«Жүйелі тұрғы» мектебі

Аталмыш тұрғы өкілдерінің көзқарастары бойынша қазіргі заманғы ұйым – адамдарды, техникаларды қамтитын аса және өзіне тән ерекшеліктері бар күрделі жүйе. Осы жүйенің бөліктері өзара байланысқан, сондықтан олардың біреуінің өзгеруі оның басқа бөліктеріндегі біршама өзгерістерге әкелуі мүмкін. Басқаруға деген жүйелі тұрғы басшының ұйымға біртұтас ағза ретінде қарап, жүйе бөліктерінің біріне деген кез келген басқарушы ықпал оның басқа бөліктерінде де байқалады.

«Жағдайға байланысты қалыптасқан тұрғы» мектебі.

Аталмыш тұрғы бойынша басқарудың негізінде басқарылуы тиіс жағдай жатыр. Ол жағдайлар жеткілікті түрде әртекті болғандықтан басшы олардың әрқайсысы бойынша тиімді шешімдерді іздеуге және қабылдауға міндетті. Жағдайға байланысты қалыптасқан тұрғы төмендегідей талаптардың орындалуын болжайды:

1. Басшы кәсіби басқарудың әдістерімн және технологияларымен таныс болуы тиіс.

2. Басқарушы әдістемелердің қуатты және әлсіз жақтары бар, шешім қабылдаудың әрқилы жағдайларында олар әрқилы тиімді.

3. Жағдайды дұрыс түсііп, интерпретациялау қажет.

4. Жүйелі тұрғыны пайдалана отырып, шешім қабылдаудың нақты жағдайларында ең аз мөлшерде кері эффектіні тудыратын және ұйымның алдында тұрған мақсаттарға едәуір тиімді тәсілмен жетуді қамтамасыз ететін басқару ықпалдарын табу қажет.

Жағдайды талдаудың шеңберінде қазіргі заманғы ұйымды басқарудың күрделі жағдайларында шешімдерді қабылдаудың ерекше құралына айналған кеңінен таралды.

Американдық менеджменттің қазіргі заманғы психологиялық үлгісінің сипаттамасы

Американдықтардың этниалық ділінде пайдалылық, рационализм және даралық жатыр. Американдықтар шыншыл, қуатты, еңбекқор, үнемді. Олар: «Кедейлік бұл – адам жалқаулылығы мен жауапкершіліксіздігінің нәтижесі», - деп есептейді.

Барлық менеджерлер екі топқа бөлініп, бейнелі түрде – «алтын жағалылар» (жоғары үзбелі және біліктілік басшылығы) және «ақ жағалылар» (орта және төменгі үзбелінің басшылығы – шеберлер мен қадағалаушылар). АҚШ кәсіпкерлігінің жұмысшылар тобы «көк жағалылар» деп аталады. Кез келген компания үлкендігі мен беделіне қарамастан, өздерін тұрғындарға қызмет еткен өндіріс деп есептеп, рыноктың сұраныстарын қанағаттандыруды көздейді. Тұтынушы сенімді әрі ұзақ мерзімді өнім мен қызметтердің алушы ретінде қарастырылады.

Тұтынушылардың сұраныстарын сезініп, олардың дәл қалай қанағаттанатындарын тексеру үшін персоналды тоғыстыра пайдалану шарасы қолданылады. Жоғарғы басшылар, алдыңғы қатарлы мамандар, жаңа өнімдерді құрастырушылар біраз уақытқа сату агенттеріне, дүкендердегі сатушыларға айналады. Төмендегідей үш ереженің ұстанылуы білікті басшылықтың шарты болып табылады:

• талда (жұмысшылардың жағдайы, рыноктың сұранысы, өндіру үрдісі);

• қоластындағылардың арасындағы міндеттерді үлестір;

• істің орындалуын тексер.

