8. Эукариот-р-н ядролык а-рнқ процессингінің механизімін сызу түсіндіру
Гетерогендік ядролық РНҚ бірқатар құрылымдық өзгерістерге ұшырап, функциональды активті жетілген а-РНК-ға айналып цитоплазмаға белок синтезделетін жерге жеткізілуі тиіс. Бұл-“ПРоцессинг” деп аталады.
Процессинг механизмі:
1)Қалпақ немесе кэп жалғануы . Кэп жалғану процессі-пре-а-РНК-ның 5-ұшына метилденген гуанозиннің жалғануы
2) Полиаденилдік Құйрықтың жалғануы .
3) РНК –сплайсингі.
*************
9. Рнк. Типтері. Курылысы. Кызметі
Молекулалык курылымы: Бір полинуклеотидттік тізбек
Нуклеотидтер курамы:
азоттык негіздердін тур-рі- У,А,Г,Ц.
Монасахаридтердің түрі: рибоза
Касиеттері:
авторепродукцияга кабілеттілігі жок. РНК-ң барлык түр-рі ДНК молекуласынын бір тізбегін калып ретінде колдана отырып синтезделеді(транск-я проц).
РНК-ң нуклеотидтік курамында турлік ерекшелік жок, ж\е 1 организмнің әр жасушасында РНКтурлері айырыкша болуы мумкін. (әсіресе аРНК)
Кызметтері: тукым куалау акпаратын жузеге асыру кызметі. РНК кызметіне карай:
аРНК- акпаратты ДНК молекуласынан кошіріп алып цитоплазмага белок синтезделетін жерге жеткізіді.
тРНК- аминкышкылдардын ар-ы тасымалдаушысы, трансляция кезінде адаптор ретінде кодондарды тану проццессін камтамасыз етеді.
рРНК- рибосоманын курылымдык болігі рибосоманын аРНК-ны танып байланысуын камтамасыз етеді.
10. Геннің трансляция удерісінің сызбасын сызу.
Тұқым
қуалау ақпаратының а/РНҚ молекуласындағы
нуклеотидтер жүйесінен полипептидтік
тізбектің аминқышқылдары жүйесіне
көшірілу процесін трансляция
д.а
Прокориоттардағы
трансляция:
Инициация
сатысында журеді: Аминқышқылының
активтенуі; Активтенген аминқышқылы
мен оған сәйкес т/РНҚ ның кешен түзуі;
Ақпараттық РНҚ рибосоманың кіші
суббірлігі мен кешен түзілуі; А/РНҚ
дағы старттық кодонды т/РНҚ антикодонының
тануы; т/РНҚ аминқышқылы кешенінің
рибосоманың кіші суббірлігімен жалғануы.
IF2, IF3, IF4 факторлары қатысады инициаторлық
кешен түзуге.
Элонгация:
Өзінің амнқышқылымен байланысқан
екінші т/РНҚ элонгация факторлары
дейтін белоктар көмегімен А учаскіге
енеді. а/РНҚ ның кодонына үш нақты
аминқышқылы бар т/РНҚ ның антикодонына
комплементарлы сутектік байланыспен
байл. Биосинтез жалғасуы үшін А учаске
босауы керек. Сонд. а/РНҚ бойымен рибосома
алға жылжиды. Бұл транслокация д.а.
Терминация:
Полипептидтік тізбектің синтезделіп
өсуі рибосома а/РНҚ ғы терминаторлық
кодондарға УАА, УАГ, УГА жеткенше жүреді.
RF белоктары бұларды таниды. IF3 факторы
а/РНҚ ны алыстап кетуін қамтамасыз
етеді.
Эукариоттардағы трансляция (белоктардың
биосинтез) процесі
прокариоттардағыға ұқсас жүреді, бірақ
жасушалық құрылымның құрылымның
күрделілігіне байл.бірқатар өзгешеліктермен
ерекшелінеді. Мысалы: эукар/да инициация
факторларының саны көп; старттық кодон
АУГ метионинде формилдік топ болмайды;
экар/ң аРНКсы моноцистронды, тек бір
полипептидті анықтайтын нуклеотидтер
жүйесінен тұрады.; Эукар/да рибасоманың
кіші бөлігі(40S) аРНКң қатынасуынсыз
бірінші тРНКмен байланысады, ал прок/да
алдымен 30S рибосома+аРНК кешені түзіліп,
соңынан f Met- тРНК(fmet)-мен байланысады.
Инициацияға
e IF2, e IF3, e IF4A, e IF4B, e IF4D, IF5, IF6 факторлары
қатысады. Элонгацияға
EF1, EF2 факторлары және ГТФ мен ГДФ
энергиясы арқылы жүреді. Терминацияда
терминациялық кодон енген кезде рилизинг
факторлар пептидил трансфераза ферменті
көмегімен тізбекті Р-т-РНҚ дан ажыратады.
т/РНҚ ны кешеннен шығаруды eRF орындайды.
Трансляция цитоплазмада мына катысуымен журеді:
Аминкышкылдардын – 20 турі
аРНК
тРНК
Рибосомалар
Ферменттер: а) аминоацил –тРНКсинтетазалар – 20турі
б) пептидилтрансферазалар
АТФ- молекулалары
ГТФ-молк- пептидтік байланысулардын синтезін камтамасыз етеді
Ерігіш белоктар инициация ж\е тасымалдау факторлары
Бейорганикалык катиондар: К+; NH+;Mg+;