Dobra publiczne I prywatne

Dobra publiczne:

- KRYTERIUM SPOŁECZNE (UŻYTECZNOŚCI):

 korzystanie z danego dobra przez jednostkę nie uniemożliwia korzystania z niego przez innych;

brak współzawodnictwa (rywalizacji) o możliwość korzystania z tych dóbr;

 brak możliwości wykluczenia z konsumpcji tych dóbr (nie ma zastosowania mechanizm cen);

 krańcowy koszt użycia (konsumpcja tego dobra przez dodatkową jednostkę) jest bardzo niski lub bliski zeru;

 użyteczne dla zbiorowości;

 zaspokajają potrzeby zbiorowe;

 konsumpcja egalitarna (przez większość społeczeństwa)

- KRYTERIUM EKONOMICZE (ODPŁATNOŚCI):

 finansowane ze środków publicznych;

 dla użytkowników są bezpłatne lub częściowo odpłatne;

 konsumpcja ma charakter przymusowy;

 konsumpcja takiego dobra jest niezależna od partycypacji w jego kosztach

DOBRA PRYWATNE:

- KRYTERIUM SPOŁECZNE (UŻYTECZNOŚCI):

 korzystanie z danego dobra przez jednostkę uniemożliwia korzystanie z niego przez innych;

 występuje tu zjawisko współzawodnictwa o możliwość korzystania z tych dóbr;

 występuje możliwość wykluczenia z konsumpcji tych dóbr (poprzez zastosowanie mechanizmu cen);

 krańcowy koszt użycia (konsumpcja tego dobra przez dodatkową jednostkę) jest wysoki;

 użyteczne dla jednostki;

 zaspokajają potrzeby indywidualne;

 konsumpcja elitarna (przez wybrane jednostki będące w stanie zapłacić za dane dobro).

- KRYTERIUM EKONOMICZE (ODPŁATNOŚCI):

 finansowane ze środków prywatnych;

 dla użytkowników są dostępne odpłatnie;

 konsumpcja jest dobrowolna; o dostępności dobra decyduje jego cena;

 konsument pokrywa koszty korzystania z tego dobra płacąc za nie.

Dobra publiczne I społeczne

Wśród dóbr publicznych można wyróżnić:

 CZYSTE DOBRA PUBLICZNE („pure public goods”, dobra publiczne sensu stricto) – dobra, z punktu widzenia kryterium społecznego są zaliczane do kategorii dóbr publicznych i zgodnie z teorią

Samuelsona z przyczyn naturalnych muszą służyć całemu społeczeństwu, dlatego są one finansowane ze środków publicznych (np. autostrady, obrona narodowa, policja, ochrona przeciwpożarowa, działalność

służb dyplomatycznych);

 DOBRA SPOŁECZNE („social goods”, dobra publiczne sensu largo) –dobra, które z punktu widzenia kryterium społecznego mogłyby być dobrami prywatnymi, ale na skutek prowadzonej przez władze polityki i realizowanej doktryny społeczno-gospodarczej są one finansowane ze środków publicznych i dostarczane obywatelowi bezpłatnie. Dobra te nie spełniają kryterium dóbr publicznych zgodnie z teorią P. A. Samuelsona i bywają określane jako dobra prywatne finansowane ze środków publicznych (np. ochrona zdrowia, edukacja).

Narzędzia fp wykorzystywane w funkcji stabilizacyjnej

AUTOMATYCZNE STABILIZATORY KONIUNKTURY:

PRZYKŁADY:

 progresywne podatki dochodowe,

 zasiłki dla bezrobotnych

MECHANIZM DZIAŁANIA:

 progresywne podatki dochodowe: -w okresie ekspansji gospodarczej dochody obywateli wzrastają do wyższych klas opodatkowania, to zwiększa obciążenia podatkowe, zmniejsza efektywny popyt i hamuje

nadmierną aktywność gospodarczą,; -w okresie kryzysu gospodarczego dochody obywateli spadają do niższych klas opodatkowania, to zmniejsza obciążenia podatkowe, efektywny popyt spada w mniejszym

stopniu niż wynikałoby to ze spadku dochodów, zachęca do inwestowania i tworzenia nowych miejsc pracy;

 zasiłki dla bezrobotnych: -w okresie kryzysu gospodarczego rośnie liczba osób pozostających bez pracy, wzrastają wydatki budżetu na zasiłki dla bezrobotnych, to zapobiega spadkowi globalnego popytu; -w okresie ekspansji gospodarczej mniej osób pobiera zasiłki dla bezrobotnych, popyt nie jest kreowany w takim stopniu jak w okresie kryzysu.

ZALETY: szybka reakcja na zmianę sytuacji dochodowej obywateli

WADY: przyjęte rozwiązania mogą być nieadekwatne do występującej w praktyce sytuacji gospodarczej