Зертханалық жұмыс №8
Тахеометрлік түсіріс
Тахеометрлік түсірістің негізінде жердегі нүктенің кеңістіктегі орнын аспаптың көру дүрбісін рейкаға бағыттап, сол нүктенің горизонталь р жазықтығынан өтетін k және n нүктелерінің орнын анықтау жатады.
Түсірім негіздерінің қабырғаларынан есептелетін полярлық бқрыштар 1 және 2; нүктелер арасындағы және аспаптың тік өсінің горизонталь қашықтықтары d1 және d2; р жазықтығынан h1 және h2 нүктелерінің ауытқуы; d1 және d2, h1және h2 шамалары тахеометр деп аталатын автоматтандырылған аспаптардың көмегімен алынады. тахеометрлік түсіріс теодолитпен де орындалуы мүмкін. бұл жағдайда d1 және d2 дальномерлік жіптік қашықтықтарының өлшемдерінің нәтижелеріне, ал ауытқу h1 және h2 – және 2 тік бұрыштарды қолдануымен тригонометриялық нивелирге сәйкес алынады. Тахеометрлік түсіріс жағдайды түсіреді және бедер түсірісін жас
3 Тәжірибелік сабақтар
№ 1 тәжірибелік жұмыс.
Авто жол трассасын нивелирлеу және бөлу.
жол элементтерінінпланы екі элементтен тұрады – түзу және қисық. Түзу қисықпен қисықтың бұрмалануының көмегімен жанасады. Қисықты жобалау және оның жер бетінде бөлінуі үшін қисықтың бұрылу бұрышын және оның радиусын R білу қажет. Қисықтың бұрылу бұрышы алаңда теодолитпөлшенеді, ал қисықтың радиусы темір жол жобалауда нормаларының сәйкестігіне, топографиялық жағдайға байланысты тағайындалады.
1-сурет. Шеңберлі қисықтың бөлінуінің схемасы
а – принциптік схема; б – есепті шешудің схемасы
осыған байланысты қисықтың барлық басқа элементтерін анықтау үшін бастапқы деректер а және R болып келеді: Т - шеңберлі қисықтың тангенсі, м; Б - шеңберлі қисықтың бисектрисасы, м; Д –домер, м.
Шеңберлі қисықтың элементтері (1 суретке караңыз) келесі әдістермен анықталады.
формула бойынша:
Д
;
темір жолда қисықтарды бөлу үшін арнайы формулалар арқылы есептеледі.
Есеп. Қисықтың элементтерін (1,2,3 қисық) жоғарыдағы формула бойынша анықтаңыздар.
Кестедегі берілген мәліметтер бойынша өтпелі қисықтың элементтерін және қисықтың элементтерінің қосындысын анықтыңыздар.
Нұсқа |
a |
R |
l |
|
Нұсқа |
a |
R |
l |
|
|
|
500 |
180 |
|
|
|
800 |
100 |
|
|
|
600 |
140 |
|
|
|
1500 |
120 |
|
|
|
800 |
120 |
|
|
|
1200 |
140 |
|
|
|
1200 |
100 |
|
|
|
600 |
120 |
|
|
|
1500 |
80 |
|
|
|
500 |
160 |
№ 2 тәжірибелік жұмыс.
Қисықтың негізгі нүктелерін анықтау
Трассаны бөлу барысында түзу және қисықта жергілікті жердің плюстік нүктелері және пикеттер бекітілуі керек. Сонымен қатар қисық үшін БТ, ҚБ, ҚС және ҚО – қисықтың негізгі нүктелері бекітіліп және бөлінуі керек.
Ары қарай қисықтың негізгі нүктелерінің пикетаж есебі орындалады.
Мысал. БТ ПК 16+75,35. Тс = 446,46 м; Кс = 876,17 м; Дс = 16,63 м.
Пикетаждың есебі БТ ПК16+75,35 - Тс 4+46,40 ҚБ ПК 12+28,95 + Кс 8+76,17 ҚС ПК 21+05,12
ҚО пикетажын анықтаймыз ҚБ ПК 12+28,95 + Кс/2 4+38,08 ҚО ПК 16+ 67,03
|
Бақылау БТ ПК16+75,35 + Тс 4+46,40 ҚБ ПК 21+21,75 - Дс 16,63 ҚС ПК 21+05,12
Бақылау БТ ПК 16+75,35 - Дс/2 8,31 ҚО ПК 16+ 67,04
|
Сонымен бізде ҚС пикетажі ПК 21+05,12 тең, енді келесі түзуде ПК 22 тауып бекіту керек. Көрініп тұрғандай ҚС нүктесінен алға қарай ПК 22-ге дейін 100,00-05,12 = 94,89 қашықтықты өлшеп алу керек.
