Емтихан билеті № 8

1. ҚР еңбек қорғаудағы негізгі заң жүйелері. Қазақстан Республикасы еңбек заңдылықтары Конституцияға негізделіп, ҚР нормативті актілерінен, заңдарынан жəне еңбек кодексінен тұрады. Қазақстан Республикасы еңбек кодексінің 2 бабында еңбек барысындағы адамдардың қарым-қатынасы келесі түрде келтірілген: Қазақстан Республикасы еңбек заңнамасы Қазақстан Республикасы Конституциясына негізделеді жəне Еңбек Кодексінен, Қазақстан Республикасы заңдары мен өзге де нормативтік құқықтық актілерінен тұрады. Осы Кодексте көзделген жағдайларды қоспағанда, Қазақстан Республикасы басқа заңдарына еңбек қатынастарын, əлеуметтік əріптестік пен еңбекті қорғау қатынастарын реттейтін нормаларды енгізуге тиым салынады. Егер Қазақстан Республикасы ратификацияланған халықаралық шартта осы Кодекстегіден өзгеше ережелер белгіленген болса, онда халықаралық шарттың ережелері қолданылады. Қазақстан Республикасы ратификацияланған халықаралық шартта оны қолдану үшін заң шығару талап етілетін жағдайларды қоспағанда, халықаралық шарттар еңбек қатынастарына тікелей қолданылады. Еңбек қорғаудың нормативті актілеріне қатысты құжаттарда: Бекітілген еңбек қауіпсіздігі жүйесінің стандарты (ЕҚЖС), мемлекеттік стандарт (МЕСТ) – Мемлекет аралық ТМД советі стандарты, метрология жəне сертификаттау; салалық стандарт (ССТ) – министрлікпен, мекемемен, басқа да орындаушы биліктің орталық органдарымен сəйкестендірілген

2. Коллективтік еңбек қорғау құралдары (мысал келтіру). Ұжымдық қорғану құралдары – жұмыс істейтін екі және одан да көп адамдарды зиянды және қауіпті өндірістік факторлардың әсерінен бір мезгілде қорғауға арналған техникалық құралдар.Ұжымдық қорғану құралдары құрылымдық және функцияналды өндіріс процесімен, өндіріс құралдарымен, ғимаратпен, қондырғылармен, өндіріс алаңымен тығыз байланысты. Бағытына қарай былай бөлінеді: Жұмыс орындары мен ғимараттарды жарықтандыруды нормалайтын құралдар, Ионданушы сәулелерден қорғану құралдары, Инфракүлгін сәулелерден қорған құралдары, Ультракүлгін және электромагниттік сәулелерден қорғау,Лазерлі сәулелерден, Шу мен ультрадыбыстан, Вибрациядан, Электротогымен зақымданудан сақтау құралдары, Жоғарға және төменгі температурадан сақтау құралдары, Химиялық факторлар әсерінен қорғау,Биологиялық. Ұжымдық қорғаныс құралдары шектеуіш, сақтандырғыш, тежегіш жабдықтар, автоматты түрде бақылау және дабыл қаққыш жабдықтар, қашықтықтан басқару қауіпсіздік белгілері болып табылады. Шектеуіш құралдар адамдардың қауіпті аймаққа өтіп кетуінен сақтау үшін қолданылады. Сақтандырғыш құралдар адамның қауіпті аймаққа түсіп кеткен кезіндегі және көліктің немесе құрылғылардың қалыпты жүрісінен ауытқуы кезінде автоматты түрде өшіру үшін қоданылады. Бақылау құралдары қан қысымын,ден қызуын, статистикалық және динамикалық жүктемеледі өлшеу және сипаттаушы құрал қызметін атқарады. Жеке қорғану құралдары құызметкерлерді зиянды және қауіпті өндірістік факторлардың әс ерінен қорғауға арналған құралдар. Арнаулы киімдер қызметкерлерді зиянды және қауіпті өндірістік факторлардан қорғауға арналған киім, аяқ киім, бас киім, қолғап.

3. Элетромагнит өрісі сипаттары және ағзаға әсері. Электромагниттік өрістің адам ағзасына əсері. Электрлік құрам сипатының негізгі көрсеткіші Е диэлектрлік өткізгіштік жəне магниттік өткізгіштік м болып табылады. Жоғарғы су құрамды тканьдар (қан, ми, тері, бүйрек) судың аз құрамды тканьдарына қарағанда өтімділігі үлкен болады. Электромагниттік өрістің биологиялық обьектімен əсер етуі бес диапазонға бөлінеді. Бірінші диапазонның ерекшелігіне (1 Гц-тен бірнеше мыңдаған Герц жиілікке дейін) күшті тізбек өрісінінің адам ағзасына тереңнен түсуі адам денесінде жақсы жүруіне жеткілікті. Адам денесінің ішінде өріс сыртқы өріс əсеріне қарағанда 106 есе кем. Екінші диапазон (жиілігі бірнеше мыңдаған Герцтен 30МГц дейін) тез таралу энергиясының өлшемімен сипатталады. Үшінші диапазон ерекшелігіне (өріс тербелісінің жиілігі 30МГц-тен 10ГГц- ке дейін) анықталған жиілікте сыртқы өріс энергиясының денеге максимумды

таралу орны. Адамда мұндай жағдайда жиілік эффектісі 70МГц жақын болады. Төртінші диапазонға (жиілігі 10-200ГГц) энергияның ткань ішіне тез

енуімен сипатталады. Осыған байланысты барлық энергия биоқұрылымның

жоғарғы қабатында таралады. Энергияның теріде жəне тері асты клеткаларында таралуының шекті өлшемі сəулелену обьектісінің формасы мен өлшеміне қатысты емес. Бесінші диапазондағы электромагнитті тербеліс (жиілігі 200-3000Гц) терінің ең жоғарғы қабатында таралады.__

9-билет

1. ҚР еңбек кодексінің еңбек қорғау бөлімі жөнінде түсінік «Қазақстан Республикасы еңбек кодексінің» 1- тарауында еңбек қорғау түсінігіне келесідей анықтамалар беріледі: – бұл еңбек қызметі үрдісінде жұмысшылар өмірі мен денсаулығы қауіпсіздігін қамтамасыз ету, оның құрамына құқықтық, әлеуметтік – экономикалық, техникалық – ұйымдастырушылық, санитарлы – эпидемиологиялық, емдеуші – профилактикалық, реабилитациялық және басқа шаралар мен құралдар кіреді.

Бұл анықтама еңбек қауіпсіздігі анықтамасымен үндес болып келеді – шаралар кешенімен қамтамасыздандырылған, еңбек қызметі үрдісінде жұмысшыларға өндірістік және зиянды факторлардың әсер етуіне жол бермейтін жұмысшылардың қорғалу жағдайы.

Бұл екі анықтамадан көретініміз еңбектің ең негізі екені, ол материалдық, рухтық және де басқа да адам өмірі мен қажеттілігін қанағаттандыратын құндылықтарды құруға бағытталған адамның қызметі. Еңбектің осы анықтамасына байланысты адамның қызмет ету сферасы көпжақты: білімдік, спорттық, мәдени, құрылыстық және т.б