3 Негізгі түрлері:

-кокктар

-таяқшалар

-иректелген бактериялар

Бактериялық жасушаның негізгі құрылымы:

- жасуша қабырғасы

-цитоплазма

-цитоплазмалық мембрана

-нуклеоид

Бактериялық жасушаның қосымша компоненттері:

-капсула

-споралар

-талшықтар

-жіпшелері

ПРОКАРИОТ ЖӘНЕ ЭУКАРИОТ ЖАСУШАЛАРЫНЫҢ ҚАСИЕТІНІҢ НЕГІЗГІ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ

Сипаты	Прокариот жасушасы	Эукариот жасушасы
Орташа мөлшері	1-10 мкм	10-100 мкм
Ядролы мембрана	Болмайды	Болады
Хромосома	Біреу	Бірнеше
Гистондар	Болмайды	Болады
Тип деления	Бинарный	Митотический
Мембрананың арнайы құрылымы	Болмайды	Болады
Жасуша қабырғасы	Пептидогикан түзеді	Хитин және целлюлоза түзеді
Жасуша қабырғасының стеройдтары	Болмайды	Болады
Рибосомалар	70S	80S
Анаэробты тыныс алуы	Мүмкін	Мүмкіндігінше болмайды
Тіндік дифференциясы	Болмайды	Болады
Азот фиксациясы	Мүмкін	Мүмкіндігінше болмайды

Бактериялардың физиологиясы – бактериялық жасуша құрамында болатын физиологиялық және биологиялық қасиеттерді зерттеу,және де физикалық, химикалық, биологиялық үрдістердің әсерінен қоршаған ортада микроорганизмдердің болуымен сипатталады.

Бактерия физиологиясының негізгі зерттеуі болып осы микроорганизмдердің химиялық құрамының зерттеу болып табылады. Микроорганизмдердің өсіп-көбеюі үшін қоректену көздері қажет. Қоректену – ол бактериялық жасушаның өзіндік дамуы ретінде және энергиясы платикалық материалы болып табылады.

Қоректену механизмдері:

1. Пассивті диффузия

2. Жеңілдетілген диффузия

3. Активті ауысу

4. Радикал транслокациясы

Бактериялардың тыныс алу процесінің негізі биохимиялық реакциялардың ағымы, оның әсерінен АТФ түзіледі. АТФ - өзара қарама-қарсы процестер және энергия жұмсаудың арнайы орны болып табылады.

Оған:

• Облигатты аэробтар

• Облигатты анаэробтар

• Факультативті анаэробтар

• Микроаэрофилдер

• Аэротолерантные

Бактерия ферменттері.

Локализациясы бойынша:

• Экзоферменттер (қоршаған ортада бөлінеді)

• Эндоферменттер (жасушада бөлінеді)

Конститутивті – жасушада арнайы субстраттың болмауынан синтезделеді.

Индуцибильді – арнайы субстраттың көмегімен концентрациясы өседі.

Инфекциялық аурулардың лабораториялық диагностикасының бір түрі бактериологиялық әдіс болып табылады. Мақсаты болып идентификация – яғни микроорганизм түрін анықтау. Ол үшін таза дақыл бөліп алу жатады.

Түр – бұл биологиялық қасиеттері ұқсас және қалыпты жағдайда сапалы белгілі бір поцесстерді туғызатын тұқымқуалаушылық қасиеттерге ие генотипі мен шығу тегі бір микроорганизмдер жиынтығы. Микробтың түрін белгілеу үшін олардың биологиялық қасиеттері анықталады – морфологиялық, тинкториялдық, дақылдық, биохимиялық қасиеттері, антигендік құрлымы және т.б.

Бактерияларды дақылдандыру жағдайлары:

-қоректік орта

-оптимальды температура

-аэробты және анаэробты жағдайлар

-дақылдандыру уақыты

Дақылдандыру кезіндегі температураға байланысты микроорганизмдерді бөледі:

Психрофилдер – 6 – 10 ˚С температурада өседі

Мезофилдер – 34 – 37 ˚С температурада өседі

Термофилдер – жоғары температурада

Дақылдандыру уақыты көбінде – 18 – 24 сағат, кейде 2 – 60 тәулікке дейін болуы мүмкін.

Бактерияларды өсіру үшін әр түрлі қоректік оталар қолданылады. Олар келесі талптарға жауап берулері керек – қажетті қоректік заттар, тұздар және өсіруші факторлар жеткілікті болуы керек

Тыныс алуына қарай микроорганизмдер аэробтылар және анаэробтылар деп бөлінеді

Бактериялардың өсуі – бактерия жасушасының үлкеюі популяциядағы санын өзгеррусіз.

Бактериялардың көбеюі – популяциядағы санының өсуі.

Көбею фазалары:

Өткен (өзгермейді)

Көбеюдің тоқтап қалуы (жабысу)

Экспоненциальды (логарифдік)

Тездетілуі теріс

Стационарлы (тепе-теңдік)

Өлімінің тездетілуі

Логарифмдік өлу

Алу жылдамдығының

Көрнекті материал:

«PowerPoint» үлгісіндегі суреттермен презентация түрінде, кестелер, түсірілімдер.

Әдебиет:

Орыс тілінде

Негізгі:

• Борисов Л.Б. Медицинская микробиология, вирусология, иммунология.- М.: МИА, 2005. - 734 с.

• Медицинская микробиология, вирусология, иммунология (под ред. Воробьёв А.А) МИА., Москва, 2004.- 690с.

• Коротяев А.И, Бабичев С.Л. Медицинская микробиология, иммунология и вирусология. - СПб.: Спец. лит, 2000. - 591 с.

• Медицинская микробиология /Гл.ред В.И. Покровский, O.K. Поздеев. - М.: ГЭОТАР МЕДИЦИНА, 2006. — 1200 с.

• Тец В.В. Руководство к практическим занятиям по медицинской микробиологии, вирусологии и иммунологии – М.:Медицина, 2002. - 352 с.

• Компьютерная программа "Диаморф" - "Медицинская микробиология" - атлас-руководство по бактериологии микологии, протозоологии и вирусологии под редакцией акад.проф. Воробьева А.А.

• Дикий И.Л, Сидарчук И.И. и др. Микробиология. Руководство к лабораторным занятием. Киев, 2004, 583 с.

Қосымша:

1.Борисов Л.Б., Козьмин-Соколов Б.В., Фрейдлин И.С. Руководство клабораторным занятиямпо медицинской микробиологии, вирусологии, иммунологии. - М.: Медицина, 1993.

2.Н.Красилыников А II. Справочник по антисептике. - Минск. - Выс шк.- 1995. - 367с.

3.Галактионов В.Т. Иммунология. - М. - Изд. "РИЦ МДК". - 2000. – 487с.

4.Воробьев А.А. "Микробиология, иммунология". - М.: МИА, 2002.

5.Воробьев А.А., Кривошейн Ю.С., Широбоков В.П. Медицинская и санитарнаямикробиология. - М.: Издательский центр "Академия" – 2003. – 464 с.

6.Аравийский Р.А., Горшкова Г.И. Практикум по медицинской микологии. - С-Пб. - 1995. - 50 с.

7.Всант P., Мосс У., Уивер Р. Определитель нетривиальных патогенных грамотрицательных бактерий (аэробных и факультативно-анаэробных). - М.: Мир, 1999. – 791 с.

8.Внутрибольничные инфекции // Под ред. Р.П.Венцелла. - М.:Медицина, 1990.- 656 с.

9.Саттон Д., Фотергилл А., Ринальди М. Определитель патогенных и условно-патогенных грибов. - Изд. Мир, 2001. - 470 с.

10.МаянскийА.Н.Микробиология дляврачей. - Нижний Новгород: Издательство Нижегородской государственной медицинской академии, 1999. — 400 с.

11.Котова А.Л. Клиническая микробиология: Методические указания.-Алматы, 2004.- 162с.

12.Тец В.В. Справочник по клинической микробиологии – СП Стройлеспечать. – 1994.– 224 с.

13.Определитель бактерий Берджи /Под ред Д.Хоулта, Н.Крига, П.Снитаи др.// М.: Мир, 1997. - в 2 томах.

14.Вопросы общей вирусологии, под ред. Кисилева И.О. Санкт- Петербург, 2007, 375 с.

15.Поздеев О.К. Медицинская микробиология: Учеб. О.К.Поздеев; под ред. В.И.Покровского.-2-е изд.испр.-М.:ГЭОТАР-МЕД,2004.-768 с

Қазақ тілінде:

Негізгі:

1. Медициналық микробиология , Алматы,2011,683 б Рамазанова Б.А, Кудайбергенұлы К.К редакциялаумен.

2.Б.А. Рамазанова, А.Л. Котова және т.б. Микроорганизмдер морфологиясы.(оқу- әдістемелік құрал) Алматы,2007, 131б.

3.Б.А. Рамазанова, К.К Құдайбергенұлы, А.Л Котова. Инфекция туралы ілім.(оқу-құралы) Алматы 2007,111 б .

4. Б.А.Рамазанова, А.Л Котова және т.б. Микроорганизмдер физиологиясы. (оқу - әдістемелік құрал). Алматы,2007, 126 б.

5. Б.А. Рамазанова, А.Л Котова және т.б. Микроорганизмдер экологиясы. (оқу- құралы). Алматы, 2007, 95 б.

6. Б.А. Рамазанова, А.Л Котова және т.б. Микробтарға қарсы қолданылатын препараттар (оқу- құралы) Алматы, 2007.,47 б.

7. Микробиология және вирусология (жалпы бөлімі): Оқу құралы /Ү.Т.Арықпаева, К.Х.Алмағамбетов, Н.М.Бисенова, Н.Б.Рахметова, Г.Д.Асемова, Койшебаева К.Б., Бисимбаева С.К., Калина Н.В./. 1-ші басылым. (Медициналық және фармацевтикалық мамандық бойынша жоғары оқу орындарының студенттеріне арналған оқу құралы) - Астана, 2005. – 208 б.

8. «Микроорганизмдердің морфологиясы» оқу құралы, Астана, 2004, 32б.; Микробиология және вирусология (жеке бөлімі): Оқу құралы /Ү.Т.Арықпаева, К.Х.Алмағамбетов, Н.М.Бисенова, Ә.Ө.Байдүйсенова, Н.Б.Рахметова, Г.Д.Асемова /1-ші басылым. (Медициналық және фармацевтикалық мамандық бойынша жоғары оқу орындарының студенттеріне арналған оқу құралы) - Астана, 2006. – 199 б.

Қосымша:

1. Жалпы микробиологиядан лабораториялық сабақтар бойынша оқу-әдістемелік құрал (А.Л. Котованың ред.). – Алматы, 1997.

Ағылшын тілінде:

Негізгі:

1.Richard V Georing, Hazel M Docrell, Mark Zukerman, Derek Wakelin, Ivan M Roit, Cedric Mims,Peter L Chiodini “Medical Microbiology”,4^th Edithion, 2008, UK, p.656.

2.Jacquelyn G Black “Microbiology”,7 ^th ,WILEY,2010,p.846

3. Patric R Muray,Ken S Rosenthal, Michael F Pfaller “Medical Mcrobiology”,5^th Edithion, 2008,p.962

4. Cedric Mims, Hazel M Docrell, Richard V Georing , Ivan M Roit, Derek Wakelin, Mark Zukerman, “Medical Microbiology”,3^th Edithion, 2004, ELSEVIER MOSBY, p.659.

5. Geo F Brooks,Kaaren C Carroll, Janett S Butel, Stephen F Morse,24^th Edithion, JAWETZ,MELNICK&ADELBERG^S

6. Mark Gladwin, Bill Trattler, “Clinical Microbiology”, 4^th Edithion, MedMaster, Miami, 2007, p.393.

7. Anathanarayan R., Paniker C.K.J. Text book of microbiology. Orien Longman. Seven edition, 2005.

8. Medical microbiology. Ed.by Inta Ozols. Elsevier Mosby, 2004.

Қосымша:

1. Robert M Diamond “Designing Assessing Courses and Curricula”, 3^th Edithion,Jossey-Bass,2008,p.487

2. Patric Leonardi “Microbiology Study Guide: Key Review Questions and Answers”, Silver Educational Publishig,2005,p.78

3. N.Cary Engelberg,Victor DiRita,Terence S Dermondy, “Mechanisms of Microbial Disease” , 4^th Edithion,Lippincton Williams&Wilkins,2007,p.762

4. William F Strohl, Harriet Rouse, Bruce D Fisher, “Microbiology”, Lippincton^s,2001,p.516

5. Jawetz, Melnic & Adelberg. Medical microbiology. Singapore. 2004.

6. Arora D.R. Text book of microbiology. CB. 2001.

7. William A. Stradit, Harriet Rouse, Bruce D. Fisher. Microbiology. 2001, Lippencott, Williams and Wilkins

8. Black Jacquelyn G. Microbiology. Principles & Applications, 1996 by Prentice-Hall, New Jersey

9.Medical microbiology. An introduction to Infectious Diseases. Ed. by Ryan Kenneth J. Appleton and Lange. Stamford, Connecticut, 1998.

10. Toni Hart, Paul Shears. Atlas de Roche de Microbiologie. - Paris., 1997.- 314р.

Бақылау сұрақтары (кері байланыс):

1. Микробиология пәніне түсініктеме.

2. Медициналық микробиология.Дәрігер қызметіндегі ролі.

3. Клиникалық микробиология. Мақсаты және міндеттері.

4. Санитарлық микробиология. Мақсаты және міндеттері

5. Бактериялық жасушаның негізгі құрылым компоненттері. Және қызметтері.

6. Бактерия жүйелілігінің принциптері.

7. Бактериялардың тыныс алуы, қоректенуі, көбеюі.

Тақырып 2.

Дәріс тезистері:

Микроорганизмдер генетикасы. Адам организмінің микрофлорасы. Дисбактериоз. Санитарлық-көрсеткіш микроорганизмдер.

Мақсаты:

Микроорганизмдардың тұқымқуалаған аппараты туралы құрастыруды осы тақырыптың зерттеулерi түпкi мақсатпен бiлiмдердiң студенттерiнде, инфекция ауруларын диагностика үшiн олар бактериялық торшаның құбылмалылығы, типтеу, мән қағидалары туралы ұсыныс беруге болыптабылады; гендік инженерияның генотиптеу және оның аурулар диагностикасындағы ролі.

Дәріс тезистері:

Генетика – өзгергіштік пен тұқымқуалаушылықты зерттейтін ғылым. Ген – ДНҚ молекуласының фрагменті, бір белоктың синтезін қадағалайды. Гендердің микроб қоспасы генотип деп аталады. Тұқымқуалаушылық – воспроизведение у потомков признаков предков.

Микроб генотипі генетикалық картада lac, sac, col деп жазылады.

Гендердің жиынтығы генотип деп аталады. Сыртқы көріністерінің қасиеттерінің жиынтығы фенотип деп аталады.Фенотипті өзгергіштер Lac, Sac, Col деп белгіленеді.

Микроорганизмдердің өзгергіштігі – әр түрлі факторлардың әсерінен қасиеттерінің өзгеруі. Микроорганизмдердің бір немесе бірнеше белгілерінің фенотиптік өзгеруі модификация деп аталады. Олар ДНҚ-ң өзгерістерімен сипатталмайды, сондықтан белгілі бір уақыттан соң жойылады.

Мутация – белгілі бір қасиеттің өзгеруі мен тұқым қуалайтын ДНҚ молекуласының біріншілік өзгерістері. Оларға жататындар – рекомбинациялар(коньюгация, трансформация, трансдукция).

-Делеция – түсіп қалуы (геннң немесе оның бөлігінің)

-Инверсия – ДНҚ-ның бір бөлігінің 180 -^0-қа бөлінуі

-Дупликация – нақты бір бөлімінің қайталануы

-Трансформация – гендердің ауысуы

Генетикалық рекомбинация – гендердің бактериялар арасындағы алмасуы мен екі құрылымда бекітілген: донор (беру) және реципиент (қабылдап алушы).

Коньюгация-жынысстық пилилер аркылы генетикалық материал басқа бактериалды жасушаға өтіп, хромосомаға бекиді.