Осы есептеп алған мәліметтеріміз бойынша қисықтың схемасын сызыңыздар.
Есеп. Кесте мәліметтері бойынша қисықтың негізгі нүктелерінің пикетажын анықтаңыздар және қисықтың схемасын сызыңыздар
Нұсқа |
БТ пикетажі |
|
Нұсқа |
БТ пикетажі |
|
|
11+35,65 |
|
|
35+37,17 |
|
|
17+15,38 |
|
|
23+18,75 |
|
|
21+45,27 |
|
|
19+58,15 |
|
|
31+56,43 |
|
|
13+73,08 |
|
|
43+73,26 |
|
|
27+15,86 |
№ 3 тәжірибелік жұмыс.
Квадраттар бойынша нивелирлеу.
Пландық және биіктік негіздеу мақсатында жерде бірнеше нүктелер құрылады.
Алдымен 200 – 400 м квадраттың қабырғаларын бөледі, сонан соң тор ішіндегі квадраттарды толықтырады. Квадраттарды бөлу кезінде абрис құрылады. Квадрат торының сыртқы қабырғасы бойынша мемлекеттік геодезиялық тор пунктеріне бекітетін теодолитті және нивелирлі жүрістерді салады. Квадраттың қабырғаларын 100 м әрқайсысын бөлек нивелирлейді.
Есеп. Жергілікті жерде квадрат қабырғалары 100 м етіп бекітілген және бөлінген делік. Базистік нивелирлік жүріс (квадраттың сыртқы қабырғалары) реперге Рп 1. бекітілген. Квадраттың бөліну схемасы (100х100) және Рп 1 бекітілуі суретте көрсетілген.
Далалық өлшемдер материалдары (рейкадан алынған санақ) нивелирлеу журналына жазылады.
№ 4 тәжірибелік жұмыс.
Тахеометрлік түсіріс.
Тахеометрлік түсірістің мәні және оның қолдану аясы. Тахеометрлік түсіріс планын өңдеу.
Есеп. Теодолитпен Т30П, дальномермен өлшенген кестедегі берілген деректер бойынша жергілікті жердегі сызықтың ұзындығын анықтаңыздар.
Нұсқа |
Төменгі санақ а1, мм |
Үстіңгі
санақ
|
|
Нұсқа |
Төменгі санақ а1, мм |
Үстіңгі санақ , мм |
|
|
2628 |
0157 |
|
|
2017 |
0683 |
|
|
2511 |
1126 |
|
|
1976 |
0754 |
|
|
2493 |
0357 |
|
|
2103 |
1138 |
|
|
3774 |
0470 |
|
|
2517 |
1203 |
|
|
2255 |
0581 |
|
|
2686 |
1353 |
,
мм
Есеп. D арақашықтығы дальномерлік жіппен өлшенген. 100-ден дальномерлік коэффициент ауытқуының түзетуін есепте
Лентамен өлшенген арақашықтық, м |
Дальномерлік жіп |
Дальномерлік жіппен алынған санақ, см |
|
50,42 |
Төменгі Жоғарғы |
100,2 50,0 |
150,80 100,4 |
99,78 |
Төменгі Жоғарғы |
151,2 51,6 |
200,6 101,0 |
149,23 |
Төменгі Жоғарғы |
199,2 50,2 |
250,4 101,4 |
Есеп.
Әртүрлі қашықтықтарға арналған
дальномерлік жіппен l
санағын
1:300 дальномерлік арақашықтықтағы
қателіктерді болдырмау үшін, қандай
дәлдікте алу керек. Келесі формуланы
қолдана отырып 
50,100,150,200 және 250 арақашықтықтары үшін
анализ жасаңыздар.
Ескерту.
Рейканың 
кесіндісінің ұзындығы дальномерлік
жіптің санақтарының айырмасына тең.
№ 5 тәжірибелік жұмыс.
Мензулалық түсіріс.
Есеп. Жергілікті жердегі екі нүкте арасындағы КА-2 кипергель-автоматында қисық коэффициентін К анықтау үшін, бір-бірінен 100 м қашықтықта орналасқан, ауытқуы екі қайтара өлшенген - hнив геометриялық нивелирлеу жүрісі және hққ көбіне зерттелген қисық ауытқуының көмегімен ұзындығы белгілі болсын. Осыдан: hнив = 8,523 м және орташа мәні hққ = 8,55 м. Қандай айырмаларда (К10, К20, К100) қисықтың шынайы коэффициентін оның номиналдық мәнінің соңынан қолдануға болады.
Есеп.
топографиялық планның стандартты
номенклатурасы. Планның масштабын және
беттің рамкаларының өлшемдерін
анықтаңыздар.
