Шәкәрім шығармасындағы адамдық концепциясы

Сөздер мен сөз тіркестерін есте сақтаңыз:

Сарп ету, арын қозғау, жаратқан ие, халықты ағарту, жаратылыс, бес уақыт намаз, талау, қылық, азулы айуандар, әлсізді құлдану, ашуланшақ, негізсіз.

Мәтінді оқыңыз, мазмұндаңыз.

Шәкәрім шығармасындағы адамдық концепциясы

Адам өмірін қалай түзетуге болады? Адам қайткенде тату тұра алады? Ойлы, саналы адамдардың ғасырлар бойы миын тыншытпай, өмірін сарп еткен, әлі де сан адамдардың арын қозғап, ойларын тыншытпайтын – осы сұрақтар. Адам өмірін түзейміз деп, сан ғалымдар түрлі ойлар айтты, ол ойларын халыққа таратып, том-том кітаптар жазды. Солардың ойларының мен білетін бастылары – біреулер: «Адам өмірі жаратқан иесін танумен түзеледі» десе, кейбіреулері: «Үкімет жойылса, әркім өз бетімен өмір сүрсе түзеледі» деді. Біреулері: «Оқу-біліммен, халықты ағартумен адам өмірі түзеледі» деді. Біреулері: «Бай, кедейді теңеумен түзеледі» десе, біреулері: «Тәрбиемен түзеуге болады» деді. «Өмірдің өзі – тіршілік даласы, сондықтан адам өмірін жаратылыстың өзі солай жаратқан, бірін-бірі жеп, талап, таласып өмір сүрмек» дегендер де болған.

Біздіңше, бұларды жекелей алғанда, ешқайсысы да адам өмірін түзей алмайды.

Адам өзін жаратқан иесін танумен түзеледі десе, жаратқан иесін танып, күнде бес уақыт намазын оқып, құранды қақпан қып, елді алдап жүретін молда-сопылардың қылықтарын айтып қараңыз. Үкімет жойылса, адам бет-бетімен кетсе, біреу-біреуге жәрдем етпесе, азулы айуандар жекелеген адамдарды жей берсе, қайтіп өмір сүрмек?

Оқу, білім үйренген адам түрлі өнерді білетіні рас. Бірақ ол өнер-білімді қандай іске жұмсайды? Мен көрген адамдар үйренген ғылыммен түрлі қару жасап, улы газдар тауып, басқа адамдарды аң есебінде атып, әлсізді құлданып, жердің бетін адам қанымен бояғаннан басқа бітіргені шамалы. Бұған ең өнерлі, білімдіге саналатын Англия, Америка елдерін алып қараңыз. Бай мен кедейді теңеу, байдың малын кедейге бөліп беру – кедейді еріншек, еңбексіз мал табуға дағдыландырып жіберетін жол. Тәрбиемен түзеуге болады десе, менің ержеткен төрт ұлым болды: бәрі бір шешеден, бір әкеден туған, өскен жері, ішкен тамағы, өскен ортасы, алған тәрбиесі – бір. Бірақ біреуі – шыдамды, біреуі – шыдамсыз, біреуі – еңбекке құмар, біреуі –жалқау, біреуі –мейірімді, біреуі –қатал, біреуі – ашуланшақ.

Ақырында, өмір – тіршіліктің таласы, сондықтан адам таласып, бірін-бірі қыруға жаралған деген ой – негізсіз, өйткені барлық зат, оның ішінде адам жаратылыстағыдан өзгеретіні сөзсіз. Ары бар, ақылы бар, мейірімі бар, махаббаты бар адамның бірін-бірі жеп, талап, қырып өсуі мүмкін емес.

Бізше, адам өмірін түзеуге, барлық адамдар тату тұруға негізгісі – адал еңбек, ақ жүрек, арлы ақыл болуға керек. Дүниеде бұл үшеуі үстем болмай, адам баласына тыныштық өмір сүруге мүмкіндік жоқ.

Сұрақтарға жауап беріңіз.

1.«Адамды түзетуге бола ма?» деген сұрақтар кімдерді ойландырды?

2. Бай мен кедейді теңеу дұрыс жол болады ма?

3. Үкіметтің жойылуы адамдардың тең болуына әкеле ме?

4.Бірдей тәрбие көрген адамдар бірдей түзеліп кете ала ма?

5.Адамның мінез-құлқын не өзгерте алады?

6. Адам өмірін жақсартатын не?