6.1 Сурет
Егер кернеулердің бірі басқасынан көп болса, тізбек не басымырақ индуктивті (6.2 а сурет), не болмаса басымырақ сыйымдылықты (6.2 б сурет) болып табылады. Егер UL және UС кернеулерінің мәне бірдей және бір-бірін толықтыратын болса, онда L – C тізбегінің бөлігінде кернеудің қосындысы нөлге тең болады. Катушка мен сымдардың активті кедергісінде кернеудің шағын құрамдас бөлігі қалады. Мұндай құбылыс кернеу резонансы деп аталады (6.2 в сурет).
Рисунок 6.2
Кернеу жаңғыры кезінде X = XL – XC тізбегінің реактивті кедергісі нөлге тең болады. Берілген мәндер кезінде L және C резонансты жиілікті өзгерту жолымен алынуы мүмкін.
Жиіліктік сипаттамалар деп әдетте тізбектің кедергісі мен өткізгіштігінің синусоидалы берілген кернеу жиілігінен тәуелділігін айтады. Кейде оларға токтың, кернеудың, фаза ығысулары мен қуаттардың жиілікке тәуелділіктер де жатады.
Тізбектей резонансты контурында (6.3 а сурет) активті кедергі жиілікке тәуелді болмайды, ал индуктивті, сыйымдылықты және реактивті кедергілер келесі теңдеулерге сәйкес өзгереді:
.
6.3 Сурет
6.4 Сурет
Кедергілер үшбұрышынан шығатын толық кедергі (6.4 сурет):
Жиіліктен тәуелділіктердің осы түрлері 6.5 а суретінде көрсетілген.
Резонансты жиілігі кезінде
Бұл кедергі резонансты контурының сипаттамалық кедергі деп аталады, ал қатынасы
–резонансты контурының сапалығы деп аталады.
6.5.б суретінде келесі теңдеулерге сәйкес жиіліктің өзгеруі және тұрақты берілген кернеу кезіндегі токтың, тізбек бөлігіндегі кернеудің және фазалық ығысудың өзгеру графиктері көрсетілген:
Q>1
болса,
кернеу резонансы кезінде
және
берілген
кернеуден Q
есе
артық болады.
6.5 Сурет
кезінде
тізбек
сыйымдылықты
сипатта
(ток
кернеуден 
бұрышқа
озады), 
жағдайында-
активті, ал 
-
индуктивті (ток кернеуден қалып отырады).
6.2 Жұмысқа дайындық
ЭТТ курсының «Электр тізбектеріндегі резонанс» бөлімдерін қайталау //Ә 1//. 105-110б.; // Ә 2//. 106-110б..
Тербелмелі контурдың жиіліктік және резонансты сипаттамаларын құру әдістерін зерттеу.
6.3 Жұмысты орындау тәртібі
1.Нұсқаға сәйкес (6.1 кесте) тізбек құрастыру (6.6 сурет). Қосымша кедергі бұл кезеңде нөлге тең болады.
2. Кернеудің қуат көзі 10 В тең деп алыңыз.
3.Жиілікті 0,1-ден 2 кГц дейін өзгерте отырып, 6.2 кестеге ток, конденсатор мен катушкадағы кернеуді жазыңыз. Ток максимумы бойынша тәжірибелік резонансты жиілігін анықтай отырып, дәл нақты резонансты жаңғырық режимін орнатыңыз.
4. Тізбекке Rдоб қосымша кедергісін қосыңыз және резонансты жиілігі өзгермегеніне көз жеткізіңіз. Ал ток пен кернеу резонанс кезінде азаяды.
6.6 Сурет
6.1 Кесте
Нұсқа |
1 |
2 |
3 |
4 |
5 |
6 |
R,Ом |
10 |
20 |
30 |
40 |
30 |
20 |
L,мГн |
20 |
30 |
40 |
60 |
80 |
100 |
С, мкФ |
0,5 |
1 |
1,5 |
2 |
2,5 |
3 |
Rдоб,Ом |
100 |
100 |
100 |
100 |
100 |
100 |
6.2 кесте
f, Гц |
I, мА |
UC, B |
UL, B |
φ,град |
Z, Ом |
X, Ом |
R, Ом |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|