Кептірудің басқа әдістері.

Биотехнологиялық өндірісте микроорганизм суспензиясын кептіру бірнеше әдіспен іске асырылады. Нан ашытқысын конвективті кептіргіште кептіреді. Су өтетін жылу және судың буын жою газ тәрізді кептіргіш агенттің көмегімен – ауамен, инертті газбен және тағы басқамен іске асырылады. Ашытқыны кептіру 35⁰С температурадан жоғары болмау керек. Сүт қышқылының бактериясын (әр түрлі ашытқы ұйытқыда) 50⁰С температурада кептіреді. Микроорганизмдерге байланысты кептіру (кептіргіштен шыққан кептірілетін агенттің температурасы 135-150⁰С). Контактілі әдіспен ашытқыны кептіруде крахмелмен немесе ұнмен араластырып кептіру жүзеге асырылады.

Сабақ тақырыбына сәйкес әдебиеттер және Web сайттар тізімі:

1. Аркадьева З.А., Безбородов А.М., Блохина И.Н. и др. Промышленная микробиология //Под ред. Н.С.Егорова - М.: Высшая школа, 1989.

2. Бекер М.Е. Введение в биотехнологаю. -М., 1979.

3. Валиханова Г.Ж., Рахимбаев И.Р. Культура клеток и биотехнология растений. -Алма-Ата, 1989.

Қосымша әдебиеттер:

1. Биотехнология. -М.: Наука, 1984.

2. Грачева И.М., Гаврилова Н.Н., ИвановаЛ.А. Технология микробных белковых препаратов, аминокислот и жиров. -М., 1980.

№ 15. Лабораториялық жұмыс

Лабораториялық жұмыстың аты: Газ қалдықтары мен ағын суларды тазарту сатысы.

1. Жұмыс жоспары:

1. Ағын суды тазарту.

2. Механикалық тазарту.

3. Физико-химиялық тазарту.

4. Химиялық тазарту.

5. Термиялық тазарту.

6. Биологиялық тазарту.

2. Жұмыс мақсаты: Газ қалдықтары мен ағын суларды тазарту сатысымен таныстыру.

3. Қысқаша теориялық мәліметтер:Газ қалдықтары мен ағын суларды тазарту сатысы

Қатты заттардың қалдықтарын утилизациялау, газ қалдықтарын және ағын суды тазарту қазіргі кездегі технологиялық процестердің қажетті бөлімі. Әр түрлі өндірістердің зиянды қалдықтарынан қоршаған ортаны қорғау әдістері жасалуда. Соңғы жылдары осыған орай микроорганизмдерді қолдануға үлкен көңіл аударылуда. Қалыпты жағдайда табиғатта биологиялық тазарту процесі жүргізіледі, бірақ микроорганизмдер өзінің биогеохимиялық қабілеттілігін белгілі жағдайда сездіреді. Тез өзгеруінің төмендеуіне әкеліп соқтырады, ал кейде өмір сүруі толығымен тоқтатылады. Микроорганизмдердің табиғи қасиетті, өндірістің тазарту әдісін құру және бірқатар өндірістің қалдықтарын утилизациялау, минералды және органикалық заттарды ыдырату. Қазіргі кезде микроорганизмдер ағын суды тазартуда кеңінен қолданылуда.

Ағын суды тазарту.