Трансформация-оқшауланған ДНҚ аркылы генетикалық материалды донордан реципиентке берілуі. Трансдукция-әлсіз фаг арқылы генетикалық материалдың донордан реципиентке берілуі (арнайы емес, арнайы, абортивті)

Ветеринарлық және тағам өнеркәсібінде Денсаулық Сақтау органдарында жаңа антибиотиктер шығару осы күнге дейін маңызды мәселе болып келе жатыр. Антибиотиктер биотехнологияның өнімнің және фармацевтикалық препараттардың негізінде қолданылатын заттар болып табылады. Қазіргі жағдайдағы қолданылатын гормональды препараттар (инсулин, соматотропин және т.б.) биоло­гиялық белсенді заттар (интерлейкиндер, интерферондар, қанның плазминоген активаторы, антигемофильді фактор және т.б.), гендік-инженериялық вакциналар (суббірліктік, пептидтік, «векторлық»), моноклональды антиденелер негізіндегі диагностикумдар, нуклеиндік қышқылдардың детекциясы үшін тест-жүйелержәне т.б.

Фитопрепараттар өнімінің қолданылуы өсіп барады (алкалоидтар, гликозидтер, стероидтар, эфир майлары және т.б.), микробтық ферменттер (стреп- токиназа, урокиназа, супероксиддисмутаза; әр-түрлі амилаза және протеаза), полидекстрандар.

Нуклеоид – ДНҚ молекуласының екі жіпшелі сақиналы молекуласы, цитоплазмада орналасатын, және бактериялардың өмірлік генетикалық ақпаратын сақтайды.

Плазмидалар– тұқымқуалаушылықтың хромосомадан тыс факторы.

Экологиялық микробиология iшiнде микробты бiрлестiктердiң қатынасы, сонымен бiрге микроорганизмдар және биотоп сонымен бiрге тұрып жатқан макроорганизмдардың арақатынасы үйренедi. Биотоп - микробтардың мекендеуiн орта. Биоценоз - (биотоппен ) мекендеудi бiртұтас орта сабақтас әртүрлi түрлердiң популяцияларының жиынтығы.

Бір биотопта мекендейтін популяцияның түраралық қатынастары күрделі, әртүрлі және тұрақсыз. Келесі түрлері ажыратылады:

• нейтрализм – популяциялар не өркендетуші , не басушы әсер көрсетпейді

• симбиоз – популяциялар өздерінің үлесіне шешеді, өзара тәуелділіктің деңгейін әлсізден (қатынасу) толыққа (мутуализм) дейін түрлендіреді.

• Мутуализм - симбионттар бір – бірінің тіршілік қызметтерін толықтырып отырады;

• Комменсализм – “арамтамақтық” , иесінің рационында мәні жоқ тағамдық қалдықтармен қоректенетін микроорганизмдер

• Конкуренттілік (антагонизм) – бір популяцияның екіншісінің тіршілік сиымдылығын басуы

• Паразитизм – бір популяция (паразит) өз үлесі үшін басқасына зиян (иесінің) келтіретін түрішілік байланыс

Мекен ететін орталарына байланысты микроорганизмдер өз беттерінше тіршілік ететіндер және паразиттік тіршілік ететіндер деп бөлінеді.

Өз беттерінше тіршілік ететіндер гидро - , лито- және атмосферада орнығады, сонымен бірге әртүрлі антропогенді ораларда мекендейді (киім, үй, тағамдар, емдік препараттар т.б.).

Экологиялық микробиологияда жалпы экология туралы түсінік қолданылады:

• популяция – бір биотипте мекен ететін бір түр особтарының жиынтығы.

• биотип – біркелкі тіршілік жағдайларына қатысты биосфераның аймақтық шектелген саласы

• микробиоценоз - белгілі бір ьиотипте мекен ететін микроорганизмдер популяциясының бірлестігі

• экожүйе - биоценоз бен биотиптен тұратын жүйе

• геосфера, гидросфера, атмосфера - топырақ, ауа және ауа экожүйелердің сәйкес жиынтығы

• биосфера – барлық экожүйелердің жалпы сомасы, үлкен, тірі планета

Микрофлора түрлері:

• - Тұрақты (резидентті) – берілген биотопқа арнайы қосымшалар кіреді.

• Кездейсоқ (транзиторлы) – негіздерден тұрады.

Дисбактериоз – симбитикалық микробтың тепе-теңдігінің бұзылуы, сандық және сапалық құрамының өзгерілуі.

Фазалары:

1. Бастапқы. Бастапқы – қалыпты симбионттардың табиғи орнында даму санының көбеюі.

2. Микробтар санының алмасуы (азаюы немесе көбеюі), шартты-патогенді түрлерінде анықталады.

3. Аутофлорының орын алмастыруы (тән емес жерде пайда болады).

4. Микрофлораның патогенділігінің өзгеруі.

Кезеңдері:

Дисбактериоз жоқ, сипатталады тек облигатты микробтар бар және ШПМ жоқтығымен (немесе 1/4 аз колония өсті).

I дәрежедегі дисбактериоз (әлсіз). ШПМ 1/3-1/4 жалпы микробтық санын құрайды.

II дәрежедегі дисбактериоз (анық) - ШПМ 1/2 жалпы микробтық колониясын құрайды.

III дәрежедегі дисбактериоз (өте анық) - ШПМ 3/4 және одан көп жалпы микробтық колониясын құрайды.

Санитарлық микробиология- адам денсаулығына қолайсыз әсер ететін қоршаған ортадағы микроорганизмдерді зерттейтін медициналық микробиологияның бөлімі. Ол қоршаған орта объектілерінде патогенді, шартты-патогенді және санитарлық – көрсеткіш микроорганизмдерді анықтайды, қоршаған орта объектілерін залалсыздандыру тиімділігін бақылау тәсілдерін және гигиеналық нормалардың микробиологиялық көрсеткіштерін жасайды.

Санитарлық – көрсеткіш микроорганизмдер (СКМ) – қоршаған орта объектілерінде патогенді микроорганизмдердің болумүмкіндігін жанамалап анықтауға негізделіп қолданады.

Санитарлық – көрсеткіш микроорганизмдер, қоршаған ортаның ластануымен сипатталады.

Қоршаған орта ластанғаннан су, топырақ, ауа бағалау жүргізіледі.

Көрнекі материал:

презентация в «PowerPoint» с фотографиями, схемами, таблицами, фильмами

Әдебиет:

Негізгі:

1.Борисов Л.Б. Медицинская микробиология, вирусология, иммунология.- М.: МИА, 2005. - 734 с.

2.Медицинская микробиология, вирусология, иммунология (под ред. Воробьёв А.А) МИА., Москва, 2004.- 690с.

3.Коротяев А.И, Бабичев С.Л. Медицинская микробиология, иммунология и вирусология. - СПб.: Спец. лит, 2000. - 591 с.

4.Медицинская микробиология /Гл.ред В.И. Покровский, O.K. Поздеев. - М.: ГЭОТАР МЕДИЦИНА, 2006. — 1200 с.

5.Тец В.В. Руководство к практическим занятиям по медицинской микробиологии, вирусологии и иммунологии – М.:Медицина, 2002. - 352 с.

6.Компьютерная программа "Диаморф" - "Медицинская микробиология" - атлас-руководство по бактериологии микологии, протозоологии и вирусологии под редакцией акад.проф. Воробьева А.А.

7.Дикий И.Л, Сидарчук И.И. и др. Микробиология. Руководство к лабораторным занятием. Киев, 2004, 583 с.

Қосымша:

1.Борисов Л.Б., Козьмин-Соколов Б.В., Фрейдлин И.С. Руководство клабораторным занятиямпо медицинской микробиологии, вирусологии, иммунологии. - М.: Медицина, 1993.

2.Н.Красилыников А II. Справочник по антисептике. - Минск. - Выс шк.- 1995. - 367с.

3.Галактионов В.Т. Иммунология. - М. - Изд. "РИЦ МДК". - 2000. – 487с.

4.Воробьев А.А. "Микробиология, иммунология". - М.: МИА, 2002.

5.Воробьев А.А., Кривошейн Ю.С., Широбоков В.П. Медицинская и санитарнаямикробиология. - М.: Издательский центр "Академия" – 2003. – 464 с.

6.Аравийский Р.А., Горшкова Г.И. Практикум по медицинской микологии. - С-Пб. - 1995. - 50 с.

7.Всант P., Мосс У., Уивер Р. Определитель нетривиальных патогенных грамотрицательных бактерий (аэробных и факультативно-анаэробных). - М.: Мир, 1999. – 791 с.

8.Внутрибольничные инфекции // Под ред. Р.П.Венцелла. - М.:Медицина, 1990.- 656 с.

9.Саттон Д., Фотергилл А., Ринальди М. Определитель патогенных и условно-патогенных грибов. - Изд. Мир, 2001. - 470 с.

10.МаянскийА.Н.Микробиология дляврачей. - Нижний Новгород: Издательство Нижегородской государственной медицинской академии, 1999. — 400 с.

11.Котова А.Л. Клиническая микробиология: Методические указания.-Алматы, 2004.- 162с.

12.Тец В.В. Справочник по клинической микробиологии – СП Стройлеспечать. – 1994.– 224 с.

13.Определитель бактерий Берджи /Под ред Д.Хоулта, Н.Крига, П.Снитаи др.// М.: Мир, 1997. - в 2 томах.

14.Вопросы общей вирусологии, под ред. Кисилева И.О. Санкт- Петербург, 2007, 375 с.

15.Поздеев О.К. Медицинская микробиология: Учеб. О.К.Поздеев; под ред. В.И.Покровского.-2-е изд.испр.-М.:ГЭОТАР-МЕД,2004.-768 с

Қазақ тілінде:

Негізгі:

1. Медициналық микробиология , Алматы,2011,683 б Рамазанова Б.А, Кудайбергенұлы К.К редакциялаумен.

2. Б.А. Рамазанова, А.Л. Котова және т.б. Микроорганизмдер морфологиясы.(оқу- әдістемелік құрал) Алматы,2007, 131б.

3. Б.А. Рамазанова, К.К Құдайбергенұлы, А.Л Котова. Инфекция туралы ілім.(оқу-құралы) Алматы 2007,111 б .

4. Б.А.Рамазанова, А.Л Котова және т.б. Микроорганизмдер физиологиясы. (оқу - әдістемелік құрал). Алматы,2007, 126 б.

5. Б.А. Рамазанова, А.Л Котова және т.б. Микроорганизмдер экологиясы. (оқу- құралы). Алматы, 2007, 95 б.

6. Б.А. Рамазанова, А.Л Котова және т.б. Микробтарға қарсы қолданылатын препараттар (оқу- құралы) Алматы, 2007.,47 б.

7. Микробиология және вирусология (жалпы бөлімі): Оқу құралы /Ү.Т.Арықпаева, К.Х.Алмағамбетов, Н.М.Бисенова, Н.Б.Рахметова, Г.Д.Асемова, Койшебаева К.Б., Бисимбаева С.К., Калина Н.В./. 1-ші басылым. (Медициналық және фармацевтикалық мамандық бойынша жоғары оқу орындарының студенттеріне арналған оқу құралы) - Астана, 2005. – 208 б.

8. «Микроорганизмдердің морфологиясы» оқу құралы, Астана, 2004, 32б.; Микробиология және вирусология (жеке бөлімі): Оқу құралы /Ү.Т.Арықпаева, К.Х.Алмағамбетов, Н.М.Бисенова, Ә.Ө.Байдүйсенова, Н.Б.Рахметова, Г.Д.Асемова /1-ші басылым. (Медициналық және фармацевтикалық мамандық бойынша жоғары оқу орындарының студенттеріне арналған оқу құралы) - Астана, 2006. – 199 б.

Қосымша:

1. Жалпы микробиологиядан лабораториялық сабақтар бойынша оқу-әдістемелік құрал (А.Л. Котованың ред.). – Алматы, 1997.

Ағылшын тілінде:

Негізгі:

1.Richard V Georing, Hazel M Docrell, Mark Zukerman, Derek Wakelin, Ivan M Roit, Cedric Mims,Peter L Chiodini “Medical Microbiology”,4^th Edithion, 2008, UK, p.656.

2.Jacquelyn G Black “Microbiology”,7 ^th ,WILEY,2010,p.846

3. Patric R Muray,Ken S Rosenthal, Michael F Pfaller “Medical Mcrobiology”,5^th Edithion, 2008,p.962

4. Cedric Mims, Hazel M Docrell, Richard V Georing , Ivan M Roit, Derek Wakelin, Mark Zukerman, “Medical Microbiology”,3^th Edithion, 2004, ELSEVIER MOSBY, p.659.

5. Geo F Brooks,Kaaren C Carroll, Janett S Butel, Stephen F Morse,24^th Edithion, JAWETZ,MELNICK&ADELBERG^S

6. Mark Gladwin, Bill Trattler, “Clinical Microbiology”, 4^th Edithion, MedMaster, Miami, 2007, p.393.

7. Anathanarayan R., Paniker C.K.J. Text book of microbiology. Orien Longman. Seven edition, 2005.

8. Medical microbiology. Ed.by Inta Ozols. Elsevier Mosby, 2004.

Қосымша:

1.Robert M Diamond “Designing Assessing Courses and Curricula”, 3^th Edithion,Jossey-Bass,2008,p.487

2.Patric Leonardi “Microbiology Study Guide: Key Review Questions and Answers”, Silver Educational Publishig,2005,p.78

3.N.Cary Engelberg,Victor DiRita,Terence S Dermondy, “Mechanisms of Microbial Disease” , 4^th Edithion,Lippincton Williams&Wilkins,2007,p.762

4.William F Strohl, Harriet Rouse, Bruce D Fisher, “Microbiology”, Lippincton^s,2001,p.516

5.Jawetz, Melnic & Adelberg. Medical microbiology. Singapore. 2004.

6.Arora D.R. Text book of microbiology. CB. 2001.

7.William A. Stradit, Harriet Rouse, Bruce D. Fisher. Microbiology. 2001, Lippencott, Williams and Wilkins

8.Black Jacquelyn G. Microbiology. Principles & Applications, 1996 by Prentice-Hall, New Jersey

9.Medical microbiology. An introduction to Infectious Diseases. Ed. by Ryan Kenneth J. Appleton and Lange. Stamford, Connecticut, 1998.

10.Toni Hart, Paul Shears. Atlas de Roche de Microbiologie. - Paris., 1997.- 314р.

Бақылау сұрақтары (кері байланыс):

1. Жасушаның генетикалық аппараты.

2. Бактериялардың өзгергіштігінің түрлері

3. Генетикалық рекомбинация, түрлері

4. Гендік инженерия. Түсінігі және маңызы

5. Микробиоценозы человека.

6. Адам организмінің микробиоценозы.

7. Дисбактериоз. Түсініктеме. Фазалары. Кезеңдері.

8. Санитарлық микробиология түсінігі

9. Ауа, су, топырақ микрофлорасы.

3 – тақырып.

Инфекция туралы. Инфекциялық үрдістің сипаты. Иммунитет. Иммунитеттің түрлері. Қорғаныстың бейспецификалық факторлары. Серологиялық реакцияларды қою принциптері..

Мақсаты:

Негізгі мақсат студенттерді иммундық жүйенің құрылымын үйрету, иммундық жауап, антиген, антидене, арнайы емес қорғаныс факторлары, және аллергияға түсініктеме, аутоиммундық жағдайлар, иммунды жетіспеушілік және оның ролі, серологиялық реакциялар, жалпы тәжірибедегі дәрігердің жұмыс істеу принципі.

Дәріс тезистері:

Инфекция - макроорганизмнің микроорганизмдермен күрделі белсенді әсерлесу процессі, оның тіні мен ағзалары еніп. Инфекционды процесс –физиологиялық қорғау және патологиялық процесстер жиынтығы, организмге ауру тудыратын микроб ену нәтижесінде дамитын. Инфекциондық процесстің дамуында тек қана патогенді микроб саны мен сапасы анықтамайды, сонымен қатар макроорганизмның тұрақтылығы, қабылдаушылығы. Қабылдаушылығы организмде белгілі жасушалар, тіндердің болуында, оларда микроб-паразит өсіп өну үшін оптимальды жағдай табады. Инфекциялық процесс даму үшін аурудың 3 факторы өзара әсерлесуі керек:

1. патогенді микроорганизм

2. қабылдайтын макроорганизм.

3.қоршаған ортаның шарттары, соның ішінде әдеуметтік.

Инфекциялық аурулар сипатталады:

1. Патогенді микроорганизмдердің болуы

2. Жұқпалылығы

3. Ағымдығы (кезеңмен өтеді)

4. Организм қоздырғышына арнайы реакциялар

5. Иммунитет

6. Бактерия-тасымалдаушы

Микроорганизмдер патогенділігі – ауру шақырудың потенциалды қабілеттілігі (түрлік көрсеткіш). Микроорганизмдер вируленттілігі –патогенділік кезеңі (штаммдық көрсеткіш).

