1. Механикалық беріліспен салыстырғанда үзілісті жұмыс істейді;

2. Жұмыстық сұйықтықты салқындатып тұру керек;

3. Қолайлы және көп мерзімді тығыздағыштарда қиындықтар туады;

. 1-сурет. Принципиалды схема. 2-сурет. Гидродинамикалық екі негізгі схема

Гидродинамикалық беріліс ішкі және сыртқы параметрлерімен сипатталады. Біріншілерге – қуат, басты және атқарушы біліктің моменті мен жылдамдығы (осылар ұсынушы мен тұтынушыны қызықтырады) кіреді. Екіншілерге - жону бөліміндегі ағын Н және шығын Q.

Q шығыны деп энергияның өсуін айтады. Ол жұмыстық дөңгелектен аққан жұмыстық сұйықтықты ескереді. Жұмыстық сұйықтықтың меншікті энергиясының түрленуі жұмыстық дөңгелектен шығарда (күрекшеден кейін) және оған кіреді (күрекше алдында). Мағынасында сорғының арыны Н_н көбейеді. Соған байланысты қозғалтқыштан шыққан энергия мен сұйықтық көбейеді. Турбина үшін арын Н_т азаяды, өйткені қозғалтқыш берілісіне сұйықтық энергиясы азаяды.

3- сурет. Гидромуфта

Егер энергия өсуін Е (кг·м;Н·м) сұйық ағымының бірлік салмағына жатқызсақ, онда арын сызықтық мөлшермен өлшенеді.

Қуат N сыртқы параметр негізі болып табылады. Ол ішкі параметрлер арын Н , ал барлық сұйық ағымы салмақтық шығынға G тең, сонда барлық сұйықтық ағымның бірлік уақытына кеткен энергияның өсуі қуат болады.

мұндағы Y – көлемдік салмақ.

Қуатты арын мен шығын секілді сәйкес дөңгелекке жатқызуға болады. Сорғы мен турбинаның жұмыстық дөңгелегіндегі параметрлері толық (жоғалтылған) және пайдалы болып бөлінеді.

Толық сорғылық дөңгелектегі арын мен шығын мынадай теориялық мағынамен сәйкес келеді: (H_tн және Q_tн) ;

Пайдалы турбиналық дөңгелектегі арын мен шығын мынадай теориялық мағынамен сай келеді: (H_tТ және Q_tТ) .

Сорғылық дөңгелектің арыны мен шығыны былай белгіленеді Н_н ,Q_н;

Ал турбиналықдөңгелектің толық арыны мен шығыны сәйкесінше Н_Т, Q_Т болады.

Толық және пайдалы арындар және шығындар түсінігіне байланысты келесідей қуаттар туады:

Сорғылық дөңгелек үшін: ;

Турбиналық дөңгелек үшін : ;

Пайдалы қуаттың келтірілген қуатқа қатынасы ішкі дөңгелектің ПӘК-мен сипатталады.

Сорғылық дөңгелек үшін: ;

Турбиналық дөңгелек үшін: ;

Турбинаға келтірілген дөңгелектің пайдалы қуаты , ал турбинаның ішкі ПӘК-і мынаған тең: ;

Гидроберілістің ішкі ПӘК-не сорғының пайдалы қуатының қатынасы немесе сорғы мен турбинаның шығармашылық ПӘК-ті жатады.

Біліктің айналу жылдамдығы сыртқы параметрлер, лоар айналу саны n немесе бұрыштық жылдамдықтармен ω өлшенеді. Турбиналық дөңгелектің білігінің айналу жылдамдығы (n_T ,ω_T) және сорғылық дөңгелектің (n_Н ,ω_Н) білігінің айналу жылдамдығы берілісті қатынас деп аталады.

Егер деп қабылданса , онда гидроберілістің ішкі ПӘК-і былай анықталады:

Турбинаның пайдалы моментінің M_tH қатынасын трансформация коэффициенті деп атайды.

онда

Негізгі әдебиеттер 4[5-8]

Қосымша әдебиет 11[32-40]

Бақылау сұрақтары.

1. Гидромуфта деген не?

2. Гидротрансформатор деп нені атайды?.

3. Берілісті қатынас деп нені атайды?

4.Сұйықтың динамикалық берілістің әсер принципі бойынша классификациясы

5. Сұйықтың динамикалық берілістің артықшылықтары

6. Сұйықтың динамикалық берілістің кемшіліктері

14-дәріс. Ауалықжетек. Ауалықаппаратура. Пневматикалық жетек.

