Менеджменттегі өзара қарым-қатынас

1. Қарым-қатынас және менеджмент

2. Адамдардың бір-бірін қабылдауы

3. Басқарушы қарым-қатынас қатынасу ретінде .

Басқару іс-әрекетін функциялы талдау тұрғысында қарым-қатынас сол іс-әрекеттің шарты, әрі дербес компоненті. Р.Л.Кричевский басқару іс-әрекетін талдай отырып қарым-қатынасты оның басқарудың «коммуникативті ұйымдастырушы» немес «қызметі ретінді ұйымдастырушы» анықталуымен байланыстырады.

Басқарудағы қарым-қатынас басқару әрекеттерінің тиімділігін қамтамасыз етеді.

Басқарудағы қарым-қатынас арқылы басқару міндеттері шешіледі. Оның үш қыры бар:

1. коммуникативті (ақпарат алмасу);

2. перцетивті (адамдардың бір-бірін қарым-қатынас процесінде қабылдауы);

3. интерактивті (қарым-қатынас процесіндегі біріккен іс-әрекет).

Шынайы қарым-қатынаста олар өзара байланысып, бір-бірін өзара міндеттейді. Басқарушы қарым-қатынастың құрылымы ерекше, әрі ол менеджменттегі әрекеттің ну келген түріне енеді, мәселен менеджер уақытының 2/3 ден ¾ бөлігін қарым-қатынасқа арнайды.

2.Адамның дене бітімін қабылдау.

«Әлеуметтік перцепция» терминінің алғаш рет АҚШ психологы Дж.Брунер енгізген. Оның ойынша әрқилы даралық ерекшеліктерге қарамастан қабылдаудың қарым-қатынаста, біріккен өмірде жасалатын ортақ, ерекше әлеуметтік-психологиялық механизмдері бар. Брунер қабылдауды зерттеуде бірқатар эксперименттерді жүргізіп, адамның заттарды, әрі басқа адамдарды қабылдауы тек даралық факторларға ғана емес, сонымен бірге әлеуметтік-мәдени факторларға да байланысты. Мәселен, кедей жанұядағы балалар тиындардың өлшемін шынайы формасынан үлкендетіп қабылдаса, бай жанұядағы балалар керісінше кішірейтіп қабылайды.

Адамның басқа адамдарды тануда этикалық (жақсы-жаман), эстетикалық (әдемі - әдемі емес), аксиологиялық (құнды-құнсыз) сипаттамалары ерекшеленеді. Адамдар м-қ басқалармен жағымды қабылданатындай құрайды. Адам басқаларды тануда, мәдениетінде қабылданған нақты нормаларды ұстанады.

Әрбір ересек адам басқа адамдардың сырт келбеті, киімі, сөйлеу мәнері және м-ң бойынша оның көптеген әлеуметтік психологиялық сипаттамаларын: темпераментін, жасын, әлеуметтік деңгейін, мамандығын анықтай аламыз. Алайда мұндай нақтылық тек бейтарап жағдайларда ғана орын алады. Ал басқа жағдайларда белгілі бір пайыздағы қателер кездесіп отырады. Мәселен, біз үшін маңызды қайсыбір өлшем бойынша жоғары адаммен кездескенде біз оны өзімізбен тең болғанынан едәуір жағымды бағаламаймыз. Ал өзіміз басым болар адамдармен кездескенде керісінше оны жете бағалай қоймаймыз.

Амдарды қабылдаудағы сүйкімділік қателігі адам бізге сыртқы келбеті бойынша ұнаған жағдайда, біз оны едәуір ақылды, жақсы, қызықты және т.б. деп есептеуге бейім келеміз.

Қабылдаушыға қатысты қателік.

Бізбен жақсы қарым-қатынастағы адам, нашар қарым-қатынастағыларға қарағанда жоғары бағаланады.

Басқарушы қарым-қатынас ең алдымен қатынасу ақпарат алмасу. Қарым-қатынастың мазмұны әр мезгілше әрқилы болуы мүмкін.

Басқарудағы қарым-қатынас түрлері әрқилы топтастырылады.

Біріншісі, басқарудағы қарым-қатынастың ресми және биресми түрлері.

Екінші, үлгіде топтастыру барысындағы қарым-қатынасты даралық және топтық деп бөледі. Оның даралық түрлеріне жұмысқа қабылданудағы, шығаудағы, жауапкершілікті бөлудегі әңгімелесу және т.б. жатады. Оның топтың түріне – мәжілістер, көпшіліктің алдында сөз сөйлеу және т.б. жатады.

