4.2. Қосымша әдебиеттер тізімі

Теоретические основы электротехники. Учеб. для вузов. В трех т. Под общ. ред. К.М.Поливанова. Т.1. К.М.Поливанов. Линейные электрические цепи с сосредоточенными постоянными. М.:Энергия, 1972. –240с.
Теоретические основы электротехники. Учеб. для вузов. В трех т. Под общ. ред. К.М.Поливанова. Т.2. Жуховицкий Б.Я., Негневицкий И.Б. Линейные электрические цепи (продолжение). Нелинейные цепи. –М.: Энергия- 1972. –200с.
Матханов П.Н. Основы анализа электрических цепей. Линейные цепи: Учеб. для электротехн. и радиотехн. спец. вузов. –3-е изд., перераб. и доп. –М.: Высш. шк., 1990. –400 с.
Матханов П.Н. Основы анализа электрических цепей. Нелинейные цепи: Учеб. для электротехн. спец. вузов. –2-е изд., перераб. и доп. –М.: Высш. шк., 1986. –352 с.
Каплянский А.Е. и др. Теоретические основы электротехники. Изд. 2-е. Учеб. пособие для электротехнических и энергетических специальностей вузов. –М.: Высш. шк., 1972. -448 с.
Теоретические основы электротехники. Т. 1. Основы теории линейных цепей. Под ред. П.А. Ионкина. Учебник для электротехн. вузов. Изд. 2-е, перераб. и доп. –М.: Высш. шк., 1976. –544 с.
Теоретические основы электротехники. Т. 2. Нелинейные цепи и основы теории электромагнитного поля. Под ред. П.А. Ионкина. Учебник для электротехн. вузов. Изд. 2-е, перераб. и доп. –М.: Высш. шк., 1976. –383 с.
Сборник задач и упражнений по теоретическим основам электротехники: Учеб. пособие для вузов/ Под. ред. проф. П.А.Ионкина. –М.: Энергоиздат, 1982. –768 с.
Сборник задач и упражнений по теоретическим основам электротехники: Учеб. пособие для вузов/ Под. ред. проф. П.А.Ионкина. –М.: Энергоиздат, 1982. –768 с.
Сборник задач и упражнений по теоретическим основам электротехники: Учеб. пособие/ Бессонов Л.А., Демидова И.Г., Заруди М.Е. и др.; Под ред. Бессонова Л.А. . –2-е изд., перераб. и доп. –М.: Высш. шк., 1980. –472 с.
Основы анализа и расчета линейных электрических цепей: Учеб. пособие/ Н.А.Кромова. –2-е изд., перераб. и доп.; Иван. гос. энерг. ун-т. –Иваново, 1999. -360 с.
Голубев А.Н. Методы расчета нелинейных цепей: Учеб. пособие/ Иван. гос. энерг. ун-т. –Иваново, 2002. -212 с.

Электр сымдары теориясы пәні бойынша дәрістер

Кіріспе

XXI – ғасыр – ғылымның, техника мен технология шарықтай даму жолына бет алған ғасыр. Ғылымның көптеген салалары дамудың жаңа баспалдағына көтеріліп, күн сайын көптеген жаңалықтар ашылуына байланысты қолданбалы ғылымдардың салаларында да үлкен серпіліс байқалуда.

Адамдар жаңа техника және жаңарған үздік технологияны игермейінше экономиканың өндірістік, өнеркәсіптік, ауылшарашылық салаларында үлкен жетістіктерге жетіп, қоғамда орын алған экономикалық және әлеуметтік жағдайлардың жаңа сипатта дамуы мүмкін емес.

Даму – өркениет және ғылым атауларын кейбір жағдайда бір мағыналы ұғым ретінде қабылдауға болады. Ғылымы дамымаған елдің дамысы, өркениеті туралы айтудың өзі артық сөз. Ондай ел техника мен технологияның заманауи жетістіктерін игере де алмайды. Радиоэлектрониканы (радио және телекоммуникация, автоматика, электрондық есептегіш техника және т.б, электрониканың іргелес салалары) және электртехникасын пайдаланбайтын бір де бір ғылым салалары, өндіріс, өнеркәсіп ауыл шаруашық салалары жоқ деп айтуға әбден болады. Мысалы: электрондық үкімет, бақылау, тексеру, оқу-ағарту, медициналық диагностика, финанстық есеп-қисап, т.б. бүгінгі күні электрониканың жетістігін пайдаланбайтын бір де бір экономикалық, әлеуметтік, қоғамдық ұжым жоқ. Сол себепті, радиоэлектроникалық және электртехникалық білім тек маман иелеріне ғана емес, барлық адамдарға ауадай қажет.

Электроникалық есептеу техникасы барлық ғылым салаларының, өндіріс-өнеркәсіптің, технологиялық процестердің, қоғамдық, әлеуметтік салалардың көретін көзі, еститін құлағы ойлайтын миы десек артық айтқандық болмайды.

