрыхтоўку да паўстання супраць акупантаў. У многіх вёсках былі створаны паўстанцкія групы з правераных, адданых Савецкай уладзе таварышаў. Паўстанцкія групы ўзначалілі: у Гарадцы Фёдар Кірэеў, у Сушчове Аляксей Грыцаў, у Клятным Пётр і Дзмітрый Антонавы, у Залатве А. Мельнікаў. Групы збіралі зброю і боепрыпасы, распаўсюджвалі сярод насельніцтва і кайзераўскіх салдат бальшавіцкую літаратуру, зрывалі нарыхтоўкi жывёлы і хлеба для акупантаў, праводзілі вярбоўку ў партызанскія атрады.

Пасля таго, як Я. I. Сарокін пабываў на краявой канферэнцыі камуністычных арганізацый у Смаленску, наладзілася трывалая сувязь з Ваенна-рэвалюцыйным камітэтам Заходняга фронту, адкуль мы атрымлівалі ўказанні, літаратуру, зброю і боепрыпасы. Для гэтага на левабярэжжы Дняпра ў в. Следзюкі быў арганізаваны склад забеспячэння. Дастаўка зброі і літаратуры цераз Дпяпро была нялёгкай справай, але людзі ішлі на ўсё. Мне запомніўся Васіль Сазоненка з вёскі Студзёнка. Ён добраахвотна узяўся за гэту рызыкоўную справу. Праявіўшы смеласць і знаходлівасць, Сазоненка даставіў фур­манку зброі ў паўстанцкі цэнтр. Паўстанцкія групы добра арганізавалі працоўных і прынялі на сходах пратэст супраць далучэння Беларусі да Ўкраінскай нацыяналістычнай рады. Быхаўскіх падпольшчыкаў наведаў А. С. Славінскі, адзін з арганізатараў падполля Беларусі. Ён пра­вёў інструктаж, расказаў, як лепш арганізаваць супраціўленне акупантам. Адначасова паведаміў аб наспяваючай рэвалюцыі ў Германіі. Сход актыву падпольшчыкаў праходзіў на хутары ў хаце Кандрата Сарокіна. Ha ім прысутнічала каля ста чалавек. Была ўстаноўлена цесная сувязь з павятовым рэўкомам, які знаходзіўся ў Прапойску. Адтуль прыбыў Пётр Лагуцёнак. Разам з ім падпольны камітэт падабраў састаў рэвалюцыйных камітэтаў валасцей.

3 лістапада 1918 г. над Быхавам зноў залунаў чырвоны сцяг. Рэўком абвясціў сябе вы-шэйшай уладай, сфарміраваў народную міліцыю, прызначыў кіраўнікоў устаноў. Начальнікам мі-ліцыі стаў Дзмітрый Мікалаевіч Антонаў з Клятнога, а яго намеснікам Я. Г. Сівакоў з Студзёнкі. Мне, як члену Быхаўскага валрэўкома і загадчыку прадкома, давялося ўдзельнічаць у рэквізіцыі жы­вёлы і хлебапрадуктаў для Чырвонай Арміі, весці ўлік ураджаю ў насельніцтва воласці. Разам з Ц. I. Сарокіным і іншымі таварышамі ўдзельнічаў у арганізацыі Сарочынскай камуны, у фармі-раванні ўзвода асобага прызначэння, камандзірам якога быў П. М. Антонаў. Падраённы падпольны камітэт РКП (б) адыграў важную ролю ў аднаўленні Савецкай улады на Быхаўшчыне, у выхаванні людзей, якія смела пайшлі за бальшавікамі.