Мензулалық түсіріс журналы
Кипрегель_____________ Уақыты________________ Орындаушы _________ |
Станция_____________
|
Аспап биіктігі________________ Станция белгісі___________________ |
|||
Нүктелердің № |
Қашықтық |
Кh |
Арттыру |
Белгі |
Нүктенің сипаттамасы |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
№ 6 тәжірибелік жұмыс.
Өлшеу ерекшеліктері және олардың қателіктерінің түрі.
Өлшенген бұрыштың мүмкіндігінше мағынасын және оның орташа квадраттық қателігін анықтаңыздар
Номер |
Өлшем нәтижелері |
|||
1 нұсқа |
2 нұсқа |
3 нұсқа |
4 нұсқа |
|
1 |
54° 12' 30" |
73° 43' 25" |
41° 17' 37" |
39° 26', 52" |
2 |
24 |
17 |
41 |
51 |
3 |
38 |
14 |
49 |
50 |
4 |
29 |
20 |
40 |
59 |
5 |
36 |
15 |
39 |
48 |
6 |
31 |
16 |
46 |
49 |
|
5 нұсқа |
6 нұсқа |
7 нұсқа |
8 нұсқа |
1 |
83 24 03 |
112 45 15 |
91 36 28 |
72 46 35 |
2 ' |
12 |
12 |
20 |
29 |
3 |
8 |
19 |
27 |
39 |
4 |
9 . |
22 |
30 30 |
37 |
5 |
5 |
20 |
21 |
30 |
6 |
10 |
19 |
24 |
32 |
|
9 нұсқа |
10 нұсқа |
11 нұсқа |
12 нұсқа |
1 |
96 15 12 |
46 47 26 |
39 56 39 |
51 26 43 |
2 |
18 |
29 |
2 36 |
52 |
3 |
19 |
23 |
31 |
46 |
4 |
17 |
28 |
34 |
48 |
5 |
10 |
27 |
37 |
50 |
6 |
20 |
24 |
32 |
49 |
|
13 нұсқа |
14 нұсқа |
15 нұсқа |
16 нұсқа |
1 |
29 31 14 |
90 25 31 |
86 23 44 |
62 39 03 |
2 |
13 |
23 |
51 |
09 |
3 |
12 |
28 |
53 |
И |
4 |
24 |
24 |
50 |
02 |
5 |
21 |
30 |
47 |
01 |
6 |
20 |
29 |
49 |
04 |
Есеп. Нивелирлік жүрістің 4 нүктесінен санақ алынған (кесте). Салмақ бірлігінің орташа квадраттық қателігін, нивелирлеудің 1 км жүрістегі орташа квадраттық қателігін есептеңіздер
Жүрістің нөмірі |
Н, м |
Станция саны |
Н, м |
Станция саны |
Н, м |
Станция саны |
|
|
|
|
|||
1 2 3 4 |
479,095 047 040 058 |
32 65 51 74 |
284,819 856 873 868 |
40 72 84 96 |
516,020 032 061 055 |
82 96 50 41 |
|
|
|
|
|||
1 2 3 4 |
323,748 745 732 771 |
65 75 47 84 |
197,157 125 148 166 |
85 48 63 70 |
608,487 480 449 442 |
74 66 30 45 |
|
|
|
|
|||
1 2 3 4 |
421,516 530 561 558 |
91 65 30 48 |
532,646 640 632 656 |
82 56 41 93 |
319,261 223 230 232 |
28 74 57 39 |
|
|
|
|
|||
1 2 3 4 |
251,359 342 368 338 |
21 32 84 37 |
630,528 520 563 511 |
56 35 91 35 |
145,962 525 540 532 |
26 62 46 53 |
|
|
|
|
|||
1 2 3 4 |
459,740 758 764 770 |
80 52 39 40 |
368,483 452 475 440 |
94 68 71 38 |
547,271 248 240 285 |
49 73 60 27 |
№ 7 тәжірибелік жұмыс.
ІІІ және ІV класты нивелирлеу жүргізу.
Тапсырма. ІІІ және ІV класты нивелирлеу кезінде рейкадағы дициметрлік бөлімдердің қандай мәні рұқсат етіледі?
Есеп. Еестеде ІІІ класты нивелирлеудің нәтижелері көрсетілген. Бұл мәліметтерді журнал беттеріне көшіріп алып және әр бетте бақылау енгізе отырып өңдеу керек.
