236 Сурет. Соққылы пневмоқозғалтқыш.

А – жұмыс жүрісі Б – бос жүріс

Пневматикалық цилиндрлер салыстырмалы аз күштерде тең орын ауыстыруларда қолданылады.

Соққылы пневмоқозғалтқыш цилиндр мен еркін поршеннен тұрады, ол жұмыс соңында құрал сағасына соққы береді. Қысылған ауа поршенді 5 – 8 м/с жылдамдыққа дейін үдетеді, бұл моментке дейін шығыста саңылау ашылады, содвн кейін поршен инерциямен жүреді. Бұл уақытта инерция бойынша қысылған ауаның үлестіргіш пен кері қайтуы айырып қосылады. 236 суретте соққылы пневмоқозғалтқыштың көп тараған түрі келтірілген.

Қозғалтқышты іске қосу арналар арқылы жүзеге асырылады.Сұлбада орналасуына байланысты поршен 1 жұмыс жүрісін жүргізеді, қысылған ауа а бөлмешігіне келіп түседі, а бөлмешігінде қысым тез түседі, ал б бөлмешігінде қайта жоғарылай бастайды. Қысымның өзгеруінен үлестіргіш 3 алдынғы қалыпқа ауысады және қысылған ауаға б бөлмешігіне жол ашады – бос жүріс басталады.

Клапансыз құрылымдарда ауа бағыты поршеннің орналасуымен анықталады. Поршеннің орташа орналасуында екі бөлмешік те жабық, қозғалтқышты іске қосуға болмайды.

Соққы пневмоқозғалтқыштар соққылы балғаларда және бұлғылау машиналарында қолданады. Соққылы пневмоқозғалтқыштардың негізгі сипаттамасы ол соққы энергиясы болып табылады

(20.29)

Және соққы жиілігі

(20.30)

Мұнда m- соққыш массасы, υ_соқ- соққы моментіндегі жылдамдық, t_ц – қозғалтқыш циклінің уақыты, L- соққыш жүрісінің ұзындығы.

Соққы энергиясының соққы жиілігіне көбейтіндісін қозғалтқыштың соққы қуаты деп атайды.

(20,31)

Соққы пневмоқозғалтқыштар 150 Н*м соққы энергиясына ие, соққы жиілігі 50 1/с және соққы қуаты 7 кВт – қа дейін, қысылған ауа шығыны 1,2 – 1,5 м³/(кИт*мин).

Пневможетектердің пайдалануы.

Пневможетектер жұмыс кезінде пайдаланудың ережелерін сақтағанда сенімді. Пневможетектердің пайдалану процесінде қысылған ауаның мөлшеріне, қоршаған ортаның температурасына, сүзгіштердің қоқысталуына, сужинағыш және майлау сыйымдылығының майларына көңіл бөлу керек.

Куәліктен үлкен қысым кезінде ауаның шығыны өсіп пневмоқозғалтқыштағы күштік тетіктегі жүктеме өседі және ұзақ төзімділігі қарқынды жүреді бұл әсіресе пневмосоққыштарда болады. Компресске жақын орналасқан жетектерде қысымның өсуі мүмкін. Қысымның өсірілуі ағынды кедергігілеуге оңай сығымдалады.

Куәліктірілгенге қарағанда қысымының төмендеуі пневмоқозғалтқыштағыға қуаттың төмендеуіне алып келеді

(20.32)

Мұнда р_n және р – куәліктендірілген және нақты қысым; N_n , N – куәліктендірілген және нақты қуат.

Әсіресе пневмосоққыштар қысымы түскенде, олар өте сезімтал болады. Шақталмайтын төмен қысым пневможетектердің қанағаттанарлықсыз күйде пайда болады, олардан «шипундар» арқылы шығатын ысыраптар бірнеше есе нормативтік ысыраптарды өсіреді. Ауа ысыраптары сонымен қатар пневможетектегі пайдаланатын шығындарды қарқынды өсіреді. Қоршаған ортадағы температураның өсуі майлаудың тұтқырлығын төмендетеді, сондықтан температураның тербелісі кезінде майлаудың тұтқырлығын технмкалық куәлікке сәйкес келетіндей майлауды дұрыс ауыстыру керек. Жеткіліксіз майлау , қажаудың қауіптілігін өсіреді.