Өндірісте қолданылған органикалық және бейорганикалық қосылыстармен ластанғанды және адам баласы тұрмыстық жағдайда қолданғанды ағын су деп атайды. Судың барлық мөлшерінен өндіріс тек 5-10% қайтармай қолданады. Ал қалған су ластанған түрінде қайта су қайта су қоймасына жіберіледі. Ағын суды су қоймасына жіберер алдын ағын судың құрамындағы органикалық заттардыңтотығуына еріген оттегі жұмсалады. Судағы еріген оттегінің құрамы төмендейді, ал минералды заттың концентрациясының ұлғаюынан өсімдіктердің және жануарлардың, микроорганизмдердің су қоймасыарасындағы бекітілген тепе-теңдіктің бұзылуын тудырады. Біздің елімізде судың беті ластанған ағын судан қорғауға арнайы ереже бекітілген. Судағы еріген оттегінің мөлшері бойынша қалпына келтіруде, судағы өлшенген бөлшектердің, минералды компоненттердің және тағы басқалардың құрамы оттегін биохимиялық тұтынады. Ағын судың ластану дәрежесін тиімді бақылауда оттегіні биологиялық тұтыну көрсеткіші кеңінен қолданылады, белгілі уақыттағы әртүрлі заттардың тотығуын оттегін жұтатын мөлшері сипаттайды. 1 литр ерітінді (мг О₂/л) милиграмм отегінің биохимиялық тұтынуы (ОБТ) байқалады. Бес тәулік бойы ұсталған сынамада оттегінің биохимиялық тұтынуының ОБТ₅ өзгергені байқалады, ОБТ₂₀ – сынаманы 20 тәулік бойы ұстағанда және ОБТ_тол – барлық заттар толығымен тотығады.

Ағын су әртүрлі заттың күрделі қоспасы болып саналады, 200-ден 3000 мг О₂/л (ОБТ) оттегінің биохимиялық тұтынуы болады, ал өзінің, ал өзеннің таза суы үшін оттегінің биохимиялық тұтынуы 1 мг О₂/л (ОБТ) тең болады. Ағын суды тазартуда оттегінің биохимиялық тұтынуы болуы керек, тазартылған суды су қоймасына, су жинағышқа жібергенде санитарлық нормаға сай дәрежеде болуы тиіс. Ағын судағы зиянды заттардың су қоймасына қажетті мүмкін коэффициенті (ПДК) ғана жіберілетіні бекітілген.

Биотехнологиялық өндірістер сияқты және басқа да өнідірістерде барлық технологиялық процестеріне байланысты судың үлкен шығыны жұмсалады. Мысалы, ашытқы алатын зауытта өндірістік ағын судың жалпы саны 80 мың тонна жылына құраса, ашытқы өндіргендегі саны, тәулігіне 45-55 мың м³ құрайды екен. Ағын судың құрамы және ластанған заттың концентрациясы биотехнологиялық өндірістен шығарылатын өнім биопрепаратқа байланысты. Сондай-ақ, ашытқы-гидролиз өндірісінің ағын суындағы фурфуролдың құрамы 50мг/л концентрациясын құрайды, папирин – парафин өндіретін зауыттағы ағын судағы ластанған заттың концентрациясының құрамы 600мг/л құрайды. Биотехнологиялық өндірісте кейбір ластанғанзаттардың құрамы ағын суда келесідей көрсетілген мг/л:

өлшенген заттар 1000-2000

азот 150-250

фосфор (Р₂О₅ есеп бойынша) 30-50

ОБТ_толықмг О₂/л 2000-3000

Өндірістегі ағын судың құрамы мен саны әр түрлі, сондықтан ластанғанды тазартуда тазарту әдісінің әр түрін қолданады.

Ағын суды тазартудың сызба-нұсқасын таңдауда, бірінші орында, су қоймасына түсетін ағын суды ластардың аз мөлшерде болуын ойластыру және тазаланған ағын суды технологиялық процесте барынша максимальды пайдалану. Бұл экологиялық мақсатта ғана емес және экономика жағынан да үнемдейді. Олай болса ағын суды тазартуға арнайы құрылыстың шығыны, өндіріске жұмсалған барлық қаражат қорының 40-50% құрайды. Биотехнологиялық технологияда өндірістің тұйық технологиясын құру қалдықсыз өндіріс болып саналады. Ірі зауыттардағы ағын суларды тазарту жүйесі өндірістің технологиялық процесінің жалғасы болып саналады. Ағын суды тазарту процесі құрамындағы ластанған ерітіндіні және өлшенген затты жою болып саналады. Ағын суды тазарту әдісі бес топқа бөлінеді: механикалық,, физико-химиялық, химиялық биологиялық, термиялық. Биотехнологиялық технологияда биологиялық тазарту әдісі жоғарғы мәнге ие. Көптеген өндірістерде ластану сипатына байланысты ағын суды тазартуда бірнеше әдістер тізбектеле қолданылады.