Есептеу техникасы және бағдарламаны қамтамассыздандыру мамандығы бойынша білім алып жүрген әрбір студент электр сымдары теориясы пәнін оқи бастағанда кездесетін кез - келген физикалық шамалар мен ұғымдардың мән мағынасын алдынала біліп отыруы керек. Сол себепті, төменгі кестеде радио, электротехника және олардың салаларында жиі қолданатын физикалық шамалар мен олардың танымдық және шартты белгілерінің, заңдылықтарының, өлшем бірліктерінің қысқаша анықтамалары берілген.

Шамалар және олардың белгілері	Заңдылығы	Өлшем бірлігі	Қысқаша анықтама
Ток күші: - лездік, әрекеттік, комплекстік мәндері	-ток күшінің амплитудалық мәні	ампер	Электрлік ток - электр зарядтарының реттелген (бір бағыт бойынша) қозғалысы.
Электр тұрақтысы		Фарад
Элементар заряд		кулон
Зарядталған дененің заряды (электрлену мөлшері)		кулон	1 Кулон заряд - 1А ток күші 1 секунд уақытта өткізгіштің көлденең қимасы арқылы тасымалданатын зарядқа тең шама.
Зарядтың беттік тығыздығы			Бірлік аудандағы зарядттың мөлшеріне тең шама.
Электр өрісінің кернеулігі			Кернеулік - өткізгіштің екі ұшының аралығындағы (бір-лік ұзындығының) потен-циал айырмасына тең шама.
Электр диполының моменті		кулон-метр	Кулон-метр – заряды 1Кл және иінінің ұзындығы 1м электр диполының моментіне тең шама.
Э.қ.к - электр қозғау-шы күш: лездік, әрекеттік, комплекс мәндері		вольт	Э.қ.к – бірлік оң зарядты, ток көзінің полюстерінің аралы-ғында тасымалдауға жұмсал-ған бөгде күштің жұмысына тең шама.
Кернеу: лездік, әрекеттік, комплекс мәндері	; -амплитуда-лық мәні	вольт	Кернеу сыртқы – электр тізбегімен тұйықталған ток көзінің полюстерінің аралығындағы потенциалдар айырмасы
Электрсыйымдылығы		фарад	1Фарад – астарларының ара-лығына сақталған заряды 1Кл, ал кернеуі 1В конденсаторының сыйымдылығына тең.
Ток күшінің беттік тығыздығы			– өткізгіштің көлденең қимасының бірлік ауданы арқылы өтетін тоқ күшіне тең шама.
Активті электрлік кедергі		ом	1 Ом – ток күші 1А, ал ұш-тарының аралығына түскен кернеуі 1В өткізгіштің кедергісіне тең.
Меншікті электрлік кедергі		ом·метр	1 Омметр – көлденең қима-сының ауданы , ұзындығы 1м өткізгіштің кедергісіне тең.
Электрөткізгіштік		сименс	1 Сименс – кедергісі 1Ом өт-кізгіштің электр өткізгішті-гіне тең.
Магнит тұрақтысы		генри / метр
Магнит өрісінің ин-дукциясы , Магнит өрісінің кер-неулігі	;	тесла ампер /метр	1 Тесла – өткізгіштің, көлденең қимасы арқылы 1 Вб магнит ағыны өткен кездегі магнит индукциясы-на тең.
Контурдың магнит моменті		ампер· метр квад-рат	1Ампер·метр квадрат – ау-даны жазық бетті қорша-ған, ток күші 1А контурдың магнит моментіне тең.
Магнит ағыны		вебер	1 Вебер – тізбекті тұйық-таған, кедергісі 1Ом өткіз-гіштің көлденең қимасы арқылы 1Кл заряд тасымал-данған кездегі магнит ағынына тең.
Индуктивтілік		генри	1Генри – ток күші 1А, маг-нит ағыны 1Вб-ге тең кон-турдың индуктивтілігіне тең.
Айнымалы токтің қуаты: активтік реактивтік толық		ватт	Токтің қуаты – бірлік уақытта токтің атқаратын жұмысына тең шама.
		вольтампер реактивтік
		вольтампер
Комплекстік кедергі сопротивление		ом	- кедергінің нақты бөлігі (активтік кедергі); -жорамал бөлігі (реактивтік кедергі).
Комплекстік өткізгіштік		сименс ( )	- нақты, - жорамал бөлігі; ; ; .
Циклдік (бұрыштық) жиілік		радиан/се-кунд	Период ( ) - толық бір тербеліс жасау уақыты.
Тербеліс жиілігі		герц	Жиілік - 1с уақытта жасала-тын тербеліс санына тең шама.
 жорамал бірлік
 уақыт өтімі		секунд
функция периоды		секунд
Жазық бұрыш		градус радиан	1 градус ; 1минут ; 1секунд ; 1 айналым .
Денелік бұрыш		стерадиан
Электр зарядтары үшін Кулон заңы		кулон
Нүктелік зарядтың электр өрісінің кернеулігі		вольт / метр
Био-Савара-Лаплас заңы		ампер / метр