13. Электр сүзгілері (фильтрлері). Түрлері және олардың атқаратын міндеттерін көрсетіңіз

Электрлік сүзгілер деп қоректендіру көзімен қабылдағыштың (жүктеменің) арасына қосылған төртполюстіліктерді айтады. Олардың міндеті қабылдағышқа еш кедергісіз (өшусіз) токтардың белгілі бір жиіліктерін өткізу, сол сияқты токтардың басқа жиіліктерін ұстап қалу немесе өткізу болып саналады.

Сүзгінің өшусіз өткізетін жиіліктерінің диапазонын м өлдірлік жолағы немесе өткізу жолағы деп атайды. Ал сүзгінің өшуді өткізетін жиілік диапазонын өшу жолағы деп атайды.

Электрлік сүзгілерді көбінесе индуктивтік катушкалар мен канденсаторлардан жинайды. Тек мұнда RC-сүзгілерінің ерекшелігі бар.

Сүзгілер көбіне жоғары жиілікті токтарды қажет ететін радиотехникада және байланыс техникасында қолданылады.

Индуктивтік катушканың жоғары жиіліктегі ωL-индуктивтік кедергісі оның активтік кедергісінен, әлдеқайда, бірнеше есе көп болады. Сондықтан индуктивтік катушкалардың активтік кедергісі және канденсаторлардың активтік өткізгіштігі нөлге тең деп есептеуімізге болады, яғни сүзгі тек идеал реактивтік элементтерден құралған деп санаймыз.

Сүзгілердің көбінесе симметриялық Т- немесе П-схемалары бойынша құрады, яғни мұнда және болуы керек.

Сүзгілерді зерттегенде өшу коэффициенттері және фаза коэфициенттері деген ұғымдарды пайдаланамыз.

Сүзгілердің қума кедергілерін соған тиісті көлденең кедергілеріне көбейткенде, жиіліктен тәуелсіз сол сүзгінің өзіне тән тұрақты сан /к-cаны/ алынады. Cондықтан ондай сүзгілерді к-сүзгілер деп атайды.

Сүзгінің шығысына қосылған - жүктемесінің кедергісі,сүзгінің = ) cипаттаушы келергісі мен сәйкес келуге тиіс. Бұл жағдайда к-сүзгісінің кедергісі болуға тиіс. Мөлдірлік жолағына орналасқан, w-жиілігінен тәуелді болатын к-сүзгісінің -сі де әжептәуір өэгеріске ұшырайды. Бұл жағдай жиілік функциясындағы (әсіресе мөлдірлік жолағының шекарасына жақындағанда) жүктеменің кедергісін өзгертуді қажет етеді, әрине бұның бұлай болмағаны дұрыс. Ал cондай m-сүзгілерінде m-нің белгілі бір коэффициенттерінің мәндерінде, -кедергісі жиіліктен (мөлдірлік жолағы шегінде)аз өзгереді,сондықтан осындай шекте болатын әр түрлі w-лар үшін модулі бойынша алынатын жүктеме өзгеріссіз қалады.

Сүзгінің сапалы болуы оның сүзгіштік қасиетінің жоғары болуына, яғни өшу жолағында өшудің күрт өсуіне байланысты.

Төртполюстіліктердің сүзгіштік қасиеттері олардағы резонанстық режимдердің –токтар резонанстары немесе кернеулер резонанстарының пайда болуының себебіне байланысты болады.

Электрлік сүзгілерін төмендегідей түрде классификациялауға болады.

Жиіліктерді өткізулері бойынша классификациялау. Сүзгілердің жиіліктердің спектрлерін өткізуден тәуелділігі бойынша: а) төменгі жиіліктер (төменгі жиіліктер) ТЖ; ә) жоғары жиіліктер (жоғары жиіліктер) -ЖЖ; б) жолақтылар (тілімденгендер); в) бөгелетіндер (режекторлықтар) деп аталатын сүзгілерге бөлінеді.

Схеманың үзбелері бойынша классификациялау.

Мұнда сүзгілер Г-, Т-,П-үлгідегі ,көпірлік және т.б үзбелерден тұруы мүмкін.Үзбелердің санына қарай сүзгілер бірүзбелі немесе көпүзбелі бола алады.

Сүзгілерді сипаттамалары бойынша классификациялау. Қарапайым k-түріндегі сүзгілерден басқа, өте жоғары класты-туынды m және т.б. сүзгілер деп бөледі. Мұндағы k- және m-коэффициенттерінің мағынасына төменде тоқталамыз.

Элементтерінің түріне қарай сүзгілерді классификациялау. Мұнда сүзгілерді: а) реактивтік (L және C- элементтерінен тұратын); ә) пьезоэлектрлік (кварц пластиналары басым болатын); б) индукциялық емес (R және C- элементтерінен тұратын) және т.б. деп бөледі.