Микроорганизмдердің патогенді факторлары:

1. адгезия

2. колонизация

3. инвазия

4. фагоцитозға антифагоцитарлық белсенділігі бар (капсула әсерінен, стрептококкоктардың, стафилококктардың құрамында протеиндердің болуы, туберкулез таяқшасындағы корд-фактордың болуы)

5. агрессиндер

6. токсиндер

Микроорганизмдердін патогенділігімен вируленттілігі белгіленеді:

-Dlm – dosisletalisminima

-Dlc - dosisletaliscerta

-LD₅₀

-DI - dosisinfectionis

Инфекцияның берілу жолдары:

-Ауалы-тамшылы

-Фекальды -оральды

-Контактты

-Парантеральнды

-Жыныстық

-Трансмиссивті

-Трансплацентарлы

Берілу жолдары:

-Ауа және шаң

-Су

-Тағам

-Кеміргіштерн

-Нәжіс

-Қан

-Медициналық құрал-жабдықтар

Инфекциялық аурулар кезеңдері:

-Инкубациялық – жұқтыру сәттен бірінші симптомдар пайда болуы (қауіптілігі жоқ)

1.Продромальды – арнайы емес жалпы симптомдар (қауіпті болуы мүмкін)

2.Ауру кезеңі - клиникалық симптомдардың пайда болуы

3.Айығу кезеңі:

• жазылу

• өліммен аяқталу

• бактерия тасымалдаушы

Вирусты инфекция ерекшеліктері:

• Вирустың облигатты паразитизмі , патогенділігі НҚ «инфекциялыдығыь» байланысты.

• Жоғары арнайылылығы , органотроптылығы (нейротропты вирустар, гепатотропты вирустар)

• Вирустарға қан – тасымалдаушы орта, вирусемия кезеңінің болуы.

  • Вирустық геномның жасуша геномымен өзара байланысы.

  • Инфекционды вирустар – өздігінен өзінін генотипін жасайды.

  • Интеграционды вирустар – вирус гендері жасуша қабырғасына жабысып, жаңа жасуша түзеді.(онковирустар)

Иммундық жүйе – эволюциялық даму жолында организмді антигендерден қорғау үшін арнайы күрделі қорғаныс жүйесін атайды.

Иммундық жүйе негіздері:

- Жасушалардың барлық организмге таралуы

- Жасушалар үнемі қанда айналады

- Үнемі антидене бөледі

- 10¹² лимфоиты тіндерден тұрады

- Жалпы салмағы 1,5-2 кг

- Орта мүшесі – лимфоцит

Иммунды жүйе мүшелері:

1. орталық

2. перифериялық

Иммунитет термині ( лат. immynitas-босатылған) ол өзінен бөтен генетикалық ақпатраттарды тасымалдау қабілеттілігі бар трір денелер мен заттардан қорғану тәсілі. Организмді дербес факторлардан агрессивті әсер етуден қорғаудың 3 түрлі механизмімен сипатталады: арнайы емес резистенттілік, туа пайда болған (түрлік және тумысынан пайда болған) иммунитет, жүре пайда болған иммунитет. Иммундық жауап антиген түріне байланысты, контакт арқылы, енгізу кезінде пайда болады. Ал жүре пайда болған иммунитет иммундық реактивтілікті, содан келесі факторлар әсер етеді: антиденелер, баяу типті жоғары сезімталдылық, иммунологиялық есте сақтау, толеранттылық, фагоцитоз, комплемент.

Иммундық жауап:

Біріншілік иммундық жауап антигенмен бірінші кездескенде пайда болады. 7-8 күнде оның көрсетілімі байқалады. 2 апта уақытында сақталады, содан кейін (IgM) түседі.

Екіншілік иммундық жауап иммунологиялық есте сақтау жасушалар көмегімен антигенмен қайта кездескенде пайда болады. Екіншілік иммунитет көбінесе 3-4 есе және интенсивтілігінен (IgG) тез жауап қайтарады.

Организмді қорғаудың арнайы емес факторлары – бөтен антигендерге жабысу комплексі, ол организмде болатын және микроб бар-жоқ екенін анықтайды:

1. Сыртқы барьерлер

Тері

Кілегейлі

Қалыпты микрофлора

2. Ішкі барьерлер

Лимфа түйіндері

Тіндік барьерлер

ІІІ - Жасушалық барьерлер:

-Фагоциттер

-ЕКК

IV - Гуморальды факторлар

Лизоцим

Комплемент

Интерферон

Цитокиндер

Антиген – адамдар мен жануарлар организміне енгенде иммундық (гуморалдық немесе жасушалық) жауап туғызатын генетикалық жат заттар. Антигендердің беткейінде антигеннің спецификалығына жауап беретін антигендік детерминаннттары болады (детерминантты топтары).

Антидене - иммуноглобулиндер арнайы антигендердің белсенді орьалығын анықтайтын - қуыстармен, (ауыр және жеңіл полипептидтік тізбектер), пішіні және үлкендігі бойынша антигендік детерминантке сәйкес, олармен иммунды реакцияларда әсерлеседі, антиген + антитело жиынтығын түзіп.

Иммуноглобулиндердің 5 классы:

Типы аллергических реакций:

Анафилоктикалық

Цитотоксикалық

Иммунды кешенді

Жасушалық

Реакцияларды антигеннің сипаттамасына және жүру жағдайына байланысты анықтауға болады.

Иммунологиялық әдістерді 2 мақсатта қолданылады. Біріншіден, белгілі антиген, зерттеуге алынған сарысу құрамында антидене бар – жоғын анықтайды. Сандық құрамын сарысуды титрлеу арқылы анықтайды. Иммунды сарысу титрі деп максималды түрде сұйылту деп аталады. Екіншіден, белгілі антиген, диагностикалық антиген, зерттеу материалының құрамында арнайы микроб антиген және бөлінген қоздырғыштың серологиялық идентификациясын анықтайды.

Барлық иммунологиялық - микробиологиялық әдістерді 3 топқа бөлуге болады:

1. Иммунологиялық әдістер (ИӘ), антиген мен антидененің тура әсерлесу арқасында пайда болуы (агглютинация феномені, преципитация, иммобилизация және т.б.)

2. ИӘ, антиген мен антидененің опосредованном (тура емес гемагглютинация, коагулятинация, бетонит-агглютинация, комплемент байланыстыру реакциясы және т.б.).

3. ИӘ, антидене мен антигенов меченных (флюоресцентті антидене әдісі, иммуноферментті и радиоиммунды талдау және т.б.)

Көрнекті материал:

«PowerPoint» презентациясы фотолар, кестелер, видеолар.

Негізгі:

1.Борисов Л.Б. Медицинская микробиология, вирусология, иммунология.- М.: МИА, 2005. - 734 с.

2.Медицинская микробиология, вирусология, иммунология (под ред. Воробьёв А.А) МИА., Москва, 2004.- 690с.

3.Коротяев А.И, Бабичев С.Л. Медицинская микробиология, иммунология и вирусология. - СПб.: Спец. лит, 2000. - 591 с.

4.Медицинская микробиология /Гл.ред В.И. Покровский, O.K. Поздеев. - М.: ГЭОТАР МЕДИЦИНА, 2006. — 1200 с.

5.Тец В.В. Руководство к практическим занятиям по медицинской микробиологии, вирусологии и иммунологии – М.:Медицина, 2002. - 352 с.

6.Компьютерная программа "Диаморф" - "Медицинская микробиология" - атлас-руководство по бактериологии микологии, протозоологии и вирусологии под редакцией акад.проф. Воробьева А.А.

7.Дикий И.Л, Сидарчук И.И. и др. Микробиология. Руководство к лабораторным занятием. Киев, 2004, 583 с.

Қосымша:

1.Борисов Л.Б., Козьмин-Соколов Б.В., Фрейдлин И.С. Руководство клабораторным занятиямпо медицинской микробиологии, вирусологии, иммунологии. - М.: Медицина, 1993.

2.Н.Красилыников А II. Справочник по антисептике. - Минск. - Выс шк.- 1995. - 367с.

3.Галактионов В.Т. Иммунология. - М. - Изд. "РИЦ МДК". - 2000. – 487с.

4.Воробьев А.А. "Микробиология, иммунология". - М.: МИА, 2002.

5.Воробьев А.А., Кривошейн Ю.С., Широбоков В.П. Медицинская и санитарнаямикробиология. - М.: Издательский центр "Академия" – 2003. – 464 с.

6.Аравийский Р.А., Горшкова Г.И. Практикум по медицинской микологии. - С-Пб. - 1995. - 50 с.

7.Всант P., Мосс У., Уивер Р. Определитель нетривиальных патогенных грамотрицательных бактерий (аэробных и факультативно-анаэробных). - М.: Мир, 1999. – 791 с.

8.Внутрибольничные инфекции // Под ред. Р.П.Венцелла. - М.:Медицина, 1990.- 656 с.

9.Саттон Д., Фотергилл А., Ринальди М. Определитель патогенных и условно-патогенных грибов. - Изд. Мир, 2001. - 470 с.

10.МаянскийА.Н.Микробиология дляврачей. - Нижний Новгород: Издательство Нижегородской государственной медицинской академии, 1999. — 400 с.

11.Котова А.Л. Клиническая микробиология: Методические указания.-Алматы, 2004.- 162с.

12.Тец В.В. Справочник по клинической микробиологии – СП Стройлеспечать. – 1994.– 224 с.

13.Определитель бактерий Берджи /Под ред Д.Хоулта, Н.Крига, П.Снитаи др.// М.: Мир, 1997. - в 2 томах.

14.Вопросы общей вирусологии, под ред. Кисилева И.О. Санкт- Петербург, 2007, 375 с.

15.Поздеев О.К. Медицинская микробиология: Учеб. О.К.Поздеев; под ред. В.И.Покровского.-2-е изд.испр.-М.:ГЭОТАР-МЕД,2004.-768 с

Қазақ тілінде:

Негізгі:

1. Медициналық микробиология , Алматы,2011,683 б Рамазанова Б.А, Кудайбергенұлы К.К редакциялаумен.

2. Б.А. Рамазанова, А.Л. Котова және т.б. Микроорганизмдер морфологиясы.(оқу- әдістемелік құрал) Алматы,2007, 131б.

3. Б.А. Рамазанова, К.К Құдайбергенұлы, А.Л Котова. Инфекция туралы ілім.(оқу-құралы) Алматы 2007,111 б .

4. Б.А.Рамазанова, А.Л Котова және т.б. Микроорганизмдер физиологиясы. (оқу - әдістемелік құрал). Алматы,2007, 126 б.

5. Б.А. Рамазанова, А.Л Котова және т.б. Микроорганизмдер экологиясы. (оқу- құралы). Алматы, 2007, 95 б.

6. Б.А. Рамазанова, А.Л Котова және т.б. Микробтарға қарсы қолданылатын препараттар (оқу- құралы) Алматы, 2007.,47 б.

7. Микробиология және вирусология (жалпы бөлімі): Оқу құралы /Ү.Т.Арықпаева, К.Х.Алмағамбетов, Н.М.Бисенова, Н.Б.Рахметова, Г.Д.Асемова, Койшебаева К.Б., Бисимбаева С.К., Калина Н.В./. 1-ші басылым. (Медициналық және фармацевтикалық мамандық бойынша жоғары оқу орындарының студенттеріне арналған оқу құралы) - Астана, 2005. – 208 б.

8. «Микроорганизмдердің морфологиясы» оқу құралы, Астана, 2004, 32б.; Микробиология және вирусология (жеке бөлімі): Оқу құралы /Ү.Т.Арықпаева, К.Х.Алмағамбетов, Н.М.Бисенова, Ә.Ө.Байдүйсенова, Н.Б.Рахметова, Г.Д.Асемова /1-ші басылым. (Медициналық және фармацевтикалық мамандық бойынша жоғары оқу орындарының студенттеріне арналған оқу құралы) - Астана, 2006. – 199 б.

Қосымша:

1. Жалпы микробиологиядан лабораториялық сабақтар бойынша оқу-әдістемелік құрал (А.Л. Котованың ред.). – Алматы, 1997.

Ағылшын тілінде:

Негізгі:

1.Richard V Georing, Hazel M Docrell, Mark Zukerman, Derek Wakelin, Ivan M Roit, Cedric Mims,Peter L Chiodini “Medical Microbiology”,4^th Edithion, 2008, UK, p.656.

2.Jacquelyn G Black “Microbiology”,7 ^th ,WILEY,2010,p.846

3. Patric R Muray,Ken S Rosenthal, Michael F Pfaller “Medical Mcrobiology”,5^th Edithion, 2008,p.962

4. Cedric Mims, Hazel M Docrell, Richard V Georing , Ivan M Roit, Derek Wakelin, Mark Zukerman, “Medical Microbiology”,3^th Edithion, 2004, ELSEVIER MOSBY, p.659.

5. Geo F Brooks,Kaaren C Carroll, Janett S Butel, Stephen F Morse,24^th Edithion, JAWETZ,MELNICK&ADELBERG^S

6. Mark Gladwin, Bill Trattler, “Clinical Microbiology”, 4^th Edithion, MedMaster, Miami, 2007, p.393.

7. Anathanarayan R., Paniker C.K.J. Text book of microbiology. Orien Longman. Seven edition, 2005.

8. Medical microbiology. Ed.by Inta Ozols. Elsevier Mosby, 2004.

Қосымша:

1.Robert M Diamond “Designing Assessing Courses and Curricula”, 3^th Edithion,Jossey-Bass,2008,p.487

2.Patric Leonardi “Microbiology Study Guide: Key Review Questions and Answers”, Silver Educational Publishig,2005,p.78

3.N.Cary Engelberg,Victor DiRita,Terence S Dermondy, “Mechanisms of Microbial Disease” , 4^th Edithion,Lippincton Williams&Wilkins,2007,p.762

4.William F Strohl, Harriet Rouse, Bruce D Fisher, “Microbiology”, Lippincton^s,2001,p.516

5.Jawetz, Melnic & Adelberg. Medical microbiology. Singapore. 2004.

6.Arora D.R. Text book of microbiology. CB. 2001.

7.William A. Stradit, Harriet Rouse, Bruce D. Fisher. Microbiology. 2001, Lippencott, Williams and Wilkins

8.Black Jacquelyn G. Microbiology. Principles & Applications, 1996 by Prentice-Hall, New Jersey

9.Medical microbiology. An introduction to Infectious Diseases. Ed. by Ryan Kenneth J. Appleton and Lange. Stamford, Connecticut, 1998.

10.Toni Hart, Paul Shears. Atlas de Roche de Microbiologie. - Paris., 1997.- 314р.

Бақылау сұрақтары (кері байланыс

1.Инфекциялық процесс. Кезеңдері және көрсеткіштері.

2.Инфекция түрлері.

3.Инфекциялық аурулар кезеңдері.

4.Патогенділігі, вируленттілігі, микроорганизмдер персистенциясы.

5. Вирус жұқпалылығы.

6. Иммунитет. Түрлері

7.Иммунды жауап. Тұрлері.

8.Антигендер, қасиеттері.

9.Антиденелер, қасиеттері.

10.Аллергия түсінігі, аутоиммунды жағдайлар, иммунды – жетіспеушіліктер.

4 – тақырып .

Антигендер. Антиденелер. Жұқпалы аурулардың иммундық жолмен алдын алу және иммундық жолмен емдеу негіздері

Мақсаты:

Студенттерді антиген және антидене түсінігі бойынша білімін қалыптастыру.

Дәріс тезистері:

Антиденелер – адам организміне антиген енгенде оларға қарсы әсер ету үшін пайда болатын гуморалдық қорғаныс факторы, яғни иммунитеттің спецификалық факторы.

Антиденелер – белгілі бір антигенге арналған спецификалық орталықтары бар иммундыглобулиндер, антиген + антидене кешенін түзе отырып, имунитет реакциясы түрінде өзара әсерлесетін формасы көлемі бойынша біріңғай болып антигенді детерминантқа сәйкес келетін, белгілі антиген үшін активті орталық түзетін (ауыр және жеңіл полипептидті тізбектерден құралған) ерекшеленетін иммундыглобулиндер.

Реакциялар антигенің белгілеріне және өту шарттарына байланысты ерекшеленеді.