Штативтер нөмірі, рейкалар нөмірі |
Дальномерлік жіптен санақ, мм |
Орташа жіптен санақ, мм |
Штативтер нөмірі, рейкалар нөмір |
Дальномерлік жіптен санақ, мм |
Орташа жіптен санақ, мм |
||||
Артқы рейка |
Алдыңғы рейка |
Артқы рейка |
Алдыңғы рейка |
Артқы рейка |
Алдыңғы рейка |
Артқы рейка |
Алдыңғы рейка |
||
1 1 – 2 |
613 1333 |
1285 2011 |
0973 5662 |
1648 6439 |
3 1 – 2 |
1123 1929 |
1846 2646 |
1526 6214 |
2246 7035 |
2 2 - 1 |
704 1238 |
1005 1535 |
0971 5758 |
1270 5959 |
4 2 – 1 |
732 1404 |
422 1082 |
1068 5856 |
752 5442 |
Есеп. Кестеде ІV класты нивелирлеудің нәтижелері көрсетілген. Олар 2 станцияға топталған. Әр жұп станцияларына шартты әріптік белгілер берілген.
Тапсырманы орындау үшін рейкадан алынған санақтарды келесі кестеге сәйкес нивелирлеу журналының 5 бетіне жазып, ондағы ретті қатаң сақтау керек.
Номер |
Рейка бойынша санақ, мм |
Рейка бойынша санақ, мм |
||
Қара |
Қызыл |
Қара |
Қызыл |
|
№23 рейка |
№24 рейка |
|||
|
|
1173 |
5959 |
1096 |
5783 |
|
|
1158 |
5945 |
1158 |
5844 |
|
|
1116 |
5904 |
1201 |
5889 |
|
|
1098 |
5883 |
1267 |
5952 |
Станциялар мен пикеттің нөмірлерін журналда өсу ретімен берілген деректерге байланысты орындау керек.
Журналдың толтырылған беттерін, секция бойынша санақтары мен әр беттегі бақылауды қоса міндетті түрде өңдеу керек.
Нүкте номері |
Бұрылу бұрыштары (сол)
|
Нүкте номері |
Бұрылу бұрыштары (сол) |
Қабырға-ларының белгіленуі |
Қабырға
ұзындығы
|
Берілген деректер |
|
белгіленуі |
Олардың мағынасы |
||||||
1 |
2 |
3 |
4 |
5 |
6 |
7 |
8 |
1 нұсқа |
|||||||
|
№ 1 жүріс |
|
№ 3 жүріс |
Б – 1 |
224,63 |
|
|
А |
|
Д |
|
1 – 2 |
358,13 |
|
5 649 609,9 |
Б |
|
Е |
112 55,4 |
2 – У |
116,33 |
|
8 330 674,2 |
1 |
156 08,4 |
5 |
176 08,8 |
|
|
|
|
2 |
179 34,2 |
6 |
207 44,5 |
Г – 3 |
178,27 |
|
|
У |
268 37,7 |
7 |
166 25,3 |
3 – 4 |
143,08 |
|
5 650 645,7 |
8 |
|
8 |
174 26,0 |
4 – У |
143,22 |
|
8 330 189,5 |
|
№2 жүріс |
У |
|
|
|
|
|
В |
|
|
|
Е – 5 |
259,28 |
|
|
Г |
|
|
|
5 – 6 |
283,24 |
|
5 650 904,5 |
3 |
189 29,8 |
|
|
6 – 7 |
322,10 |
|
8 331 686,0 |
4 |
174 41,2 |
|
|
7 – 8 |
221,01 |
|
|
У |
91 37,0 |
|
|
8 – У |
349,52 |
|
|
8 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2 нұсқа |
|||||||
|
№ 1 жүріс |
|
№ 2 жүріс |
Б – 1 |
224,63 |
|
|
А |
|
|
|
1 – 2 |
358,13 |
|
5 649 609,9 |
Б |
|
|
112 55,4 |
2 – У |
116,33 |
|
8 330 674,2 |
1 |
185 25,4 |
|
176 08,8 |
|
|
|
|
2 |
187 37,2 |
|
207 44,5 |
Г – 3 |
178,27 |
|
|
3 |
179 33,0 |
|
166 25,3 |
3 – 4 |
143,08 |
|
5 650 645,7 |
У |
|
|
174 26,0 |
4 – У |
143,22 |
|
8 330 189,5 |
|
№2 жүріс |
|
|
|
|
|
|
В |
|
|
|
Е – 5 |
259,28 |
|
|
Г |
|
|
|
5 – 6 |
283,24 |
|
5 650 904,5 |
3 |
189 29,8 |
|
|
6 – 7 |
322,10 |
|
8 331 686,0 |
4 |
174 41,2 |
|
|
7 – 8 |
221,01 |
|
|
У |
91 37,0 |
|
|
8 – У |
349,52 |
|
|
8 |
|
|
|
|
|
|
|
,
м
