Құқықты бұзушылықтың мазмұны төрт бөлімнен тұрады:

Құқықты бұзудың объектісі - құқық арқылы реттелетін, қорғалатын қоғамдық қатынастардың түрлері;

Құқық бұзудың субъектісі - жеке немесе занды тұлғалар;

Объективтік жағы - теріс қылық және онын зия­ны;

Субъективтік жағы - теріс қылык жасаған субъектінің кінәсінің (қасақана және абайсыздықтан) анықталуы.

Құқық бұзушылық теріс қылық жыне қылмыс болып бөлінеді.

Теріс қылық құқықтық саласына сәйкес бірнеше түрге бөлінеді: әкімшілік теріс қылық, азаматтық теріс қылық, тәртіптілік теріс қылык.

Қылмыс - өте зиянды, кауіпті құқық бұзушылық. Сондықтан оған карсы өте қатаң жауапкершіліктің түрлері қолданылады.

Құқық бұзып, кінәлі болған субъектіге мемлекет өзінің мәжбүрлеу шараларын қолданады. Ол бойынша кінәлі субъектінің жеке өз басы мүліктік шектеуге ұшырайды немесе ұйымдық сипаттағы қысым мен шектеуге түседі, Заң бойынша жауаптылықтың екі түрі болады: айып төлеу және құқықты бұзуды түзеу. Айып төлеу әкімшілік немесе тәртіптік теріс қылық жасағанда Қолданылады. Құқықты бұзуды түзеу - жауаптылығы бұзылған құқықтық норманы еріксіз қалпына келтіруге мәжбүр ету.

Заң алдындағы жауаптылық тек құқық бұзушылық болғаң жағдайда ғана туындайды. Жауапка тартылушы тұлға мемлекеттің мәжбүрлеу шарасы тек қана кұқық бұзушылыктың бар екендігі анықталғанда және ол заңға сәйкес келсе ғана мойын ұсынуға кұқылы. Жауапқа тартылушы адам өзін заңсыз түрде жауапқа тартудан қорғауды талап етуге кұқылы. Егер лауазымды тұлғалар жауапқа тартудың ІІроцессуалдық ережелерін бұзса немесе оған нұқсан келтірсе, олар жауапқа тартылуға тиісті.

Осы қағидаларды әділетті орындау үшін мемлекеттің алдында екі жауапты міндет тұрады. Біріншісі, ешкімді кінәсіз жауапка тартпау, азаматтардын бостандығына, адамгершілігіне, құқығына жазықсыз зиян келтірмеу. Екіншісі, қылмыскерге өз кінәсіне сай заң бойынша әділ жазасын беру, қажет болса бас бостандығынан айыру.

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:

1. Сапарғалиев Г.С., Ибраева А.С. Мемлекет және құқық теориясы. Алматы: Жеті Жарғы, 1997.

2. Ағдарбеков Қ.  Мемлекет   және   құқық   теориясы . Қарағанды, 2001

3. Байжанова Г.Т., Әділбекова Қ.Қ.  Мемлекет   және   құқық   теориясы  пәні бойынша  мемлекет  бөліміне арналған дәрістер жинағы. Қарағанды, 2003.