Иммунологиялық әдістерді екі мақсатта қолданады. Біріншіден , белгілі антиген бойынша зерттелетін сарысудағы антигенденелерге қатысты спецификалық антиденелердің барлығын және сандық мағынасын анықтайды. Сандық мағынасын сарысуды титрлеу жолымен анықтайды. Иммунды сарысудың титрі деп, оның әлі де оң реакция беретін жоғарғы сұйылу деңгейін айтады. Екіншіден, белгілі антидене, яғни диагностикалық имунды сарысу арқылы зерттелетін материалдағы спецификалық микробты антигеннің барлығын анықтайды немесе бөлінген қоздырғыштың серологиялық идентификациясын жүзеге асырады. Барлық иммунды – микробиологиялықәдістерді 3 топқа бөледі:

Антигеннің антиденемен тікелей әсерлесуіе негізделген (агглютинация, преципитация, иммобилизация және басқалардың феномені) иммунологиялық әдістер (ИӘ)

Антиген мен антидененің арасында бір заттың қатысуымен болатын өзара әсерге негізделген (тура емс гемагглютинацияның, коагглютинацияның, бетонит -агглютинацяның, комплемен байланыстырушы ракциялардың және басқалардың)

Белгіленген антиденелерді немесе антигендерді пайдаланатын әдіс (флюоресценттік антиденелер, иммунды – ферментті, радиоиммунды талдаулар және басқалар)

Көрнекті материал:

«PowerPoint» презентациялары, суреттер, кестелер, видеолар.

Негізгі:

1.Борисов Л.Б. Медицинская микробиология, вирусология, иммунология.- М.: МИА, 2005. - 734 с.

2.Медицинская микробиология, вирусология, иммунология (под ред. Воробьёв А.А) МИА., Москва, 2004.- 690с.

3.Коротяев А.И, Бабичев С.Л. Медицинская микробиология, иммунология и вирусология. - СПб.: Спец. лит, 2000. - 591 с.

4.Медицинская микробиология /Гл.ред В.И. Покровский, O.K. Поздеев. - М.: ГЭОТАР МЕДИЦИНА, 2006. — 1200 с.

5.Тец В.В. Руководство к практическим занятиям по медицинской микробиологии, вирусологии и иммунологии – М.:Медицина, 2002. - 352 с.

6.Компьютерная программа "Диаморф" - "Медицинская микробиология" - атлас-руководство по бактериологии микологии, протозоологии и вирусологии под редакцией акад.проф. Воробьева А.А.

7.Дикий И.Л, Сидарчук И.И. и др. Микробиология. Руководство к лабораторным занятием. Киев, 2004, 583 с.

Қосымша:

1.Борисов Л.Б., Козьмин-Соколов Б.В., Фрейдлин И.С. Руководство клабораторным занятиямпо медицинской микробиологии, вирусологии, иммунологии. - М.: Медицина, 1993.

2.Н.Красилыников А II. Справочник по антисептике. - Минск. - Выс шк.- 1995. - 367с.

3.Галактионов В.Т. Иммунология. - М. - Изд. "РИЦ МДК". - 2000. – 487с.

4.Воробьев А.А. "Микробиология, иммунология". - М.: МИА, 2002.

5.Воробьев А.А., Кривошейн Ю.С., Широбоков В.П. Медицинская и санитарнаямикробиология. - М.: Издательский центр "Академия" – 2003. – 464 с.

6.Аравийский Р.А., Горшкова Г.И. Практикум по медицинской микологии. - С-Пб. - 1995. - 50 с.

7.Всант P., Мосс У., Уивер Р. Определитель нетривиальных патогенных грамотрицательных бактерий (аэробных и факультативно-анаэробных). - М.: Мир, 1999. – 791 с.

8.Внутрибольничные инфекции // Под ред. Р.П.Венцелла. - М.:Медицина, 1990.- 656 с.

9.Саттон Д., Фотергилл А., Ринальди М. Определитель патогенных и условно-патогенных грибов. - Изд. Мир, 2001. - 470 с.

10.МаянскийА.Н.Микробиология дляврачей. - Нижний Новгород: Издательство Нижегородской государственной медицинской академии, 1999. — 400 с.

11.Котова А.Л. Клиническая микробиология: Методические указания.-Алматы, 2004.- 162с.

12.Тец В.В. Справочник по клинической микробиологии – СП Стройлеспечать. – 1994.– 224 с.

13.Определитель бактерий Берджи /Под ред Д.Хоулта, Н.Крига, П.Снитаи др.// М.: Мир, 1997. - в 2 томах.

14.Вопросы общей вирусологии, под ред. Кисилева И.О. Санкт- Петербург, 2007, 375 с.

15.Поздеев О.К. Медицинская микробиология: Учеб. О.К.Поздеев; под ред. В.И.Покровского.-2-е изд.испр.-М.:ГЭОТАР-МЕД,2004.-768 с

Қазақ тілінде:

Негізгі:

1. Медициналық микробиология , Алматы,2011,683 б Рамазанова Б.А, Кудайбергенұлы К.К редакциялаумен.

2. Б.А. Рамазанова, А.Л. Котова және т.б. Микроорганизмдер морфологиясы.(оқу- әдістемелік құрал) Алматы,2007, 131б.

3. Б.А. Рамазанова, К.К Құдайбергенұлы, А.Л Котова. Инфекция туралы ілім.(оқу-құралы) Алматы 2007,111 б .

4. Б.А.Рамазанова, А.Л Котова және т.б. Микроорганизмдер физиологиясы. (оқу - әдістемелік құрал). Алматы,2007, 126 б.

5. Б.А. Рамазанова, А.Л Котова және т.б. Микроорганизмдер экологиясы. (оқу- құралы). Алматы, 2007, 95 б.

6. Б.А. Рамазанова, А.Л Котова және т.б. Микробтарға қарсы қолданылатын препараттар (оқу- құралы) Алматы, 2007.,47 б.

7. Микробиология және вирусология (жалпы бөлімі): Оқу құралы /Ү.Т.Арықпаева, К.Х.Алмағамбетов, Н.М.Бисенова, Н.Б.Рахметова, Г.Д.Асемова, Койшебаева К.Б., Бисимбаева С.К., Калина Н.В./. 1-ші басылым. (Медициналық және фармацевтикалық мамандық бойынша жоғары оқу орындарының студенттеріне арналған оқу құралы) - Астана, 2005. – 208 б.

8. «Микроорганизмдердің морфологиясы» оқу құралы, Астана, 2004, 32б.; Микробиология және вирусология (жеке бөлімі): Оқу құралы /Ү.Т.Арықпаева, К.Х.Алмағамбетов, Н.М.Бисенова, Ә.Ө.Байдүйсенова, Н.Б.Рахметова, Г.Д.Асемова /1-ші басылым. (Медициналық және фармацевтикалық мамандық бойынша жоғары оқу орындарының студенттеріне арналған оқу құралы) - Астана, 2006. – 199 б.

Қосымша:

1. Жалпы микробиологиядан лабораториялық сабақтар бойынша оқу-әдістемелік құрал (А.Л. Котованың ред.). – Алматы, 1997.

Ағылшын тілінде:

Негізгі:

1.Richard V Georing, Hazel M Docrell, Mark Zukerman, Derek Wakelin, Ivan M Roit, Cedric Mims,Peter L Chiodini “Medical Microbiology”,4^th Edithion, 2008, UK, p.656.

2.Jacquelyn G Black “Microbiology”,7 ^th ,WILEY,2010,p.846

3. Patric R Muray,Ken S Rosenthal, Michael F Pfaller “Medical Mcrobiology”,5^th Edithion, 2008,p.962

4. Cedric Mims, Hazel M Docrell, Richard V Georing , Ivan M Roit, Derek Wakelin, Mark Zukerman, “Medical Microbiology”,3^th Edithion, 2004, ELSEVIER MOSBY, p.659.

5. Geo F Brooks,Kaaren C Carroll, Janett S Butel, Stephen F Morse,24^th Edithion, JAWETZ,MELNICK&ADELBERG^S

6. Mark Gladwin, Bill Trattler, “Clinical Microbiology”, 4^th Edithion, MedMaster, Miami, 2007, p.393.

7. Anathanarayan R., Paniker C.K.J. Text book of microbiology. Orien Longman. Seven edition, 2005.

8. Medical microbiology. Ed.by Inta Ozols. Elsevier Mosby, 2004.

Қосымша:

1.Robert M Diamond “Designing Assessing Courses and Curricula”, 3^th Edithion,Jossey-Bass,2008,p.487

2.Patric Leonardi “Microbiology Study Guide: Key Review Questions and Answers”, Silver Educational Publishig,2005,p.78

3.N.Cary Engelberg,Victor DiRita,Terence S Dermondy, “Mechanisms of Microbial Disease” , 4^th Edithion,Lippincton Williams&Wilkins,2007,p.762

4.William F Strohl, Harriet Rouse, Bruce D Fisher, “Microbiology”, Lippincton^s,2001,p.516

5.Jawetz, Melnic & Adelberg. Medical microbiology. Singapore. 2004.

6.Arora D.R. Text book of microbiology. CB. 2001.

7.William A. Stradit, Harriet Rouse, Bruce D. Fisher. Microbiology. 2001, Lippencott, Williams and Wilkins

8.Black Jacquelyn G. Microbiology. Principles & Applications, 1996 by Prentice-Hall, New Jersey

9.Medical microbiology. An introduction to Infectious Diseases. Ed. by Ryan Kenneth J. Appleton and Lange. Stamford, Connecticut, 1998.

10.Toni Hart, Paul Shears. Atlas de Roche de Microbiologie. - Paris., 1997.- 314р.

Бақылау сұрақтары (кері байланыс):

1.Антиденелер (иммуноглобулиндер). Химиялық құрлысы менқызметі.

2. Иммуноглобулиндер класстары, оларды ң негізгі сипаттамалары.

3. Біріншілік және екіншілік иммунды жауап

5 – тақырып .

Іщек тұқымдастығы тобына жататын бактерияларды микробиологиялық диагностикалаудың негізгі принциптері (эшерихиялар, шигеллалар, сальмонеллалар, тырысқақ вибрионы, кампилобакетриялары, хеликобактериялары. Этиологиялық диагноз қою.

Мақсаты:

Студенттерді ішек инфекциялар ауруларымен таныстыру. Микробиологиялық диагностика жүргізу үшін негізгі зерттеу материалдарымен танысу. Студенттердің энтеробактериялар туралы білім алулары.

Дәріс тезистері:

Ішек тұқымдас бактерияларға немесе энтеробактерияларға мекендейтін жерлері көбінде адамдар мен жануарлардың ішегі болып табылатын мкироорганизмдер жатады. Энтеробактериялардың тұқымдастығы неғұрлым кең – 30 туыстастық пен 100 – ден жоғары түрлері бар, олардың ішінде адамдарға неғұрлым патогенділері: Escherichia, Shigella, Salmonella, Klebsiella, Proteus, Yersinia т.б.

Эшерихиоздар – Escherichia туыстастықтарына жататын микроорганизмдер қоздыратын инфекциялық аурулардың топтары. Эшерихиоздардың қоздырғыштары негізінде E. coli. Ішек таяқшаларын бастапқыда рпатогенсіз микроорганизмдердің топтарына жатқызған, бірақ осы туыстастықтың көптеген штаммдарында вируленттік қасиет табылған және олар қоздыратын аурулары көбінде асқазан – ішек жолдарының, несеп шығару ағзаларының инфекциялары, бактериемия, жаңа туған балалардың менингиті түрінде өтетіні белгіленген.

Патогенділік және эпидемиологиялық ерекшеліктері бойынша Escherichia coli қоздыратын аурулар 2 топқа бөлінеді:

Эндогенді инфекциялардың, әртүрлі іріңді-қабыну процестерінің қоздырғыштары- пиелиттер, циситтер, холеоциститтер және басқалары.

Жедел ішектік инфекциялардың қоздығыштары (ЖІА). Бұл эшерихиоз (іш өту) деп аталатын экзогенді инфекциялар. Олар төрт топқа бөлінеді: энтеротоксигенді ( ЭТІТ) , энтеропатогенді (ЭПІТ), энтероинвозивті (ЭИІТ) және энтерогеморрагиялық (ЭГІТ) ішек таяқшалары.

Энтеротоксиндік ішек таяқшалары өндіретін термостабильді және термолабильді энтеротоксиндері энтероциттердің ганглиозды рецепторларына әсер еткендіктен, айқын ауру синдромды іш өтуін қоздырады, ол тұз-су алмасуының бұзылуына, аденилатциклаза жүйесінің активтелуіне, жасуша ішінде цАМФ жиналуына және сұйықтықтар секретциялары мен электролиттердің ішек қуысына шығуына әкеледі. ЭТІТ О₂₅, О₁₂₅, О₁₄₈ және т.б. серобарларына жатады. Энтеропотгенді ішек таяқшалары (О₅₅, О₁₁₁, О₁₂₅, О₁₄₂ және т.б.) колиэнтеритті қоздырады. Энтероциттерге жабысуы сыртқы мембрананың белоктарының есебінен жүреді олар пейер табақшаларында ұсталады, гемолизиннің, сол эшерихиялармен өндірілетін токсиндердің қатысуы кезінде болатын лимфоциттерден олар бұзылғаннан кейін босап шығады. Бактерия бұзылғаннан кейін қабыну реакциясын туғызатын эндотоксин бөлініп шығады.

Энтероинвазивті Escherichia coli жерше типтес ауру қоздырады, өйткені Shygella туыстастығының микроорганизмдеріне биохимиялық, антигендік қасиеттерімен және вирулеттігінің көрінуімен (О₂₈, О₁₁₂, О₁₅₂, О₁₆₇ және т.б.) ұқсас келеді.

Энтерогеморрагиялық Escherichia coli ірі қара малдардың қалыпты микрофлорасының өкілі. Олар S. dysenteriae 1 сероварының токсинімен құрлымдық және антигендік туыстас келеді, шигелла тәрізді цитотоксин өндіреді, олар рибасомалардың 60 S суб бірліктерімен байланысып , ақуыздардың синтезін тежейді. Одан кейін цитотоксин қанға түседі де бүйректің зақымдануын туғызады. ЕНЕС- ға 0-167 серовары жатады.

Патогенді эшейрихиялардың штаммдары антигендік құрылымдары бойыншада ерекшеленеді. 170 – тен жоғары О – және 55 Н – антигендік топтары белгілі. К – антигендердің (L,A,B) үш типі ажыратылады.

Көрнекті материал:

Мультимедиялық дәрістер, электронды, суреттер, схемалар, кинолар

Негізгі:

1.Борисов Л.Б. Медицинская микробиология, вирусология, иммунология.- М.: МИА, 2005. - 734 с.

2.Медицинская микробиология, вирусология, иммунология (под ред. Воробьёв А.А) МИА., Москва, 2004.- 690с.

3.Коротяев А.И, Бабичев С.Л. Медицинская микробиология, иммунология и вирусология. - СПб.: Спец. лит, 2000. - 591 с.

4.Медицинская микробиология /Гл.ред В.И. Покровский, O.K. Поздеев. - М.: ГЭОТАР МЕДИЦИНА, 2006. — 1200 с.

5.Тец В.В. Руководство к практическим занятиям по медицинской микробиологии, вирусологии и иммунологии – М.:Медицина, 2002. - 352 с.

6.Компьютерная программа "Диаморф" - "Медицинская микробиология" - атлас-руководство по бактериологии микологии, протозоологии и вирусологии под редакцией акад.проф. Воробьева А.А.

7.Дикий И.Л, Сидарчук И.И. и др. Микробиология. Руководство к лабораторным занятием. Киев, 2004, 583 с.

Қосымша:

1.Борисов Л.Б., Козьмин-Соколов Б.В., Фрейдлин И.С. Руководство клабораторным занятиямпо медицинской микробиологии, вирусологии, иммунологии. - М.: Медицина, 1993.

2.Н.Красилыников А II. Справочник по антисептике. - Минск. - Выс шк.- 1995. - 367с.

3.Галактионов В.Т. Иммунология. - М. - Изд. "РИЦ МДК". - 2000. – 487с.

4.Воробьев А.А. "Микробиология, иммунология". - М.: МИА, 2002.

5.Воробьев А.А., Кривошейн Ю.С., Широбоков В.П. Медицинская и санитарнаямикробиология. - М.: Издательский центр "Академия" – 2003. – 464 с.

6.Аравийский Р.А., Горшкова Г.И. Практикум по медицинской микологии. - С-Пб. - 1995. - 50 с.

7.Всант P., Мосс У., Уивер Р. Определитель нетривиальных патогенных грамотрицательных бактерий (аэробных и факультативно-анаэробных). - М.: Мир, 1999. – 791 с.