Кен машиналарында қолданылатын машиналар мен механизмдер тиімді де қауіпсіз жетегінің бірі болып пневможетек табылады. Ол электр және гидрожетектермен салыстырғанда бірнеше артықшылықтарға ие. Олар:

1) конструкциясының қарапайымдылығы, аз металл сиымдылығы және жасалудағы аз еңбек сиымдылығы;

2) қызмет көрсетудегі қарапайымдылығы және сенімділігі;

3) шаң-тозаңды, ылғал орталарда жұмыс істеу алу қабілеттілігі

4) жылдамдығы;

5) іске қосу мен тоқтатудың бірқалыптылығы, басқару жеңілдігі;

6) демпфирлеуге және энегиясы аккумоляторларға қабілеттілігі;

7) сыртқы динамикалық соққыға және жүйенің ішкі гидравликалық соққысына аз сезімталдығы;

8) шексіз салмақты көтере алуы;

9) қоладынылған ауаны жіберуге арналған құбырлық өткізгіштерсіз жұмыс істеуі;

10) кен қазбаларын желдетуді пневможетегіне келіп түсетін ауа арқылы жақсартуы;

Пневможетек басқа жетектерге қарағанда аса ауыр жағдайларда жұмыс істеуге қолайлы. Ондай жағдайларға машинаның жұмыстық циклінде кенет реверсивті тоқтап қалуы, сыртқы салмақтың динамикалық соққы мен вибрация әсерінен ауытқып кетуі.

Поршенді қозғалтқыштар пневматикалық жетекті механизмнің көлемді түріне жатады. Жұмыс цилиндрлерінің негізгі білік осіне қарай орналасуында байланысты радиал-поршенді немесе аканатаы поршенді қозғалтқыштардың деп бөледі.

Негізгі біліктің оптамалды айналу жиілігі көп жағдайда 400-1500 айн/мин аралығында болады.

Жұмыс процестері қозғалтқыш двигательдерінде әртүрлі диаграмма бойынша максималды шегінде энергетикалық эканомды және қозғалтқыштың жұмыс режимінде жүре алады. Ауа бөлгіштер жүйесінің аздаған қисындығынан поршенді қозғалыстардың цилиндрлерді толтыру ауыспалы көлемінде жұмыс істеу қабілеті туындайды. Бұл жұмыс процесінде қозғалтқышты тоқтатпай салмақ түсіру режиміне қарай оның жұмыс сипаттамасын жеңіл де тиімді өзгерту мүмкіндік туғызады. Бірақ бұл поршенді қозғалтқыштар әрқашан қолданыла бермейді соның нәтижесінде сығылған ауа энергиясы мақсатсыз жұмсалады және машина мен қозғалтқыштың ұзақмерзімді резерві төмендейді.

Қалақшалы қозғалтқыштар.

Қалақшалы қозғалтқыштар бір роторлы пневматикалық механизмнің көлемді түріне жатады. Айналу түріне байланысты қалақшалы қозғалтқыштар бөлінеді:

1. толық айналмайтын қалақшалы қозғалтқыштар.

2. ротациялы қалақшалы қозғалтқыштар қалақшаның екі түрі де ротор айналуының аз жылдамдығында жоғарғы айналу моментін алуға қолданылады.

Пневматикалық жетек машиналарға энергияны қысылған ауа арқылы беруге мүмкіндік береді. Тау машиналарында 0,5МПа қысыммен қысылған ауа қолданылады, қалған жағдайларды 1,5МПа – ға дейін.

Қысылған ауа жұмыс денесі секілді серпімділігімен, ескерілмейтін тығыздығымен және тұтқырлығымен, тұтқырлықтың температурадан аз тәуелділігімен ерекшеленеді. Қысылған ауа жанғыш және қопарғыш заттар түзбейді, қоршаған ортаны ластамайды.

Ауаның серпімділігі лектің қосымша жұмысын жақсартады (ауаның кеңейуі есебінен), бірақ бір жағынан пневмажетектің жүрісінің біркелкі болмауы, сонымен қатар пневмақозғалтқыштың аралық орналасуын бекітуге мүмкіндік жасамайды. Аз тұтқырлығына байланыстықысылған ауа арқылы энергия беру бірнеше километрден бірнеше ондық метр секундына беріліс жетектерінде 10⁵ айн/мин мүмкіндігі бар айналма жетектерінде, алайда мұнда ауаның машиналар мен құбыржолдарында ағып кету мүмкіндігі жоғарылайды.

Қысылған ауаның биологиялық қауіпсіздігі қайтаратын құбыржолдарды қажет етпейді. Ол пневмақозғалтқыштардың салмағын төмендетеді және пневможүйелерді қарапайымдылайды. Пневмоқозғалтқыштардың салмағы электрқозғалтқыш салмағынан біршама жеңіл болады.

Пневможетектің кемшілігі қысылған ауаның қымбаттылығын айтады.1 м³ ауаны алу үшін 0,5МПа – да 0,12 кВт*ч электроэнергия қажет, ал 1,8 МПа – 0,14 кВт*ч.

Энергия шығындары қысылған ауаның ысырабына пропорционал болады.

Қысылған ауа жұмыс атқара немесе ұлғая минус температураларына дейін салқындай алады, ол қаныққан су буларына және артық ылғалдың кристалдануына алып келеді. Қоршаған орта температурасында, нолге жақын, пневмомашиналардың мұзбен қатып қалуы мүмкін. Пневможетектерді гидрожетектерге қарағанда бөлшектерін үздіксіз майлауды қажет етіледі.Пневможетектер қауыпті қопарғыш газ немесе шаңды жерлерде қолданылады. Жинақтау жұмыстарында механизацияланған құралдарда және соққы машиналарында.

Пневможетек компрессордан, керілме және желілі ауаөткізгіштерінен, басқару құрылғысы және пневмоқозғалтқыштардан тұрады.