0 – ге жақын температураларда мұздың кристалдауының қауіптілігі туады. Төмен температураларда пневможетектерде мұздың кристалдануы қауіптілігі туады, болаттың морттылығы жоғарылайды, пневмосоққыларды, және мұнда майлаудық қатып қалуы мүмкін. Төмен температураларда пневможетектерді жылыда ұстау керек, пневмосоққыларды қыздырған жөн, оларды – 20⁰С дейін түсірмеу керек.

Тау өндірісінің практикаларында кезеңнен кейін пневмосоққыларды прафилактикалық қызмет көрсетулер енгізілген. Оларға бөлшектерді жуу және майлау жатады. Мұндай қызмет бөлшектердің коррозияға ұшырамауына және бөлшектердің аброзивті тозуына төтеп береді.

Мысал 23. пневмоцилиндр және құбырөткізгіштің диаметрін анықтайды. Жүктеме 12 кН, жүріс 0,6 м, жұмыс қадамының уақыты 1,5 с. Құбыржетектің эквивалентті ұзындығы 85 м, цилиндрдің ПӘКі 0,8, температура 15⁰, буындағы қысым 0,56 МПа. Жетектің қуатын қалай төмендетуге болады, егер буындағы қысымды 10% төмендесе?

Шешімі. Максималды энергия берілісі жүктемемен қамтамасыздандырылған, ол 60 пайызға тең, одан келесі күш теңдеуі шығады.

Және цилиндрдің диаметрі

Ауа көлемі жұмыс қадамымен орындалу үшін қажетті

Жұмыс жүрісінің уақытын ескере, ауаның салмақтық шығыны

Мұнда ауа тығыздығы цилиндрде келесі қатынасты анықталады

Құбырөткізгіштің ауаның орташа тығыздығы

(21.20) өрнек негізінде ауаөткізгіштің диаметрі

Егер буындағы қысым 10 пайызға азайса, қысымның ауысуы және ортвшв тығыздық

(20.20) өрнекте салмақты шығыннан

Жүктеме бірдей берілгендіктен, қуаттар қатынасы салмақ шығынының қатынастарына тең болады, және жетек қуаты төмен қысымда келесідей болады

Яғни, қуаттың төмендеуі 15,5 пайыз құрайды.

(20.32) өрнегі бойынша қуаттың төмендеуі келесіні құрайды

Қауіпсіздік шаралары.

Жоғарғы қысымды гидрожетектерді қолданғанда қызмет көрсететін адамдарға сұйық ағымынан қорғайтын қауіпсіз жағдай тудыру керек. Бұл үшін гидрожелі орналасқан учаскелі кожухпен қоршау керек. Сұйықтың ішке ағып кетуін байқаған сәтте бірден сорғыны тоқтатып, оғуды жою керек. Гидрожүйеде жоғарғы қысым болған кезде ағуды жою үшін құбырлық өткізгіштердің біріккен жерін тартуға тиым салынады. Жоғарғы қысымды гидрожетекті манометрсіз қолдануға тиым салынады.

Сақтандырғыш қақпақшаларының жұмысын жүйелі тексеріп отыру керек. Қалпақша қысымының берілген қысымнан 10 ауытқу жағдайныда, қалпақшаны ауыстыру қажет.

Майлармен ұзақ уақыт жұмыс істерде қолға қолғап кию керек немесе сақтандырғыш мазь паста жағу керек.

Май жанған кезде судан басқа барлық өрт сөндіру құралдарын қолдануға болады (өрт сөндіргіштер, құм салынған жәшік, күректер).