8.Внутрибольничные инфекции // Под ред. Р.П.Венцелла. - М.:Медицина, 1990.- 656 с.

9.Саттон Д., Фотергилл А., Ринальди М. Определитель патогенных и условно-патогенных грибов. - Изд. Мир, 2001. - 470 с.

10.МаянскийА.Н.Микробиология дляврачей. - Нижний Новгород: Издательство Нижегородской государственной медицинской академии, 1999. — 400 с.

11.Котова А.Л. Клиническая микробиология: Методические указания.-Алматы, 2004.- 162с.

12.Тец В.В. Справочник по клинической микробиологии – СП Стройлеспечать. – 1994.– 224 с.

13.Определитель бактерий Берджи /Под ред Д.Хоулта, Н.Крига, П.Снитаи др.// М.: Мир, 1997. - в 2 томах.

14.Вопросы общей вирусологии, под ред. Кисилева И.О. Санкт- Петербург, 2007, 375 с.

15.Поздеев О.К. Медицинская микробиология: Учеб. О.К.Поздеев; под ред. В.И.Покровского.-2-е изд.испр.-М.:ГЭОТАР-МЕД,2004.-768 с

Қазақ тілінде:

Негізгі:

1. Медициналық микробиология , Алматы,2011,683 б Рамазанова Б.А, Кудайбергенұлы К.К редакциялаумен.

2. Б.А. Рамазанова, А.Л. Котова және т.б. Микроорганизмдер морфологиясы.(оқу- әдістемелік құрал) Алматы,2007, 131б.

3. Б.А. Рамазанова, К.К Құдайбергенұлы, А.Л Котова. Инфекция туралы ілім.(оқу-құралы) Алматы 2007,111 б .

4. Б.А.Рамазанова, А.Л Котова және т.б. Микроорганизмдер физиологиясы. (оқу - әдістемелік құрал). Алматы,2007, 126 б.

5. Б.А. Рамазанова, А.Л Котова және т.б. Микроорганизмдер экологиясы. (оқу- құралы). Алматы, 2007, 95 б.

6. Б.А. Рамазанова, А.Л Котова және т.б. Микробтарға қарсы қолданылатын препараттар (оқу- құралы) Алматы, 2007.,47 б.

7. Микробиология және вирусология (жалпы бөлімі): Оқу құралы /Ү.Т.Арықпаева, К.Х.Алмағамбетов, Н.М.Бисенова, Н.Б.Рахметова, Г.Д.Асемова, Койшебаева К.Б., Бисимбаева С.К., Калина Н.В./. 1-ші басылым. (Медициналық және фармацевтикалық мамандық бойынша жоғары оқу орындарының студенттеріне арналған оқу құралы) - Астана, 2005. – 208 б.

8. «Микроорганизмдердің морфологиясы» оқу құралы, Астана, 2004, 32б.; Микробиология және вирусология (жеке бөлімі): Оқу құралы /Ү.Т.Арықпаева, К.Х.Алмағамбетов, Н.М.Бисенова, Ә.Ө.Байдүйсенова, Н.Б.Рахметова, Г.Д.Асемова /1-ші басылым. (Медициналық және фармацевтикалық мамандық бойынша жоғары оқу орындарының студенттеріне арналған оқу құралы) - Астана, 2006. – 199 б.

Қосымша:

1. Жалпы микробиологиядан лабораториялық сабақтар бойынша оқу-әдістемелік құрал (А.Л. Котованың ред.). – Алматы, 1997.

Ағылшын тілінде:

Негізгі:

1.Richard V Georing, Hazel M Docrell, Mark Zukerman, Derek Wakelin, Ivan M Roit, Cedric Mims,Peter L Chiodini “Medical Microbiology”,4^th Edithion, 2008, UK, p.656.

2.Jacquelyn G Black “Microbiology”,7 ^th ,WILEY,2010,p.846

3. Patric R Muray,Ken S Rosenthal, Michael F Pfaller “Medical Mcrobiology”,5^th Edithion, 2008,p.962

4. Cedric Mims, Hazel M Docrell, Richard V Georing , Ivan M Roit, Derek Wakelin, Mark Zukerman, “Medical Microbiology”,3^th Edithion, 2004, ELSEVIER MOSBY, p.659.

5. Geo F Brooks,Kaaren C Carroll, Janett S Butel, Stephen F Morse,24^th Edithion, JAWETZ,MELNICK&ADELBERG^S

6. Mark Gladwin, Bill Trattler, “Clinical Microbiology”, 4^th Edithion, MedMaster, Miami, 2007, p.393.

7. Anathanarayan R., Paniker C.K.J. Text book of microbiology. Orien Longman. Seven edition, 2005.

8. Medical microbiology. Ed.by Inta Ozols. Elsevier Mosby, 2004.

Қосымша:

1.Robert M Diamond “Designing Assessing Courses and Curricula”, 3^th Edithion,Jossey-Bass,2008,p.487

2.Patric Leonardi “Microbiology Study Guide: Key Review Questions and Answers”, Silver Educational Publishig,2005,p.78

3.N.Cary Engelberg,Victor DiRita,Terence S Dermondy, “Mechanisms of Microbial Disease” , 4^th Edithion,Lippincton Williams&Wilkins,2007,p.762

4.William F Strohl, Harriet Rouse, Bruce D Fisher, “Microbiology”, Lippincton^s,2001,p.516

5.Jawetz, Melnic & Adelberg. Medical microbiology. Singapore. 2004.

6.Arora D.R. Text book of microbiology. CB. 2001.

7.William A. Stradit, Harriet Rouse, Bruce D. Fisher. Microbiology. 2001, Lippencott, Williams and Wilkins

8.Black Jacquelyn G. Microbiology. Principles & Applications, 1996 by Prentice-Hall, New Jersey

9.Medical microbiology. An introduction to Infectious Diseases. Ed. by Ryan Kenneth J. Appleton and Lange. Stamford, Connecticut, 1998.

10.Toni Hart, Paul Shears. Atlas de Roche de Microbiologie. - Paris., 1997.- 314р.

Бақылау сұрақтары (кері байланыс):

1. Эшерихиялар. Ішек таяқшасының физиологиялық маңызы және санитарлық - көрсеткіштігі.

2. Эшерихиялардың сероварлары,олардың жедел ішек инфекциясы кезіндегі рөлі

3. эшерихиоздардың лабораторлық диагностикасы

6 – тақырып.

Анаэробты және зоонозды инфекцияларды микробиологиялық диагностикалаудың жалпы принциптері. (сіреспе, ботулизм, газды гангрена, оба, күйдіргі, туляремия).Этиологиялық диагноз қою.

Мақсаты:

Студенттердің сіреспе, ботулизм және газды гангрена қоздырғыштары туралы мағлұмат алуы.

Дәріс тезистері:

Патогенді клостридиялар болып газды гангрена, сіреспе, ботулизм қоздырғыштары, олар табиғатта кең таралғанғ себебі олардың вегетативтң формалары жануарлар мен адам ішектерінде мекендейді, споралары топырақта ұзақ сақталады. Патогенді клостридиялар Вacillаceae тұқымдастығына, Сlostridium туыстастығына жатады. Олардың морфологиясы ұқсас (наличие терминального или субтерминального расположения споры), тинкториалды қасиеттері (Грамша оң боялуы), тыныс алуы (облигатты анаэробтар), токсин түзуі (күшті токсин түзеді), инфекциялық процесінің токсемиялық ағымды.

Көрнекті материал:

Мультимедиялық дәрістер, электронды, суреттер, схемалар, кинолар

Негізгі:

1.Борисов Л.Б. Медицинская микробиология, вирусология, иммунология.- М.: МИА, 2005. - 734 с.

2.Медицинская микробиология, вирусология, иммунология (под ред. Воробьёв А.А) МИА., Москва, 2004.- 690с.

3.Коротяев А.И, Бабичев С.Л. Медицинская микробиология, иммунология и вирусология. - СПб.: Спец. лит, 2000. - 591 с.

4.Медицинская микробиология /Гл.ред В.И. Покровский, O.K. Поздеев. - М.: ГЭОТАР МЕДИЦИНА, 2006. — 1200 с.

5.Тец В.В. Руководство к практическим занятиям по медицинской микробиологии, вирусологии и иммунологии – М.:Медицина, 2002. - 352 с.

6.Компьютерная программа "Диаморф" - "Медицинская микробиология" - атлас-руководство по бактериологии микологии, протозоологии и вирусологии под редакцией акад.проф. Воробьева А.А.

7.Дикий И.Л, Сидарчук И.И. и др. Микробиология. Руководство к лабораторным занятием. Киев, 2004, 583 с.

Қосымша:

1.Борисов Л.Б., Козьмин-Соколов Б.В., Фрейдлин И.С. Руководство клабораторным занятиямпо медицинской микробиологии, вирусологии, иммунологии. - М.: Медицина, 1993.

2.Н.Красилыников А II. Справочник по антисептике. - Минск. - Выс шк.- 1995. - 367с.

3.Галактионов В.Т. Иммунология. - М. - Изд. "РИЦ МДК". - 2000. – 487с.

4.Воробьев А.А. "Микробиология, иммунология". - М.: МИА, 2002.

5.Воробьев А.А., Кривошейн Ю.С., Широбоков В.П. Медицинская и санитарнаямикробиология. - М.: Издательский центр "Академия" – 2003. – 464 с.

6.Аравийский Р.А., Горшкова Г.И. Практикум по медицинской микологии. - С-Пб. - 1995. - 50 с.

7.Всант P., Мосс У., Уивер Р. Определитель нетривиальных патогенных грамотрицательных бактерий (аэробных и факультативно-анаэробных). - М.: Мир, 1999. – 791 с.

8.Внутрибольничные инфекции // Под ред. Р.П.Венцелла. - М.:Медицина, 1990.- 656 с.

9.Саттон Д., Фотергилл А., Ринальди М. Определитель патогенных и условно-патогенных грибов. - Изд. Мир, 2001. - 470 с.

10.МаянскийА.Н.Микробиология дляврачей. - Нижний Новгород: Издательство Нижегородской государственной медицинской академии, 1999. — 400 с.

11.Котова А.Л. Клиническая микробиология: Методические указания.-Алматы, 2004.- 162с.

12.Тец В.В. Справочник по клинической микробиологии – СП Стройлеспечать. – 1994.– 224 с.

13.Определитель бактерий Берджи /Под ред Д.Хоулта, Н.Крига, П.Снитаи др.// М.: Мир, 1997. - в 2 томах.

14.Вопросы общей вирусологии, под ред. Кисилева И.О. Санкт- Петербург, 2007, 375 с.

15.Поздеев О.К. Медицинская микробиология: Учеб. О.К.Поздеев; под ред. В.И.Покровского.-2-е изд.испр.-М.:ГЭОТАР-МЕД,2004.-768 с

Қазақ тілінде:

Негізгі:

1. Медициналық микробиология , Алматы,2011,683 б Рамазанова Б.А, Кудайбергенұлы К.К редакциялаумен.

2. Б.А. Рамазанова, А.Л. Котова және т.б. Микроорганизмдер морфологиясы.(оқу- әдістемелік құрал) Алматы,2007, 131б.

3. Б.А. Рамазанова, К.К Құдайбергенұлы, А.Л Котова. Инфекция туралы ілім.(оқу-құралы) Алматы 2007,111 б .

4. Б.А.Рамазанова, А.Л Котова және т.б. Микроорганизмдер физиологиясы. (оқу - әдістемелік құрал). Алматы,2007, 126 б.

5. Б.А. Рамазанова, А.Л Котова және т.б. Микроорганизмдер экологиясы. (оқу- құралы). Алматы, 2007, 95 б.

6. Б.А. Рамазанова, А.Л Котова және т.б. Микробтарға қарсы қолданылатын препараттар (оқу- құралы) Алматы, 2007.,47 б.

7. Микробиология және вирусология (жалпы бөлімі): Оқу құралы /Ү.Т.Арықпаева, К.Х.Алмағамбетов, Н.М.Бисенова, Н.Б.Рахметова, Г.Д.Асемова, Койшебаева К.Б., Бисимбаева С.К., Калина Н.В./. 1-ші басылым. (Медициналық және фармацевтикалық мамандық бойынша жоғары оқу орындарының студенттеріне арналған оқу құралы) - Астана, 2005. – 208 б.

8. «Микроорганизмдердің морфологиясы» оқу құралы, Астана, 2004, 32б.; Микробиология және вирусология (жеке бөлімі): Оқу құралы /Ү.Т.Арықпаева, К.Х.Алмағамбетов, Н.М.Бисенова, Ә.Ө.Байдүйсенова, Н.Б.Рахметова, Г.Д.Асемова /1-ші басылым. (Медициналық және фармацевтикалық мамандық бойынша жоғары оқу орындарының студенттеріне арналған оқу құралы) - Астана, 2006. – 199 б.

Қосымша:

1. Жалпы микробиологиядан лабораториялық сабақтар бойынша оқу-әдістемелік құрал (А.Л. Котованың ред.). – Алматы, 1997.

Ағылшын тілінде:

Негізгі:

1.Richard V Georing, Hazel M Docrell, Mark Zukerman, Derek Wakelin, Ivan M Roit, Cedric Mims,Peter L Chiodini “Medical Microbiology”,4^th Edithion, 2008, UK, p.656.

2.Jacquelyn G Black “Microbiology”,7 ^th ,WILEY,2010,p.846

3. Patric R Muray,Ken S Rosenthal, Michael F Pfaller “Medical Mcrobiology”,5^th Edithion, 2008,p.962

4. Cedric Mims, Hazel M Docrell, Richard V Georing , Ivan M Roit, Derek Wakelin, Mark Zukerman, “Medical Microbiology”,3^th Edithion, 2004, ELSEVIER MOSBY, p.659.

5. Geo F Brooks,Kaaren C Carroll, Janett S Butel, Stephen F Morse,24^th Edithion, JAWETZ,MELNICK&ADELBERG^S

6. Mark Gladwin, Bill Trattler, “Clinical Microbiology”, 4^th Edithion, MedMaster, Miami, 2007, p.393.

7. Anathanarayan R., Paniker C.K.J. Text book of microbiology. Orien Longman. Seven edition, 2005.

8. Medical microbiology. Ed.by Inta Ozols. Elsevier Mosby, 2004.

Қосымша:

1.Robert M Diamond “Designing Assessing Courses and Curricula”, 3^th Edithion,Jossey-Bass,2008,p.487

2.Patric Leonardi “Microbiology Study Guide: Key Review Questions and Answers”, Silver Educational Publishig,2005,p.78

3.N.Cary Engelberg,Victor DiRita,Terence S Dermondy, “Mechanisms of Microbial Disease” , 4^th Edithion,Lippincton Williams&Wilkins,2007,p.762

4.William F Strohl, Harriet Rouse, Bruce D Fisher, “Microbiology”, Lippincton^s,2001,p.516

5.Jawetz, Melnic & Adelberg. Medical microbiology. Singapore. 2004.

6.Arora D.R. Text book of microbiology. CB. 2001.

7.William A. Stradit, Harriet Rouse, Bruce D. Fisher. Microbiology. 2001, Lippencott, Williams and Wilkins

8.Black Jacquelyn G. Microbiology. Principles & Applications, 1996 by Prentice-Hall, New Jersey

9.Medical microbiology. An introduction to Infectious Diseases. Ed. by Ryan Kenneth J. Appleton and Lange. Stamford, Connecticut, 1998.

10.Toni Hart, Paul Shears. Atlas de Roche de Microbiologie. - Paris., 1997.- 314р.

Бақылау сұрақтары (кері байланыс):

1. Газды гангренаның қоздырғышын, сипаттамасын.

2. Сіреспе қоздырғышын, сипаттамасын.

3. Ботулизм қоздырғышын, сипаттамасын.

7 – тақырып.

Тыныс алу жүйелерінің инфекцияларын микробиологиялық диагностикалаудың жалпы принциптері.(туберкулез, күл, көкжөтел). Этиологиялық диагноз қою.

Мақсаты:

Студенттердің туберкулез, күл, көкжөтел қоздырғышын және олардың лабораториялық диагностикасын білуі.