Менеджмент тәжірибесінде дара мақсаттарды пайдаланудың негізінде басқару шарасы кеңінен қолданылады. Ол фирма қызметкерлерінің жұмысшылардың мақсаттары мен жоспарларын оларға жету қуатты реттеумен бірігіп анықтау процесі ретінде түсіндіріледі. Жоспарларды менеджерлер олардың қалаулылығына, орындалуына және негізділігіне қарай талқылайды. Менеджер әрбір жұмысшының жетістіктерін оның көзделген мақсаттарға жетуіне байлынысты үздіксіз талдап отырады.

Бәсекелестік үрдісі барлығы және әрдайым жарысатын АҚШ-тағы іскер өмірдің барлық «сатыларында» байқалады. Жетістікке жету үшін бір нәрсені жай ғана жақсы істеуден гөрі көбірек жасауға тырысу қажет, өз жұмысыңды басқалардыкінен жақсырақ жасау қажет. Жұмысшы ең алдымен іс-әрекетінің нәтижесі бойынша бағаланады. Бәсекелестік: «Жеңген барлық сомаға, ал жеңілген нөлге ие болады» - деген ұранмен жүргізілген конкурс ретінде қарастырылады. Басқаша айтқанда, бір адамның жеңісі басқаның жеңілісінің кепілі болып табылады.

Бәсекелестікте орын алатын жағымды құбылыстармен қатар жағымсыздары да кездеседі:

1. Бәсекеде бақталасыңыды жеңу ұмтылысы, оны жеңу тәсілдерін іздестіру де орындалатын жұмыстан артық болып кетуі ықтимал.

2. Бәсеке қызметтестердің олардың ақпаратты бір-бірінен жасырып, міндетті шешудің жағымды жолын іздестірудің орнына, өзі үшін қолайлысын пайдалануға мәжбүрлейді.

3. Бәсеке жұмысшылардың арасындағы сеніміздіктің дамуына әкеледі. Басшылар жұмысшыларын қайтара тексереді, жұмысшылар басшыларға сенуден қалады, ал үкімет тұтастай кәсіпкерлік ұйымдардың немесе кәсіпкерлерің іс-әрекетіне күдікпен қарай бастайды.

4. «Бәсеке – сенімсіздік – реніш (жеңіліс үшін)» циклінің басынан бір-біріне зиян шектіргісі келген бақталастар көзделген мақсаттарын жоғалтып, тұлғаға шоғарлана бастайды. Соққыға соққымен жауап беру жағдайы циклдің жалғасуына арқау болып, қисынды болады.

5. Бәсеке жеңілгеннің жеңгенге қатысты тәуелділік сезімінің пайда болуына әкеледі.

6. Бәсеке асыра сілтенген сақтық пен конформдылықтың себебіне айналады. Жұмысшылар сыйлық тек біреуіне ғана берілсе, мінез-құлықтың ұстамды стилін ұстануға бейім болады. Жеңілгендер жазаланады.Бәсекелестік жағдайлары: жеңбегеннен гөрі, жоғалпаған дұрыс деген ұстанымның қалыптасуына жағдай тғызады.Барлығы сияқты болу, басшылыққа қатысты кешірімді болу, оның бұйрықтарын нақты орындап, тәуекелге бармау - бәсеке жағдайының ең қауіпсіз тәсілі. Нәтижесінде жұмысшылар шығармашылықтарын тежейтін және еңбектегі жаңашылдыққа кедергі келтіретін конформдылыққа үйір болады.

7. Бәсекеге деген асыра бағаланған қызығушылық тұтастай ұйым үшін зиянды. Қатаң бәсекені дәріптейтін менджерлер жоғары дәрежелі өнімге ие болмайды.

Американдықтар іскер қарым-қатынастағы шеберлікті бағалайды. Бастауыш сыныптың өзінде-ақ оқушыларды көпшіліктің алдында сөз сөйлеуге дағдыландыра бастайды.

Жетістіктеріне қарамастан, американдық мамандар басқаруда адам факторын пайдаланудың американыдық менеджменттің ең осал тұсы екендігін мойындайды.