Басқарудағы қарым-қатынастың даралық және топтық түрлері бір-біріне қатысушыларының, сонымен ұйымдастыру жүргізу формасымен мақсаттарымен ерекшеленеді.

Үшінші, алғашқы екеуінің қоспасынан тұрады. Оның жақтастары басқарушы қарым-қатынастың келесі топтарын көрсетеді:

1. даралық ресми;

2. даралық биресми;

3. топтық ресми;

4. топтық биресми.

Басқарудағы қарым-қатынастың ең алдымен қатынасу, әртекті хабарларды жеткізу және қабылдау. Ақпараттық ағымдардың екі түрі бар:

1. көлденең ағымдар – қызметтегі орындары және қызметкерлердің дәрежесі бойынша немесе жұмысшылардың топтары бойынша тең адамдардың арасындағы қарым-қатынас. Олар жиі биресми сипатта жүреді.

2. тік ағымдар – нерархияың әртүрлі деңгелерінде орындалатын жұмысшылардың немесе жұмысшылар тобының арасындағы қарым-қатынас (мәселен басшы мен бағынушының арасында).

Тұлғаның органикалық бөлігіне айналған коммуникативті іскерліктердің жиынтығы коммуниктативті мәдениет деп аталады. Басшының негізгі коммуникативті іскерліктеріне:

1) Іскер әңгімені жүргізе алу ептілігі (жұмысқа қабылдауда, жұмыстан шығаруда, кеңес беруде, еңбекті бөлуде, бақылауда және т.б.).

2) Мәжілісті жүргізе алу іскерлігі;

3) Көпшіліктің алдында сөйлей алу іскерлігі;

4) Кездесулерді жүргізе алу іскерлігі жатады.

Басшының коммуникативті іскерліктері бұл оның меңгерген басқарушы қарым-қатынастың түрлері.

Коммуникативті іскерліктерді дамыту – үлкен күш пен уақыт ететін тым күрделі міндет. Әрбір коммуникативті іскерлікті сатылап, біртіндеп меңгеру қажет. Ондай құрамды бөліктер коммуникативті дағдылар немесе басқарушы қарым-қатынас техникасының тәсілдер деп аталады. Басшы оларды қолдануда кез келген коммуникативті актіні, өзара әрекеттестікті ұйымдастыра алады. Олар:

1. Қатынасты қалыптастыру тәсілдері: имидж, м-ң мәнері, қол алысу, көзбен қатынасу, әңгімелесушілердің үстем басындағы орындары, сәлемдесулері және т.б.

2. Қатынасты сақтап қалу тәсілдері: қызығушылық тудыру, серіктестінің назарын билеу, өзі жайлы ағымды әсер қалыптастыру (жымию, адамдарды атамен атау, комплимент айту).

3. Адамдардың серігіне қатысты өзінің агрессиясын төмендетуге бағытталған коммуникативті кедергілерді жою.

4. Тиімді тыңдау тәсілдері: серігінің сөзіне назар аудара алу іскерлігі, нақтылаушы және арқау болар сөздерді айтып отыру, бастамашылдықты өзіне аудара алу іскерліктері.

5. Серігіне арналған мәселелерді (сұрақтарды) құрастыра алу және оған ұсыну тәсілдері: тұйық, ашық, өкпелі сұрақтарды қол алу.

6. Қарым-қатынасты тұйық монологқа айналдырмай, диалогты қатынастың орынды жүргізілуін болжайтын кері байланысты қалыптастыру тәсілдері.

7.Серігін белсендіру тәсілдері серігін мәселені белсенді талдауға тарту қарым-қатынас стилдерін алмастырып отыру.

8. Білімдерді, эмоцияларды, ерікті компонеттерді қажет ететін жеткілікті түрде ұзақ процесті қамтитын сендіру (үгіттеу).

9. Дәлелдеу және кері дәлелдеу ережелері: түсінікті, қисынды, сенімді, баяндау, ұстанымдардың нақтылығы.

10. Қатынасты аяқтау тәсілдері: оған соңғы жағымды әсер қалдыру және болашақтағы біріккен іс-әрекеттің жоспарларын анықтау жатады.

11. Манипуляцияға қарсы тұру тәсілдері.

Осылайша басқарудағы қарым-қатынас кез келген басшы үшін маңызды және қажет б.т. Ол басқарудағы шешімдерге ғана бағытталып қоймай, адамға, оның мүмкіндіктерін жүзеге асыруға да бағытталса толыққанды болады.