Дәріс тезистері:

Түбіркүлез – микобактериялар қоздыратын, көпшілік жағдайда созылмалы түрге айналып, әр түрлі ағзаларда, әсіресе тыныс алу жүйесін зақымдандыратын, әр түрлі клиникалық белгілері бар жұқпалы ауру. Өкпе туберкулезімен қатар басқа ағзлардың түбіркүлездік процеске шалдығуы мүмкін (сүйек – буын, бүйрек, ішек жолдары, көз, ми, қабаты және басқалары). Түбіркүлез кең тараған ауруға жатады. Түбіркүлездің инфекциялық инфекциялық табиғатын 1865 жылы Ж. Вильмен дәлелдеп, Р. Кох қоздырғышын ашты (1882 ж) .

Түбіркүлез қоздырғышы Actinomycetaceae тұқымдастығына, Mycobacterium туысына жатады. Микобактериялардың ерекшелігі сол, олардың физикалық – химиялық құрлымына, яғни құрамында жеткілікті мөлшерде липидті кешен (микол қышқылы) болуына байланысты қышқылдар мен сілтілердің әсеріне төзімді болады. Түбіркүлез малдардың, құстардың, кеміргіштердің арасында кең тараған. Түбіркүлез таяқшасының бірнеше түрлеі бар:

1. M. tuberculosis - адамдарда

2. M. bovis – ірі қара малдарда

3. M. avium - құстарда

4. M. murium – тышқандада

5. Атипті микобактеиялар

Соңғы кезде атипті микобактериялар ерекше орын алып отыр. Бірқатар белгілеі бойынша (қоректік орталарға талғамдығы, өсу жылдамдығы, пигмент түзу қабілеті, каталазалық және пероксидазалық белсенділігі) атипті микобактерияларды 4 топқа бөледі (Раньон 1959 ж.): І - скотохромотогенділер, ІІ – фотохромотогенділер, ІІІ – фотохромотогенсіздер, ІV – өсімталдар.

Морфологиясы:

Түбіркүлез қоздырғышы мөлшері 1,5 – 4 х 0,3 – 0,5 мкм, талшықтары жоқ, капсула мен спора түзбейтін, Грамша оң боялатын, Циль – Нильсен әдісімен қызыл түске боялатын иілген жіңішке таяқшалар. Полиморфизмге икем – тік, колба тәрізді, фильтрлік түрлері кездеседі. Қышқылға төзімсіз микобактериялар өте майда болып Муха дәндері тәрізді түрлерін түзеді.

Сипаттамасы:

Дәнділігі қышқылға төзімділік пен төзімсіздікке байланысыты (Муха дәні).

Химиялық құрамы : липидтері 40 % - ке дейін. Вируленттілік факторы немесе корд факторы болады(микол қышқылынан және фтиоциролдан тұрады).

Күл (diphtheria) –токсигенді коринебактериялар қоздыратын және енген жерінде фиброзды қабынумен, жалпы токсикалық құбылыстар жүрек – қан тамырлар жүйесінің, кортико – адренал жүйесінің, және перифириялық нервтрдің зақымдануымен сипатталатын жедел инфекциялық ауру. Қоздырғыш Corynebacterium (гректің - coryne - түйреуіш) туыстастығына жатады, келесі түрлерін ажыратады: C. diphtheriae, C. xerosis, C. pseudodiphthericum (hofmani).

C. diphtheriae – тің культиварлары бар (биоварлары): C. diphtheriae gravis, mitis, intermedius.

Процестің орныққан жеріне байланысты жұтқыншақ, мұрын, көз, тері, құлақ және сыртқы жыныс ағзаларының күлі болып ажыратылады. Зерттеу материалы ретінде күлдік қабыну ошағынан қабыршақ және кілегей алынады. Материалды стерильді мақталы тампонмен алады, оны Пергол байыту ортасына немесе жартылайсұйық ортаға салады. Кілегей қабықтың қабыну ошағындағы қабыршақ пинцетпен ғана қиын алынады, қабыршақтың астынан шыпшып қан түйіршіктері пайда болады.

Материалды бактериоскопиялық, бактериологиялық және иммунологиялық әдістермен зерттейді.

Көкжөтел – булықпалы жөтелмен сипатталатын, жас балалардың жедел инфекциялық ауруы.

Туыстастығы Bordetella

Түрі: B. pertusis – патогенді, көкжөтелдің қоздырғышы

B. parapertusis – паракоклюштің қоздырғышы

B. bronchiseptica – ОЖРВИ типтес ауру

Негізгі диагностикалық әдістері бактериологиялық және серологиялық; жедел диагностика ретінде аурудың бастапқы кезеңінде иммунды – флюоресценттік әдіс қолданылады.

Көрнекті материал:

Мультимедиялық дәрістер, электронды, суреттер, схемалар, кинолар

Негізгі:

1.Борисов Л.Б. Медицинская микробиология, вирусология, иммунология.- М.: МИА, 2005. - 734 с.

2.Медицинская микробиология, вирусология, иммунология (под ред. Воробьёв А.А) МИА., Москва, 2004.- 690с.

3.Коротяев А.И, Бабичев С.Л. Медицинская микробиология, иммунология и вирусология. - СПб.: Спец. лит, 2000. - 591 с.

4.Медицинская микробиология /Гл.ред В.И. Покровский, O.K. Поздеев. - М.: ГЭОТАР МЕДИЦИНА, 2006. — 1200 с.

5.Тец В.В. Руководство к практическим занятиям по медицинской микробиологии, вирусологии и иммунологии – М.:Медицина, 2002. - 352 с.

6.Компьютерная программа "Диаморф" - "Медицинская микробиология" - атлас-руководство по бактериологии микологии, протозоологии и вирусологии под редакцией акад.проф. Воробьева А.А.

7.Дикий И.Л, Сидарчук И.И. и др. Микробиология. Руководство к лабораторным занятием. Киев, 2004, 583 с.

Қосымша:

1.Борисов Л.Б., Козьмин-Соколов Б.В., Фрейдлин И.С. Руководство клабораторным занятиямпо медицинской микробиологии, вирусологии, иммунологии. - М.: Медицина, 1993.

2.Н.Красилыников А II. Справочник по антисептике. - Минск. - Выс шк.- 1995. - 367с.

3.Галактионов В.Т. Иммунология. - М. - Изд. "РИЦ МДК". - 2000. – 487с.

4.Воробьев А.А. "Микробиология, иммунология". - М.: МИА, 2002.

5.Воробьев А.А., Кривошейн Ю.С., Широбоков В.П. Медицинская и санитарнаямикробиология. - М.: Издательский центр "Академия" – 2003. – 464 с.

6.Аравийский Р.А., Горшкова Г.И. Практикум по медицинской микологии. - С-Пб. - 1995. - 50 с.

7.Всант P., Мосс У., Уивер Р. Определитель нетривиальных патогенных грамотрицательных бактерий (аэробных и факультативно-анаэробных). - М.: Мир, 1999. – 791 с.

8.Внутрибольничные инфекции // Под ред. Р.П.Венцелла. - М.:Медицина, 1990.- 656 с.

9.Саттон Д., Фотергилл А., Ринальди М. Определитель патогенных и условно-патогенных грибов. - Изд. Мир, 2001. - 470 с.

10.МаянскийА.Н.Микробиология дляврачей. - Нижний Новгород: Издательство Нижегородской государственной медицинской академии, 1999. — 400 с.

11.Котова А.Л. Клиническая микробиология: Методические указания.-Алматы, 2004.- 162с.

12.Тец В.В. Справочник по клинической микробиологии – СП Стройлеспечать. – 1994.– 224 с.

13.Определитель бактерий Берджи /Под ред Д.Хоулта, Н.Крига, П.Снитаи др.// М.: Мир, 1997. - в 2 томах.

14.Вопросы общей вирусологии, под ред. Кисилева И.О. Санкт- Петербург, 2007, 375 с.

15.Поздеев О.К. Медицинская микробиология: Учеб. О.К.Поздеев; под ред. В.И.Покровского.-2-е изд.испр.-М.:ГЭОТАР-МЕД,2004.-768 с

Қазақ тілінде:

Негізгі:

1. Медициналық микробиология , Алматы,2011,683 б Рамазанова Б.А, Кудайбергенұлы К.К редакциялаумен.

2. Б.А. Рамазанова, А.Л. Котова және т.б. Микроорганизмдер морфологиясы.(оқу- әдістемелік құрал) Алматы,2007, 131б.

3. Б.А. Рамазанова, К.К Құдайбергенұлы, А.Л Котова. Инфекция туралы ілім.(оқу-құралы) Алматы 2007,111 б .

4. Б.А.Рамазанова, А.Л Котова және т.б. Микроорганизмдер физиологиясы. (оқу - әдістемелік құрал). Алматы,2007, 126 б.

5. Б.А. Рамазанова, А.Л Котова және т.б. Микроорганизмдер экологиясы. (оқу- құралы). Алматы, 2007, 95 б.

6. Б.А. Рамазанова, А.Л Котова және т.б. Микробтарға қарсы қолданылатын препараттар (оқу- құралы) Алматы, 2007.,47 б.

7. Микробиология және вирусология (жалпы бөлімі): Оқу құралы /Ү.Т.Арықпаева, К.Х.Алмағамбетов, Н.М.Бисенова, Н.Б.Рахметова, Г.Д.Асемова, Койшебаева К.Б., Бисимбаева С.К., Калина Н.В./. 1-ші басылым. (Медициналық және фармацевтикалық мамандық бойынша жоғары оқу орындарының студенттеріне арналған оқу құралы) - Астана, 2005. – 208 б.

8. «Микроорганизмдердің морфологиясы» оқу құралы, Астана, 2004, 32б.; Микробиология және вирусология (жеке бөлімі): Оқу құралы /Ү.Т.Арықпаева, К.Х.Алмағамбетов, Н.М.Бисенова, Ә.Ө.Байдүйсенова, Н.Б.Рахметова, Г.Д.Асемова /1-ші басылым. (Медициналық және фармацевтикалық мамандық бойынша жоғары оқу орындарының студенттеріне арналған оқу құралы) - Астана, 2006. – 199 б.

Қосымша:

1. Жалпы микробиологиядан лабораториялық сабақтар бойынша оқу-әдістемелік құрал (А.Л. Котованың ред.). – Алматы, 1997.

Ағылшын тілінде:

Негізгі:

1.Richard V Georing, Hazel M Docrell, Mark Zukerman, Derek Wakelin, Ivan M Roit, Cedric Mims,Peter L Chiodini “Medical Microbiology”,4^th Edithion, 2008, UK, p.656.

2.Jacquelyn G Black “Microbiology”,7 ^th ,WILEY,2010,p.846

3. Patric R Muray,Ken S Rosenthal, Michael F Pfaller “Medical Mcrobiology”,5^th Edithion, 2008,p.962

4. Cedric Mims, Hazel M Docrell, Richard V Georing , Ivan M Roit, Derek Wakelin, Mark Zukerman, “Medical Microbiology”,3^th Edithion, 2004, ELSEVIER MOSBY, p.659.

5. Geo F Brooks,Kaaren C Carroll, Janett S Butel, Stephen F Morse,24^th Edithion, JAWETZ,MELNICK&ADELBERG^S

6. Mark Gladwin, Bill Trattler, “Clinical Microbiology”, 4^th Edithion, MedMaster, Miami, 2007, p.393.

7. Anathanarayan R., Paniker C.K.J. Text book of microbiology. Orien Longman. Seven edition, 2005.

8. Medical microbiology. Ed.by Inta Ozols. Elsevier Mosby, 2004.

Қосымша:

1.Robert M Diamond “Designing Assessing Courses and Curricula”, 3^th Edithion,Jossey-Bass,2008,p.487

2.Patric Leonardi “Microbiology Study Guide: Key Review Questions and Answers”, Silver Educational Publishig,2005,p.78

3.N.Cary Engelberg,Victor DiRita,Terence S Dermondy, “Mechanisms of Microbial Disease” , 4^th Edithion,Lippincton Williams&Wilkins,2007,p.762

4.William F Strohl, Harriet Rouse, Bruce D Fisher, “Microbiology”, Lippincton^s,2001,p.516

5.Jawetz, Melnic & Adelberg. Medical microbiology. Singapore. 2004.

6.Arora D.R. Text book of microbiology. CB. 2001.

7.William A. Stradit, Harriet Rouse, Bruce D. Fisher. Microbiology. 2001, Lippencott, Williams and Wilkins

8.Black Jacquelyn G. Microbiology. Principles & Applications, 1996 by Prentice-Hall, New Jersey

9.Medical microbiology. An introduction to Infectious Diseases. Ed. by Ryan Kenneth J. Appleton and Lange. Stamford, Connecticut, 1998.

10.Toni Hart, Paul Shears. Atlas de Roche de Microbiologie. - Paris., 1997.- 314р.

Бақылау сұрақтары (кері байланыс):

1. 1.Күл қоздырғыштары, олардың сипаттмасы.

2. 2.Көкжқтел қоздырғыштары, олардың сипаттмасы.

3. Микобактериялардың жіктелуі.Туберкулез қоздырғышының морфологиялық, тинкториялыдық, дақылдық, ферменттік, антигендік қасиеттері.

4. Туберкулездің клиникалық түрлері, ауру патогенезі. Туберкулез иммунитетінің ерекшеліктері.Профилактикасы, емдеу үшін қолданылатын препараттар.

5. Алапес: ауру мен қоздырғыштың сипаттамасы., лабораториялық диагностикасы.

8-тақырып.

Микоздар мен протозойлы инфекцияларды микробиологиялық диагностикалаудың жалпы принциптері. Этиологиялық диагноз қою

Мақсаты: Саңырауқұлақтар туғызатын аурулар жөнінде, диагнстика негіздері, қазіргі патологиядағы ролі туралы студенттерге білім беру.

Дәріс тезистері:

Медицинская паразитология – зоология бқліміне жатады, адамдар мен жануарлардың паразиттері.

Медициналық паразитологияны келесі топтарға бқлуге болады : 1. протозоология – паразиттік қарапайымдар ; 2. гельминтология – паразитарлы құрттарды зерттейді; 3. арахноэнтомология – медициналық мәні бар буынаяқтыларды зерттейді.

Қарапайымдылар – бұлар бір жасушалы жануарлар, иесінің организмінде тіршілік етеді. Жасушасы - эукариот. Протозойлы ауру – антропонозды және зоонозды ауруларды патогенді қарапайымдылар .

Тірі организмдердің жүйелеу заңдылығы бойынша қароапайымдылар келесі жоғары сатылы таксондарға жатады:

Домен (империя): Eucarya

Патшалық: Animalia

Патшалық асты: Protozoa

Одан ары: бөлімдер, сынып, реті, тұқымдастығы, туыстастығы, түрі, түрасты.

Қарапайымдылар бір жасушалы эукариотты микроорганизмдер, олар жасушаларының құрлысына байланысты жануарлардың жасушаларына ұқсас. Қарапайымдылардың жасушасы сыртынан эластикалық мембранамен – пелликуламен қапталған (немесе неғұрлым тығыз кутикула қабатымен). Олардың кейбіреулері тіректік фибриллалармен, минералды скелетпен жабдықталған. Қарапайымдылардың кейбіреулерінде тұрақты вегетативті денешіктері бар (мысалы, талшықтылар, кірпікшелілер); басқаларында– тұрақсыз пішінді (мысалы, саркодалылар). Көптеген қарапайымдылардың қозғалысы тұрақты (талшықтарының, кірпікшелерінің) немесе уақытша (жалғанаяқтар) тыныс алу ағзасының көмегімен іске асады. Қарапайымдылардың көбісі гетеротрофтар және қоректік заттар жасушаға фагоцитоз және пиноцитоз жолымен түседі. Қортылған заттар цитоплазмаға түседі, қортылмаған қалдықтар денесінің кез келген жерінен немесе арнайы саңлаулардан шығарылып тастайды.

Көптеген қарапайымдылар қолайсыз жағдайда циста түзеді.

Гельминтоздар –антропонозды және зоонозды ауруларды паразитті құрттар туғызады– гельминттермен (греч. Helmins, helminthos – паразитті құрттар).

Гельминттер – төменгі сатылы көп жасушалы организмдер Scolecida тип үстіне жатады. Адам организмінде сколецидтің екі типі – жалпақ құрттар (Plathelminthes) және домалақ құрттар (Nemathelminthes) - таблица 2.

Жалпақ құрттардың 2 сыныпы ажыратылады - Trematoda (трематодтар немесе сорғыштар); Cestoda (цестодтар немесе жолақ құрттар - лентецы) және бір сынып домалақ құрттар – Nematodа. Әр сыныпта тұқымдастықтар мен туыстастықтардың айтарлықтай саны белгілі.

Қарапайымдылардың қозғалуына байланысты жіктелуі бөлінеді:

1.саркодалық

2.талшықты аяқтылар

3.кірпіктік

4.споралық

Шақырылатын аурулар:

Ішектік және ішектен тыс амебиаз, терінің некротикалық зақымдалуы, менингоэнцефалит, лейшманиоз (терілік, кілегейлі-терілік, висцеральды), трипаносомоз, трихомониаз, лямблиоз, малярия, токсоплазмоз, микроспоридиоз және т.б.)

Жұғу жолдары (қоздырғыш түріне байланысты)

1.трансмиссивті

2.парентеральды

3.трансплацентарлы

4.жыныстық

5.фекальды-оральды

Лабораторлық диагностикасы:

Зерттеу материал (клиникалық көрінісіне қарай):

Қан, сүек кемігі, тіндер биоптаты

Әдістер (қоздырғыш түріне байланысты және клиникалық көрінісіне қарай):

Микроскопиялық (Грам әдісі, Романовский - Гимзе, Люголь ерітіндісі, Сафаралиев қоспасы, «ілінген тамшы»)

Дақылдандыру ( Рейс ортасы, Павлова ортасы, Джонсон-Трассель, цистеин қосылған бауырлы орта)

Серологиялық (РИА, ИФА, РИФ, РСК, РПГА)

НҚ анализі

Биологиялық

Аллергиялық

Микоздар биологиялық негіздердің және қоздырғыштарға, сол аурудың клиникасы мен патогенезіне негізделген. Олар адамдар арасында урбанизация, антибиотиктерді көп тағайындағаннан, иммундыжетіспеушіліктер әсерінен пайда болады. Патогенді саңырауқұлақтар қоздыратын аурулар микоздар деп аталады. Олаға қарсы тұру үшін осы уақытқа дейін жіктелуі нақты жіктелуі анықталмаған.

Саңырауқұлақтар – бұл эукариоттар, әр түрлі формада және көлемде келеді. Саңырауқұлақтар жасушасы – мицелли (гифалар) деп аталады. Оның аулу және субстратты түрін анықтайды.

Саңырауқұлақтардың көбеюі – жынысты және жынысты емес. Саңырауқұлақтарды дақылдандыру үшін аэробты жағдайларда 28-33⁰С температурада өсіреді. Қоректік орталары: Сабуро, сусло-агар, Чапек.

Адамның саңырауқулақты аурулары 3 топқа бөлінеді:

Беткейлік;

Теріішілік;

Тереңдік.

Беткейлік саңырауқұлақтарға: трихофития, микроспория, эпидермофития жатады. Ал тіріішілікке – споротрихоз, хромомикоз, мицетома жатады. Терең – кокцидиоз, гистоплазмоз, бластомикоз, криптококкоз жатады.

Сипаты:

- диссеминирленген, жедел, созылмалы түрлері;

- ГЧЗТ өседі;

- интоксикация;

- тері және теріішілік клетчатканы зақымдайды;

- ішкі органдарды зақымдайды;

- антидененің жоғары титрі байқалады.

Лабораторлық диагностикасы:

Саңырауқұлақтардың клиникалық көрінісі полиморфты, лабораторлық диагностика арқылы ғана нақты диагноз қоюға болады және ол зерттеу материалын дұрыс алуына қарау да көп мән бөлу керек. Кілегейлі қабықтан ватты тампонмен, Фолькман қасығымен алады.

Диагностиканың негізігі принциптері:

Микроскопиялық зерттеу:

- экспересс – әдіс

- Грам әдісімен

- с едким калием

- нитрозинмен немесе тушьпен

- Романовский – Гимзе әдісімен

- Гомори бойынша

- Гридли бойынша

- Мак Манусу бойынша

- РИФ

- «ілінген тамшы»

Қоздырғышты бөліп алу (бірнеше күннен бірнеше аптаға дейін)

- селективті емес ортада

- селективті ортада

- латекс-агглютинация

- аллергиялық сынамалар

- НҚ анықтау

Емі:

- полиенді антибиотиктер

- азолдар

- аллиламиндер

- морфолиндер

Көрнекті материал:

презентация в «PowerPoint» с фотографиями, схемами, таблицами, фильмами.

Негізгі:

1.Борисов Л.Б. Медицинская микробиология, вирусология, иммунология.- М.: МИА, 2005. - 734 с.

2.Медицинская микробиология, вирусология, иммунология (под ред. Воробьёв А.А) МИА., Москва, 2004.- 690с.

3.Коротяев А.И, Бабичев С.Л. Медицинская микробиология, иммунология и вирусология. - СПб.: Спец. лит, 2000. - 591 с.

4.Медицинская микробиология /Гл.ред В.И. Покровский, O.K. Поздеев. - М.: ГЭОТАР МЕДИЦИНА, 2006. — 1200 с.

5.Тец В.В. Руководство к практическим занятиям по медицинской микробиологии, вирусологии и иммунологии – М.:Медицина, 2002. - 352 с.

6.Компьютерная программа "Диаморф" - "Медицинская микробиология" - атлас-руководство по бактериологии микологии, протозоологии и вирусологии под редакцией акад.проф. Воробьева А.А.

7.Дикий И.Л, Сидарчук И.И. и др. Микробиология. Руководство к лабораторным занятием. Киев, 2004, 583 с.

Қосымша:

1.Борисов Л.Б., Козьмин-Соколов Б.В., Фрейдлин И.С. Руководство клабораторным занятиямпо медицинской микробиологии, вирусологии, иммунологии. - М.: Медицина, 1993.

2.Н.Красилыников А II. Справочник по антисептике. - Минск. - Выс шк.- 1995. - 367с.

3.Галактионов В.Т. Иммунология. - М. - Изд. "РИЦ МДК". - 2000. – 487с.

4.Воробьев А.А. "Микробиология, иммунология". - М.: МИА, 2002.

5.Воробьев А.А., Кривошейн Ю.С., Широбоков В.П. Медицинская и санитарнаямикробиология. - М.: Издательский центр "Академия" – 2003. – 464 с.

6.Аравийский Р.А., Горшкова Г.И. Практикум по медицинской микологии. - С-Пб. - 1995. - 50 с.

7.Всант P., Мосс У., Уивер Р. Определитель нетривиальных патогенных грамотрицательных бактерий (аэробных и факультативно-анаэробных). - М.: Мир, 1999. – 791 с.

8.Внутрибольничные инфекции // Под ред. Р.П.Венцелла. - М.:Медицина, 1990.- 656 с.

9.Саттон Д., Фотергилл А., Ринальди М. Определитель патогенных и условно-патогенных грибов. - Изд. Мир, 2001. - 470 с.

10.МаянскийА.Н.Микробиология дляврачей. - Нижний Новгород: Издательство Нижегородской государственной медицинской академии, 1999. — 400 с.

11.Котова А.Л. Клиническая микробиология: Методические указания.-Алматы, 2004.- 162с.

12.Тец В.В. Справочник по клинической микробиологии – СП Стройлеспечать. – 1994.– 224 с.

13.Определитель бактерий Берджи /Под ред Д.Хоулта, Н.Крига, П.Снитаи др.// М.: Мир, 1997. - в 2 томах.

14.Вопросы общей вирусологии, под ред. Кисилева И.О. Санкт- Петербург, 2007, 375 с.

15.Поздеев О.К. Медицинская микробиология: Учеб. О.К.Поздеев; под ред. В.И.Покровского.-2-е изд.испр.-М.:ГЭОТАР-МЕД,2004.-768 с

Қазақ тілінде:

Негізгі:

1. Медициналық микробиология , Алматы,2011,683 б Рамазанова Б.А, Кудайбергенұлы К.К редакциялаумен.

2. Б.А. Рамазанова, А.Л. Котова және т.б. Микроорганизмдер морфологиясы.(оқу- әдістемелік құрал) Алматы,2007, 131б.

3. Б.А. Рамазанова, К.К Құдайбергенұлы, А.Л Котова. Инфекция туралы ілім.(оқу-құралы) Алматы 2007,111 б .

4. Б.А.Рамазанова, А.Л Котова және т.б. Микроорганизмдер физиологиясы. (оқу - әдістемелік құрал). Алматы,2007, 126 б.

5. Б.А. Рамазанова, А.Л Котова және т.б. Микроорганизмдер экологиясы. (оқу- құралы). Алматы, 2007, 95 б.

6. Б.А. Рамазанова, А.Л Котова және т.б. Микробтарға қарсы қолданылатын препараттар (оқу- құралы) Алматы, 2007.,47 б.

7. Микробиология және вирусология (жалпы бөлімі): Оқу құралы /Ү.Т.Арықпаева, К.Х.Алмағамбетов, Н.М.Бисенова, Н.Б.Рахметова, Г.Д.Асемова, Койшебаева К.Б., Бисимбаева С.К., Калина Н.В./. 1-ші басылым. (Медициналық және фармацевтикалық мамандық бойынша жоғары оқу орындарының студенттеріне арналған оқу құралы) - Астана, 2005. – 208 б.

8. «Микроорганизмдердің морфологиясы» оқу құралы, Астана, 2004, 32б.; Микробиология және вирусология (жеке бөлімі): Оқу құралы /Ү.Т.Арықпаева, К.Х.Алмағамбетов, Н.М.Бисенова, Ә.Ө.Байдүйсенова, Н.Б.Рахметова, Г.Д.Асемова /1-ші басылым. (Медициналық және фармацевтикалық мамандық бойынша жоғары оқу орындарының студенттеріне арналған оқу құралы) - Астана, 2006. – 199 б.

Қосымша:

1. Жалпы микробиологиядан лабораториялық сабақтар бойынша оқу-әдістемелік құрал (А.Л. Котованың ред.). – Алматы, 1997.

Ағылшын тілінде:

Негізгі:

1.Richard V Georing, Hazel M Docrell, Mark Zukerman, Derek Wakelin, Ivan M Roit, Cedric Mims,Peter L Chiodini “Medical Microbiology”,4^th Edithion, 2008, UK, p.656.

2.Jacquelyn G Black “Microbiology”,7 ^th ,WILEY,2010,p.846

3. Patric R Muray,Ken S Rosenthal, Michael F Pfaller “Medical Mcrobiology”,5^th Edithion, 2008,p.962

4. Cedric Mims, Hazel M Docrell, Richard V Georing , Ivan M Roit, Derek Wakelin, Mark Zukerman, “Medical Microbiology”,3^th Edithion, 2004, ELSEVIER MOSBY, p.659.

5. Geo F Brooks,Kaaren C Carroll, Janett S Butel, Stephen F Morse,24^th Edithion, JAWETZ,MELNICK&ADELBERG^S

6. Mark Gladwin, Bill Trattler, “Clinical Microbiology”, 4^th Edithion, MedMaster, Miami, 2007, p.393.

7. Anathanarayan R., Paniker C.K.J. Text book of microbiology. Orien Longman. Seven edition, 2005.

8. Medical microbiology. Ed.by Inta Ozols. Elsevier Mosby, 2004.

Қосымша:

1.Robert M Diamond “Designing Assessing Courses and Curricula”, 3^th Edithion,Jossey-Bass,2008,p.487

2.Patric Leonardi “Microbiology Study Guide: Key Review Questions and Answers”, Silver Educational Publishig,2005,p.78

3.N.Cary Engelberg,Victor DiRita,Terence S Dermondy, “Mechanisms of Microbial Disease” , 4^th Edithion,Lippincton Williams&Wilkins,2007,p.762

4.William F Strohl, Harriet Rouse, Bruce D Fisher, “Microbiology”, Lippincton^s,2001,p.516

5.Jawetz, Melnic & Adelberg. Medical microbiology. Singapore. 2004.

6.Arora D.R. Text book of microbiology. CB. 2001.

7.William A. Stradit, Harriet Rouse, Bruce D. Fisher. Microbiology. 2001, Lippencott, Williams and Wilkins

8.Black Jacquelyn G. Microbiology. Principles & Applications, 1996 by Prentice-Hall, New Jersey

9.Medical microbiology. An introduction to Infectious Diseases. Ed. by Ryan Kenneth J. Appleton and Lange. Stamford, Connecticut, 1998.

10.Toni Hart, Paul Shears. Atlas de Roche de Microbiologie. - Paris., 1997.- 314р.

Бақылау сұрақтары (кері байланыс):

Медициналық паразитология маңызы және сипаттамасы.

Медициналық маңызы бар гельминььер мен қарапайымдылардың жалпы сипаттамасы және жіктелуі.

"Паразит-иесі". Паразиттердің биологиялық адаптациясы және иесінің жауап қайтаруы.

Паразитарлы ауруларға диагноз қою әдістері.

Алдын-алуы.

5.Саңырауқұлақты аурулар.Түрлері.

6.Микотикалық инфекцияларға лабораториялық диагноз қою.

7.Алдын-алуы.

9- тақырып

АИВ инфекцияларын және гепатиттерді вирусологиялық диагностикалаудың жалпы принциптері. Этиологиялық диагноз қою.

Мақсаты:

Студенттердің АИВ инфекция қоздырғышы, онковирустар туралы мағлұмат алу

Дәріс тезистері:

Жүре пайда болған иммунды тапшылық вирусы (ЖИТС) – Иммундық және нерв жүйесін зақымдайтын, адамның иммундық жетіспеушілік вирусын қоздыратын, ауыр түрде өттін ауру.

АИВ Retroviridae тұқымдастығына, Lentivirineae туыстастығына жататын РНҚ – лы вирус, сфера пішінді.

Вирустың жүрекшесі р24, р18 және басқа белоктардан, екі иірімді РНҚ – сы және бірнеше кері транскриптаза немесе ревертаза ферменттерінен құрылған (ол РНҚ - тәуелді ДНҚ - полимераза ). Қабықшасы gp 120 және gp 41 гликопротеидті антигендері еніп жататын липидтердің екі қабатынан тұрады.

АИВ – ның серологиялық қасиеттерін анықтайтын беткейлік (gp160, gp120, gp41) және жүрекшелік (р24,р18 және т.б.) антигендері бар. Қазіргі кезде вирустың үш антигендік түрлері ажыратылады: АИВ – 1, АИВ – 2, АИВ – 3. Негізгі антигендері вирус жұққан адамдарда антиденелердің түзілуіне мүмкіндік береді және олар қанда ұзақ уақыт сақталады.

АИВ антигендік өзгергіш келеді, яғни басқа вирустарға қарағанда оның транскрипциясының жылдамдығы неғұрлым жоғары. Бұл АИВ – инфекцияның диагносткасы мен арнайы алдын алу шараларында қиындықтарға әкеледі.

Көрнекті материал:

Мультимедиялық дәрістер, электронды, суреттер, схемалар, кинолар

Негізгі:

1.Борисов Л.Б. Медицинская микробиология, вирусология, иммунология.- М.: МИА, 2005. - 734 с.

2.Медицинская микробиология, вирусология, иммунология (под ред. Воробьёв А.А) МИА., Москва, 2004.- 690с.

3.Коротяев А.И, Бабичев С.Л. Медицинская микробиология, иммунология и вирусология. - СПб.: Спец. лит, 2000. - 591 с.

4.Медицинская микробиология /Гл.ред В.И. Покровский, O.K. Поздеев. - М.: ГЭОТАР МЕДИЦИНА, 2006. — 1200 с.

5.Тец В.В. Руководство к практическим занятиям по медицинской микробиологии, вирусологии и иммунологии – М.:Медицина, 2002. - 352 с.

6.Компьютерная программа "Диаморф" - "Медицинская микробиология" - атлас-руководство по бактериологии микологии, протозоологии и вирусологии под редакцией акад.проф. Воробьева А.А.

7.Дикий И.Л, Сидарчук И.И. и др. Микробиология. Руководство к лабораторным занятием. Киев, 2004, 583 с.

Қосымша:

1.Борисов Л.Б., Козьмин-Соколов Б.В., Фрейдлин И.С. Руководство клабораторным занятиямпо медицинской микробиологии, вирусологии, иммунологии. - М.: Медицина, 1993.

2.Н.Красилыников А II. Справочник по антисептике. - Минск. - Выс шк.- 1995. - 367с.

3.Галактионов В.Т. Иммунология. - М. - Изд. "РИЦ МДК". - 2000. – 487с.

4.Воробьев А.А. "Микробиология, иммунология". - М.: МИА, 2002.

5.Воробьев А.А., Кривошейн Ю.С., Широбоков В.П. Медицинская и санитарнаямикробиология. - М.: Издательский центр "Академия" – 2003. – 464 с.

6.Аравийский Р.А., Горшкова Г.И. Практикум по медицинской микологии. - С-Пб. - 1995. - 50 с.

7.Всант P., Мосс У., Уивер Р. Определитель нетривиальных патогенных грамотрицательных бактерий (аэробных и факультативно-анаэробных). - М.: Мир, 1999. – 791 с.

8.Внутрибольничные инфекции // Под ред. Р.П.Венцелла. - М.:Медицина, 1990.- 656 с.

9.Саттон Д., Фотергилл А., Ринальди М. Определитель патогенных и условно-патогенных грибов. - Изд. Мир, 2001. - 470 с.

10.МаянскийА.Н.Микробиология дляврачей. - Нижний Новгород: Издательство Нижегородской государственной медицинской академии, 1999. — 400 с.

11.Котова А.Л. Клиническая микробиология: Методические указания.-Алматы, 2004.- 162с.

12.Тец В.В. Справочник по клинической микробиологии – СП Стройлеспечать. – 1994.– 224 с.

13.Определитель бактерий Берджи /Под ред Д.Хоулта, Н.Крига, П.Снитаи др.// М.: Мир, 1997. - в 2 томах.

14.Вопросы общей вирусологии, под ред. Кисилева И.О. Санкт- Петербург, 2007, 375 с.

15.Поздеев О.К. Медицинская микробиология: Учеб. О.К.Поздеев; под ред. В.И.Покровского.-2-е изд.испр.-М.:ГЭОТАР-МЕД,2004.-768 с

Қазақ тілінде:

Негізгі:

1. Медициналық микробиология , Алматы,2011,683 б Рамазанова Б.А, Кудайбергенұлы К.К редакциялаумен.

2. Б.А. Рамазанова, А.Л. Котова және т.б. Микроорганизмдер морфологиясы.(оқу- әдістемелік құрал) Алматы,2007, 131б.

3. Б.А. Рамазанова, К.К Құдайбергенұлы, А.Л Котова. Инфекция туралы ілім.(оқу-құралы) Алматы 2007,111 б .

4. Б.А.Рамазанова, А.Л Котова және т.б. Микроорганизмдер физиологиясы. (оқу - әдістемелік құрал). Алматы,2007, 126 б.

5. Б.А. Рамазанова, А.Л Котова және т.б. Микроорганизмдер экологиясы. (оқу- құралы). Алматы, 2007, 95 б.

6. Б.А. Рамазанова, А.Л Котова және т.б. Микробтарға қарсы қолданылатын препараттар (оқу- құралы) Алматы, 2007.,47 б.

7. Микробиология және вирусология (жалпы бөлімі): Оқу құралы /Ү.Т.Арықпаева, К.Х.Алмағамбетов, Н.М.Бисенова, Н.Б.Рахметова, Г.Д.Асемова, Койшебаева К.Б., Бисимбаева С.К., Калина Н.В./. 1-ші басылым. (Медициналық және фармацевтикалық мамандық бойынша жоғары оқу орындарының студенттеріне арналған оқу құралы) - Астана, 2005. – 208 б.

8. «Микроорганизмдердің морфологиясы» оқу құралы, Астана, 2004, 32б.; Микробиология және вирусология (жеке бөлімі): Оқу құралы /Ү.Т.Арықпаева, К.Х.Алмағамбетов, Н.М.Бисенова, Ә.Ө.Байдүйсенова, Н.Б.Рахметова, Г.Д.Асемова /1-ші басылым. (Медициналық және фармацевтикалық мамандық бойынша жоғары оқу орындарының студенттеріне арналған оқу құралы) - Астана, 2006. – 199 б.

Қосымша:

1.Жалпы микробиологиядан лабораториялық сабақтар бойынша оқу-әдістемелік құрал (А.Л. Котованың ред.). – Алматы, 1997.

Ағылшын тілінде:

Негізгі:

1.Richard V Georing, Hazel M Docrell, Mark Zukerman, Derek Wakelin, Ivan M Roit, Cedric Mims,Peter L Chiodini “Medical Microbiology”,4^th Edithion, 2008, UK, p.656.

2.Jacquelyn G Black “Microbiology”,7 ^th ,WILEY,2010,p.846

3. Patric R Muray,Ken S Rosenthal, Michael F Pfaller “Medical Mcrobiology”,5^th Edithion, 2008,p.962

4. Cedric Mims, Hazel M Docrell, Richard V Georing , Ivan M Roit, Derek Wakelin, Mark Zukerman, “Medical Microbiology”,3^th Edithion, 2004, ELSEVIER MOSBY, p.659.

5. Geo F Brooks,Kaaren C Carroll, Janett S Butel, Stephen F Morse,24^th Edithion, JAWETZ,MELNICK&ADELBERG^S

6. Mark Gladwin, Bill Trattler, “Clinical Microbiology”, 4^th Edithion, MedMaster, Miami, 2007, p.393.

7. Anathanarayan R., Paniker C.K.J. Text book of microbiology. Orien Longman. Seven edition, 2005.

8. Medical microbiology. Ed.by Inta Ozols. Elsevier Mosby, 2004.

Қосымша:

1.Robert M Diamond “Designing Assessing Courses and Curricula”, 3^th Edithion,Jossey-Bass,2008,p.487

2.Patric Leonardi “Microbiology Study Guide: Key Review Questions and Answers”, Silver Educational Publishig,2005,p.78

3.N.Cary Engelberg,Victor DiRita,Terence S Dermondy, “Mechanisms of Microbial Disease” , 4^th Edithion,Lippincton Williams&Wilkins,2007,p.762

4.William F Strohl, Harriet Rouse, Bruce D Fisher, “Microbiology”, Lippincton^s,2001,p.516

5.Jawetz, Melnic & Adelberg. Medical microbiology. Singapore. 2004.

6.Arora D.R. Text book of microbiology. CB. 2001.

7.William A. Stradit, Harriet Rouse, Bruce D. Fisher. Microbiology. 2001, Lippencott, Williams and Wilkins

8.Black Jacquelyn G. Microbiology. Principles & Applications, 1996 by Prentice-Hall, New Jersey

9.Medical microbiology. An introduction to Infectious Diseases. Ed. by Ryan Kenneth J. Appleton and Lange. Stamford, Connecticut, 1998.

10.Toni Hart, Paul Shears. Atlas de Roche de Microbiologie. - Paris., 1997.- 314р.

Бақылау сұрақтары (кері байланыс):

1.АИВ инфекциясының пайда болуы мен эпидемиологиясы.

2.Морфологиялық жұасиеттері, антигендері.

3.Лабораториялық диагностикасы, емдеу және алдын алу негізі.

10-тақырып

Клиникалық микробиология пәні, мақсаты мен міндеттері. . Эпидемиялық емес микробтық аурулар. Этиологиялық диагноз қою . Ауруханаішілік инфекциялар, диагностика, алдын алуы.

Мақсаты:

Клиникалық микробиологияның әдістерін зерттеу.

Дәріс тезистері:

1. Тұрақты(резидентті) – сол биотоп өкілдері жатады .

2. Кездейсоқ (транзиторлы) – сырттан түскен биотоп.

Микроорганизмдер мекендейтін негізгі организмнің бөлімдеріне тері, тыныс – алу жолдары, АІЖ және несеп – жыныс жолдары жатады. Бұл аймақтарда микробтар тіршілік етеді және өсіп - өніп көбейеді, бірақ олардың құамы өзгергіш еледі.

ДИСБАКТЕРИОЗ

Қалыпты микрофлора өкілдерінің симбиозды тіршіліктері бұзылып,сандық және сапалық қарым – қатынастарының өзгеруі.

Фазалары:

• Бастапқы. Қалыпты симбионттардың санының тіршілік ету орнында көбеюі.

• микробтардың санының қайта қзгеріп, ШПМ пайда бола бастауы.

• аутофлораның пайда болуының өзгеруі (өздеріне тән емес жерлерде пайда болулары).

• микрофлоралардың патогенділігінің өзгеруі.

ДИСБАКТЕРИОЗ САТЫЛАРЫ

болмауы – тек облигаттылардың болуы және ШПМ болмауы (немесе ј төмен колониялар)

I сатысы – әлсәз айқын. ШПМ колониялардың 1/3 – ј құрайды

II сатысы – айқын. ШПМ колониялардың Ѕ құрайды.

III сатысы – өте айқын. ШПМ колониялардың ѕ немесе одан да жоғары мөлшерін құрайды

Көрнекті материал:

Мультимедиялық дәрістер, электронды, суреттер, схемалар, кинолар

Негізгі:

1.Борисов Л.Б. Медицинская микробиология, вирусология, иммунология.- М.: МИА, 2005. - 734 с.

2.Медицинская микробиология, вирусология, иммунология (под ред. Воробьёв А.А) МИА., Москва, 2004.- 690с.

3.Коротяев А.И, Бабичев С.Л. Медицинская микробиология, иммунология и вирусология. - СПб.: Спец. лит, 2000. - 591 с.

4.Медицинская микробиология /Гл.ред В.И. Покровский, O.K. Поздеев. - М.: ГЭОТАР МЕДИЦИНА, 2006. — 1200 с.

5.Тец В.В. Руководство к практическим занятиям по медицинской микробиологии, вирусологии и иммунологии – М.:Медицина, 2002. - 352 с.

6.Компьютерная программа "Диаморф" - "Медицинская микробиология" - атлас-руководство по бактериологии микологии, протозоологии и вирусологии под редакцией акад.проф. Воробьева А.А.

7.Дикий И.Л, Сидарчук И.И. и др. Микробиология. Руководство к лабораторным занятием. Киев, 2004, 583 с.

Қосымша:

1.Борисов Л.Б., Козьмин-Соколов Б.В., Фрейдлин И.С. Руководство клабораторным занятиямпо медицинской микробиологии, вирусологии, иммунологии. - М.: Медицина, 1993.

2.Н.Красилыников А II. Справочник по антисептике. - Минск. - Выс шк.- 1995. - 367с.

3.Галактионов В.Т. Иммунология. - М. - Изд. "РИЦ МДК". - 2000. – 487с.

4.Воробьев А.А. "Микробиология, иммунология". - М.: МИА, 2002.

5.Воробьев А.А., Кривошейн Ю.С., Широбоков В.П. Медицинская и санитарнаямикробиология. - М.: Издательский центр "Академия" – 2003. – 464 с.

6.Аравийский Р.А., Горшкова Г.И. Практикум по медицинской микологии. - С-Пб. - 1995. - 50 с.

7.Всант P., Мосс У., Уивер Р. Определитель нетривиальных патогенных грамотрицательных бактерий (аэробных и факультативно-анаэробных). - М.: Мир, 1999. – 791 с.

8.Внутрибольничные инфекции // Под ред. Р.П.Венцелла. - М.:Медицина, 1990.- 656 с.

9.Саттон Д., Фотергилл А., Ринальди М. Определитель патогенных и условно-патогенных грибов. - Изд. Мир, 2001. - 470 с.

10.МаянскийА.Н.Микробиология дляврачей. - Нижний Новгород: Издательство Нижегородской государственной медицинской академии, 1999. — 400 с.

11.Котова А.Л. Клиническая микробиология: Методические указания.-Алматы, 2004.- 162с.

12.Тец В.В. Справочник по клинической микробиологии – СП Стройлеспечать. – 1994.– 224 с.

13.Определитель бактерий Берджи /Под ред Д.Хоулта, Н.Крига, П.Снитаи др.// М.: Мир, 1997. - в 2 томах.

14.Вопросы общей вирусологии, под ред. Кисилева И.О. Санкт- Петербург, 2007, 375 с.

15.Поздеев О.К. Медицинская микробиология: Учеб. О.К.Поздеев; под ред. В.И.Покровского.-2-е изд.испр.-М.:ГЭОТАР-МЕД,2004.-768 с

Қазақ тілінде:

Негізгі:

1. Медициналық микробиология , Алматы,2011,683 б Рамазанова Б.А, Кудайбергенұлы К.К редакциялаумен.

2. Б.А. Рамазанова, А.Л. Котова және т.б. Микроорганизмдер морфологиясы.(оқу- әдістемелік құрал) Алматы,2007, 131б.

3. Б.А. Рамазанова, К.К Құдайбергенұлы, А.Л Котова. Инфекция туралы ілім.(оқу-құралы) Алматы 2007,111 б .

4. Б.А.Рамазанова, А.Л Котова және т.б. Микроорганизмдер физиологиясы. (оқу - әдістемелік құрал). Алматы,2007, 126 б.

5. Б.А. Рамазанова, А.Л Котова және т.б. Микроорганизмдер экологиясы. (оқу- құралы). Алматы, 2007, 95 б.

6. Б.А. Рамазанова, А.Л Котова және т.б. Микробтарға қарсы қолданылатын препараттар (оқу- құралы) Алматы, 2007.,47 б.

7. Микробиология және вирусология (жалпы бөлімі): Оқу құралы /Ү.Т.Арықпаева, К.Х.Алмағамбетов, Н.М.Бисенова, Н.Б.Рахметова, Г.Д.Асемова, Койшебаева К.Б., Бисимбаева С.К., Калина Н.В./. 1-ші басылым. (Медициналық және фармацевтикалық мамандық бойынша жоғары оқу орындарының студенттеріне арналған оқу құралы) - Астана, 2005. – 208 б.

8. «Микроорганизмдердің морфологиясы» оқу құралы, Астана, 2004, 32б.; Микробиология және вирусология (жеке бөлімі): Оқу құралы /Ү.Т.Арықпаева, К.Х.Алмағамбетов, Н.М.Бисенова, Ә.Ө.Байдүйсенова, Н.Б.Рахметова, Г.Д.Асемова /1-ші басылым. (Медициналық және фармацевтикалық мамандық бойынша жоғары оқу орындарының студенттеріне арналған оқу құралы) - Астана, 2006. – 199 б.

Қосымша:

1. Жалпы микробиологиядан лабораториялық сабақтар бойынша оқу-әдістемелік құрал (А.Л. Котованың ред.). – Алматы, 1997.

Ағылшын тілінде:

Негізгі:

1.Richard V Georing, Hazel M Docrell, Mark Zukerman, Derek Wakelin, Ivan M Roit, Cedric Mims,Peter L Chiodini “Medical Microbiology”,4^th Edithion, 2008, UK, p.656.

2.Jacquelyn G Black “Microbiology”,7 ^th ,WILEY,2010,p.846

3. Patric R Muray,Ken S Rosenthal, Michael F Pfaller “Medical Mcrobiology”,5^th Edithion, 2008,p.962

4. Cedric Mims, Hazel M Docrell, Richard V Georing , Ivan M Roit, Derek Wakelin, Mark Zukerman, “Medical Microbiology”,3^th Edithion, 2004, ELSEVIER MOSBY, p.659.

5. Geo F Brooks,Kaaren C Carroll, Janett S Butel, Stephen F Morse,24^th Edithion, JAWETZ,MELNICK&ADELBERG^S

6. Mark Gladwin, Bill Trattler, “Clinical Microbiology”, 4^th Edithion, MedMaster, Miami, 2007, p.393.

7. Anathanarayan R., Paniker C.K.J. Text book of microbiology. Orien Longman. Seven edition, 2005.

8. Medical microbiology. Ed.by Inta Ozols. Elsevier Mosby, 2004.

Қосымша:

1.Robert M Diamond “Designing Assessing Courses and Curricula”, 3^th Edithion,Jossey-Bass,2008,p.487

2.Patric Leonardi “Microbiology Study Guide: Key Review Questions and Answers”, Silver Educational Publishig,2005,p.78

3.N.Cary Engelberg,Victor DiRita,Terence S Dermondy, “Mechanisms of Microbial Disease” , 4^th Edithion,Lippincton Williams&Wilkins,2007,p.762

4.William F Strohl, Harriet Rouse, Bruce D Fisher, “Microbiology”, Lippincton^s,2001,p.516

5.Jawetz, Melnic & Adelberg. Medical microbiology. Singapore. 2004.

6.Arora D.R. Text book of microbiology. CB. 2001.

7.William A. Stradit, Harriet Rouse, Bruce D. Fisher. Microbiology. 2001, Lippencott, Williams and Wilkins

8.Black Jacquelyn G. Microbiology. Principles & Applications, 1996 by Prentice-Hall, New Jersey

9.Medical microbiology. An introduction to Infectious Diseases. Ed. by Ryan Kenneth J. Appleton and Lange. Stamford, Connecticut, 1998.

10.Toni Hart, Paul Shears. Atlas de Roche de Microbiologie. - Paris., 1997.- 314р.

Бақылау сұрақтары (кері байланыс):

1.АІИ инфекциялар.

2.АІИ пайда болу себептері.